Вы тут

"Калі ў кіназале гасне святло, усё толькі пачынаецца"


Па­са­да ды­рэк­та­ра кі­на­сту­дыі "Бе­ла­русь­фільм" быц­цам аба­вяз­вае пад­час ін­тэр­в'ю пад­ра­бяз­на рас­пы­таць пра сіс­тэм­нае, афі­цый­нае, фар­маль­нае. Алег Сільвановіч жа ў пер­шую чар­гу — кі­на­знаў­ца, які скон­чыў ВГІК, эс­тэт з за­віс­лай з-за "аб­ста­він" ды­сер­та­цы­яй, субяседнік, які мо­жа на­кі­ра­ваць раз­мо­ву, а не прос­та пад­тры­маць. Кар­ты так ляг­лі: на па­са­дзе ды­рэк­та­ра кі­на­сту­дыі ча­ла­век, які са­праў­ды лю­біць і ве­дае кі­но. Ці скла­да­на та­му, хто тон­ка ад­чу­вае мас­тац­тва, у ро­лі чы­ноў­ні­ка? Ці ёсць фор­му­ла па­спя­хо­ва­га бе­ла­рус­ка­га філь­ма? Якое зна­чэн­не та­лен­ту пры ства­рэн­ні філь­ма? Алег Сіль­ва­но­віч рас­па­вя­дае пра гэ­та ча­сам не па­спя­ва­ю­чы за дум­кай, ча­сам за­дум­ва­ец­ца, схі­ліў­шы га­ла­ву, ча­сам раз­мо­ва пе­ра­ры­ва­ец­ца "важ­ны­мі" зван­ка­мі.

Не­каль­кі га­доў та­му, ка­лі крэс­ла ды­рэк­та­ра кі­на­сту­дыі бы­ло Але­гам Іга­ра­ві­чам яшчэ не аб­жы­та, ён з эн­ту­зі­яз­мам ка­заў пра па­на­ван­не па­няц­ця "мас­тац­тва" ў бу­ду­чым бе­ла­рус­кім кі­на­пра­цэ­се. На­спе­ла не­аб­ход­насць рас­шыф­ра­ваць гэ­тае спа­лу­чэн­не слоў. З ча­го мы і па­ча­лі.

2-39

— Бя­да і вар­тасць кі­не­ма­то­гра­фа ў тым, што гэ­та ін­дуст­ры­яль­нае мас­тац­тва. Але мас­тац­тва. Нех­та ба­чыць у кі­но ін­стру­мент для за­роб­ку, а той, хто хо­ча ду­маць і вы­зна­чыць сваё мес­ца ў жыц­ці, ус­пры­мае яго інакш. Чыс­тае ві­до­ві­шча, якое ства­раль­ні­кі на­ват не спра­бу­юць мі­мік­ры­ра­ваць пад мас­тац­тва, — гэ­та ат­рак­цы­ён, пус­та­та, за­гор­ну­тая ў яр­кія эты­кет­кі. Як ёл­ка, на якой ві­сяць толь­кі аб­горт­кі, а цу­ке­рак ня­ма. Гэ­та жвач­ка, пад якую доб­ра спа­жы­ва­юц­ца пра­дук­ты. Кі­на­тэ­ат­ры ў ЗША, на­прык­лад, атрым­лі­ва­юць 60-70 пра­цэн­таў пры­быт­ку ад про­да­жу спа­да­рож­ных та­ва­раў (ад­сюль і хіт­рас­ці на­кшталт пад­со­ле­на­га поп-кор­ну, каб па­куп­ні­кі ад­чу­ва­лі сма­гу і на­бы­ва­лі неш­та з на­по­яў).

А ў чым сут­насць мас­тац­тва: вам фільм мо­жа не спа­да­бац­ца, але ён зро­біць вас ін­шым ча­ла­ве­кам. Бо са­праўд­нае мас­тац­тва пра­цуе над ду­шой, га­во­рыць пра тое, што вы­шэй за дыя­фраг­му, пры­му­шае пад­няц­ца з ка­ле­няў (ка­лі я бу­ду прэ­тэн­да­ваць на зван­не "Міс­тар ві­да­воч­насць", то сён­ня яго шчы­ра за­раб­лю).

