01 снежня, аўторак

Вы тут

Масток паміж мовамі


Апублікавана ў газеце "Літаратура і мастацтва" 10.01.14 г.

_____________________________________________________________

Англійская, нямецкая, шведская, нарвежская, галандская, французская, іспанская, партугальская, італьянская, літоўская, латышская, польская, ураінская, беларуская, руская, эсперанта і кітайская… Складана нават уявіць, што адзін чалавек можа валодаць усімі гэтымі мовамі, а яшчэ — перакладаць прозу ды паэзію, пісаць вершы, мець адукацыю філосафа. Сёння мы знаёмім чытачоў “Кніжнага свету” з такой вось незвычайнай асобай. Пра спецыяльныя методыкі вывучэння замежных моў, запаўненне лакун перакладной літаратуры на беларускай мове і парады маладым перакладчыкам — наша гутарка з сапраўдным паліглотам Юрасём Жалезкам.

жалезка

 

— Спадар Юрась, як атрымалася, што вы зацікавіліся замежнымі мовамі і перакладам?

— Як гэта заўсёды вядзецца, усё пачалося яшчэ са школьных часоў. Падчас навучання ў школе я займаўся прафесійным плаваннем. Але ў 9-м класе пераключыўся на мовы. У школе вывучаў англійскую мову, але нам яе выкладалі не вельмі добра, таму займаўся самастойна. Накупляў падручнікаў і выкарыстоўваў кожны вольны дзень для заняткаў. Так за два гады я вывучыў англійскую мову даволі добра: потым яе не давялося больш вучыць. У 9-м класе пайшоў на курсы нямецкай мовы, што тады ладзіліся ў Доме афіцэраў. Там займаўся прыкладна год. Пасля заканчэння школы вырашыў паступаць у Інстытут замежных моў на перакладчыцкі факультэт. Тут я вывучаў тры мовы: англійскую, французскую і італьянскую. Пачаў вывучаць і іншыя. Я скончыў перакладчыцкі факультэт з чырвоным дыпломам, год вучыўся ў французскім Грэноблі. Таму яшчэ ў інстытуце досыць добра вывучыў французскую мову. Увогуле, мовы вучу ўсё сваё жыццё.

— Ці існуюць спецыяльныя методыкі вывучэння моў, у адпаведнасці з якімі вы працуеце?

— Прыкладна дзесяць моў я ведаю досыць добра. Сем — горш. Але на гэтых дзесяці мовах я магу свабодна размаўляць, усё разумею. Як вучу мовы? Усё вельмі звычайна: бяру падручнікі і чытаю. Чытаю толькі тэксты. Граматыку і тлумачэнні пакідаю па-за ўвагай. У мяне ўжо выпрацавалася такая сістэма. Я быццам “глытаю” тэксты і з імі ўсю лексіку. Граматыку мне чытаць увогуле не патрэбна. Справа ў тым, што калі ўжо ведаеш столькі моў, то разумееш, што ні ў воднай з іх няма нічога надта новага, усё ўжо вывучана. Калі б зараз заняўся нейкай мовай, то змог бы вывучыць яе за некалькі тыдняў. Я не магу не вывучаць мовы, увесь час імі займаюся. Гэта ўжо і хобі, і прафесія, і лёс. У цэлым жа магу сказаць, што здзейсніў мару свайго жыцця: вывучыў 17 моў.

— Гучыць фантастычна. Ці складана ўтрымліваць у памяці столькі інфармацыі аж на 17 мовах?

— Кожная мова займае сваю “ячэйку” ў галаве і працуе. Магу адзначыць, што вывучэнне моў — справа захапляльная. Часам я адмыслова раблю падарожжы ў лінгвістыку. Напрыклад, беларускае слова “каза” і англійскае слова “cheesе”, сыр. Паміж імі ёсць масток — нямецкае слова сыр — “Käse”. Гэта прыклады старажытных слоў, якія даўно існуюць у мовах. Такія падарожжы даказваюць, што ўсе еўрапейскія мовы родныя. Ці, да прыкладу, англійскае слова “to dream” — спаць, марыць — і беларускае слова драмота. Латышскае слова “gulta” — ложак — і беларускае “гультай”.

Я раіў бы ўсім займацца мовамі. Ад гэтага ёсць сапраўдны плён: трэніруецца памяць, развіваецца мысленне. А самае вялікае задавальненне — калі вывучыш мову, на ёй размаўляць.

— Адным з асноўных аспектаў вашай дзейнасці з’яўляецца пераклад мастацкай літаратуры на беларускую мову. А тут з чаго ўсё пачыналася?

— Гэта адбылося напрыканцы навучання ў інстытуце. Тады я пазнаёміўся з нашым вядомым перакладчыкам з нямецкай мовы Васілём Сёмухам і арганізаваў выданне кнігі “Навелы” Гі дэ Мапасана ў перакладзе на беларускую мову. Потым шмат часу прафесійна займаўся перакладчыцкай дзейнасцю, на пераклад мастацкай літаратуры пераключыўся толькі ў апошнія гады.

— Цяпер над чым працуеце?