— А мас­тац­тва і ат­рак­цы­ён, га­во­ра­чы ва­шы­мі тэр­мі­на­мі, мо­гуць су­мя­шчац­ца?

— Ат­рак­цы­ён, які я за­раз су­праць­пас­таў­ляю мас­тац­тву, мож­на па­раў­наць з ха­лод­ным со­кам на га­ра­чым пля­жы. Вы ра­зу­ме­е­це, што вас ашу­ка­лі: гэ­та не сок, а раз­ве­дзе­ная ва­да. Але ра­зу­ме­е­це вы гэ­та толь­кі праз 10 хві­лін пас­ля та­го, як вы­пі­лі. Так, ат­рак­цы­ён — гэ­та ат­ры­бу­ты­ка, пры­га­жосць, яр­касць, але да мас­тац­тва ён не да­цяг­не.

— Але ж ат­рак­цы­ён ства­ра­ец­ца для за­роб­ку гро­шай, а гэ­та час­та — вы­му­ша­ная за­да­ча.

— Доб­ра, ка­лі ёсць па­за­бюд­жэт, які да­зва­ляе за­ра­біць гро­шы і за­пус­ціць пра­ект чыс­та­га мас­тац­тва... Ся­род на­шых філь­маў да та­ко­га мож­на ад­нес­ці фільм "Ро­ля" Кас­ту­ся Ла­пу­шан­ска­га. Менш ары­ен­та­ва­на на па­няц­це мас­тац­тва кар­ці­на "У ту­ма­не" Сяр­гея Лаз­ні­цы або "Я не вяр­ну­ся" Іль­ма­ра Ра­а­га. Шмат за­ле­жыць ад маш­та­бу аў­та­ра, ад та­го, хто апа­вя­даль­нік.

Аў­ды­то­рыя, да­рэ­чы, знач­на ўплы­вае на ін­та­рэ­сы кі­на­твор­цаў. Асноў­ная пуб­лі­ка ў Ра­сіі — дзяў­чат­кі 12-14 га­доў, а ся­рэд­ні ўзрост аме­ры­кан­ска­га гле­да­ча — ка­ля 30 га­доў. Не­вы­пад­ко­ва філь­мы, якія бы­лі ўзна­га­ро­джа­ны "Ос­ка­рам" ці "За­ла­той паль­ма­вай га­лі­най", у ра­сій­скім і бе­ла­рус­кім пра­ка­тах пра­валь­ва­лі­ся.

— Рас­тлу­мач­це ка­тэ­го­рыі "больш мас­тац­тва", "менш мас­тац­тва"...

— Гэ­та за­ле­жыць ад та­го, на­коль­кі сур'­ёз­ныя, веч­ныя тэ­мы за­кра­на­юц­ца. Ка­лі ціск ім­гнен­нас­ці аказ­ва­ец­ца за­над­та знач­ным і клас­на зроб­ле­ная гіс­то­рыя ста­рэе — хут­чэй за ўсё яна не мае да­чы­нен­ня да мас­тац­тва. Не, ак­цёр не па­ві­нен апра­на­цца ў ста­ра­жыт­на­рым­скую то­гу, абу­ваць ка­тур­ны і вы­кла­даць важ­ныя іс­ці­ны. Для та­го, каб га­ва­рыць пра веч­нае, не­аба­вяз­ко­ва ра­біць сты­лі­за­ва­ную тра­ге­дыю — не­ка­то­рыя кар­ці­ны рас­па­вя­да­юць аб гла­баль­ных рэ­чах на пры­кла­дзе су­час­нас­ці. Важ­ная глы­бі­ня спа­сці­жэн­ня све­ту, пра­сто­ры, хоць усё гэ­та звон­ка гу­чыць.

— Але мас­тац­тва вы­яў­ля­ец­ца і ў тым, як твор зроб­ле­ны.

— Што га­во­рыц­ца, заў­сё­ды па­він­на быць у ад­па­вед­нас­ці з тым, як га­во­рыц­ца. Фільм — гэ­та сім­бі­ёз тэ­мы, звыш­за­да­чы, пе­ра­ка­наў­час­ці... Уво­гу­ле філь­мы ро­бяць філь­мы — гэ­та як за­квас­ка для кі­не­ма­то­гра­фа бу­ду­чы­ні. У кі­но ўжо ёсць свой "вы­кап­нё­вы" куль­тур­ны пласт, з яго вы­рас­та­юць тыя ці ін­шыя пра­ек­ты. Але са­праўд­нае мас­тац­тва, без­умоў­на, уні­каль­нае. Для яго важ­ная яшчэ сум­лен­насць па­ды­хо­ду, маш­таб мас­та­ка...

— Та­лент?

— Без­умоў­на, але та­ле­на­ві­тых лю­дзей шмат, пра­ца­ві­тых ма­ла. Кі­но — мас­тац­тва доў­га­га пе­ры­я­ду. На­прык­лад, пра­ца над філь­мам "Ро­ля" з мо­ман­ту за­ду­мы да рэа­лі­за­цыі доў­жы­ла­ся ка­ля трыц­ца­ці га­доў. Уя­ві­це, як за гэ­ты час транс­фар­му­ец­ца, вы­рас­тае ідэя.

Па­мыл­ко­ва ста­віць пе­рад кі­не­ма­то­гра­фам за­да­чу атры­ман­ня пры­быт­ку, бо ў гэ­тай сфе­ры вель­мі не­праг­на­зу­е­мая эка­но­мі­ка. Фільм, ска­жам, ства­ра­ец­ца тры га­ды, а за гэ­ты час ад­бы­ва­ец­ца не­ве­ра­год­ная коль­касць па­дзей. Мы, на­прык­лад, пла­на­ва­лі фільм "З 8 са­ка­ві­ка, муж­чы­ны!" і пад­рых­та­ва­лі яго ў тэр­мін, але ў гэ­ты час цал­кам аб­ва­ліў­ся ўкра­ін­скі кі­на­пра­кат, ад­па­вед­на, ці­ка­васць гле­да­чоў да кі­но — і на­вед­валь­насць кі­на­тэ­ат­раў, упа­ла на 40 пра­цэн­таў. Атрым­лі­ва­ец­ца, што фільм вы­ля­тае, але гэ­та не­маг­чы­ма бы­ло прад­ка­заць тры га­ды та­му. Спраг­на­за­ваць пос­пех філь­ма амаль не­рэ­аль­на. Ра­сія зды­мае больш за 100 філь­маў што­год, ка­ля 80-90 вы­хо­дзіць у кі­на­пра­кат, з іх 7 "вы­стрэль­ва­юць". Гэ­та зна­чыць, са ста сем пра­цэн­таў акуп­ля­юц­ца. З гэ­тых ся­мі яшчэ не­каль­кі неш­та за­раб­ля­юць.

— Дык ча­му зды­маць філь­мы, раз­лі­ча­ныя на мас­тац­тва, больш мэ­та­згод­на?

— Гэ­та праг­на­зу­ец­ца на ста­дыі вы­твор­час­ці, і не­аб­ход­ныя склад­ні­кі вя­до­мыя ад­ра­зу: моц­ны сцэ­на­рый, та­ле­на­ві­ты рэ­жы­сёр, ка­ман­да пра­фе­сі­я­на­лаў і ста­ран­на раз­лі­ча­ны бюд­жэт. Сю­ды не ўмеш­ва­ец­ца ха­а­тыч­насць кі­на­рын­ку, а ў бе­ла­рус­ка­га кі­но на­огул улас­на­га рын­ку ня­ма (та­му мы па­він­ны раз­ліч­ваць або на еў