— Не так даўно скончыў перакладаць нарвежскія народныя казкі. У планах — перакласці трэцюю частку “Малога і Карлсана-з-даху” Астрыд Ліндгрэн: дзве ўжо перакладзеныя. Таксама хочацца перакласці “Прыгоды Тома Соера” Марка Твэна, “Апавяданні пра жывёл” Э. Сетан-Томпсана, з французскай — кнігу Андрэ Датэля “Краіна, у якую ніколі не патрапіш”. Задумаў яшчэ і пераклад рамана “Сто гадоў адзіноты” Габрыэля Гарсія Маркеса. Стараюся перакладаць з тых моў, з якіх на беларускую мала што перакладзена і з якімі сёння мала хто працуе. Таму пакідаю па-за ўвагай нямецкую, французскую. Канцэнтруюся на шведскай, іспанскай, нарвежскай.

— Цяпер многія перакладчыкі актывізавалі свае сілы, выходзяць новыя і новыя кнігі, з’яўляюцца спецыяльныя сайты. Як ацэньваеце працу нашых перакладчыкаў мастацкай літаратуры?

— Сапраўды, з’явілася шмат новых перакладаў, і ў цэлым цяпер выходзіць больш перакладных кніг, чым у савецкія часы. Перастварэнні робяцца на даволі высокім узроўні. Канечне, самы лепшы, фактычна, узорны перакладчык — Васіль Сёмуха. Ён азнаёміў беларускага чытача з усёй нямецкай літаратурай. Калі чытаеш кнігі ў яго перакладзе, атрымліваеш сапраўдную асалоду: у яго цудоўная, смачная беларуская мова, а пераклады ні ў чым не саступаюць арыгінальным мастацікм творам, напісаным адпачатку па-беларуску.

Я таксама перакладаю паэзію з замежных моў: нарвежскую, англійскую, французскую, іспанскую, італьянскую.

— Кажуць, што ў такім выпадку перакладчык павінен вельмі акуратна абыходзіцца з тэкстам арыгінала, не ператвараць яго ў падрадкоўнік. Як знайсці залатую сярэдзіну паміж арыгіналам і перакладам, каб ён усё ж заставаўся вершам пэўнага паэта, а не стаў новым творам перакладчыка?

— Каб верш пераклаўся добра, павінна прыйсці натхненне. Інакш зрабіць якасны пераклад занадта складана. Бо трэба перадаць усё, што ёсць у арыгінале, і зрабіць так, каб яно добра гучала па-беларуску. Перакладаць вершы — практычна тое ж, што і пісаць іх. Гэта натхненне, натхненне і яшчэ раз натхненне. Напэўна, з гэтай прычыны перакладу паэзіі навучыць немагчыма. Мне здаецца, што для такой працы ў чалавека павінна быць божая іскрынка. А для прозы дастаткова проста добра ведаць абедзьве мовы.

— Ці ёсць паэты, якіх вам асабліва падабаецца перакладаць?

— Так, гэта Генры Лангфела, Кен Хенслі — з англійскай мовы, Віктор Гюго — з французскай.

— Якая самая любімая з перакладзеных вамі кніг?

— Мне вельмі падабаецца — хаця яна лёгка перакладалася — кніга Астрыд Ліндгрэн “Малы і Карлсан-з-даху”. Напісана жывой гутарковай мовай. Працуючы над перакладам, я амаль не карыстаўся слоўнікам. Падкрэслю, што ў цэлым перакладаць дзіцячую літаратуру намнога больш складана, чым дарослую. Для такіх кніг патрэбна дасканалае валоданне мовай. У дарослай літаратуры гэта не так важна, а ў дзіцячай проста неабходна, каб пераклад добра гучаў па-беларуску. Таму перакладчыкам-пачаткоўцам я раіў бы пачынаць менавіта з дарослай літаратуры, а потым пераходзіць на дзіцячую. На беларускую мову ўвогуле перакладзена шмат дзіцячых твораў. Фактычна ўся сусветная класіка, акрамя казак Ганса Хрысціяна Андэрсена. Беларуская мова — адзіная мова ў Еўропе, на якую пакуль не існуе прамога перакладу яго казак. Хочацца перастварыць і яго.

— На якія творы сусветнай класікі акрамя тых, што ў вашых планах, вы параілі б звярнуць увагу перакладчыкам?

— Мне хацелася б пачытаць па-беларуску кнігу Роберта Пена Уорэна “Уся каралеўская раць”, раманы Артура Хейлі, увогуле, сучасную класіку ХХ ст. Па сутнасці, на беларускую мову з такой літаратуры амаль нічога не перакладзена, акрамя кнігі Колін Макалоў “Птушкі на цернях”, але яна выйшла яшчэ ў савецкія часы. Я параіў бы ўзяцца менавіта за такія творы, напісаныя па-англійску.

Марына ВЕСЯЛУХА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што мяняецца з 1 снежня

Што мяняецца з 1 снежня

Вырасце памер пенсiй: па ўзросце, за выслугу гадоў, па iнвалiднасцi, з прычыны страты кармiцеля. 

Грамадства

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

Мiнiстэрства аховы здароўя распрацавала рэкамендацыi па прафiлактыцы каранавiруснай iнфекцыi ў арганiзацыях.

Грамадства

Бонусы для альтруiстаў могуць быць прадугледжаны законам аб валанцёрскай дзейнасцi

Бонусы для альтруiстаў могуць быць прадугледжаны законам аб валанцёрскай дзейнасцi

Пра гэтыя i iншыя прапановы ў законапраект аб валанцёрскай дзейнасцi разважалi эксперты падчас круглага стала.

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава.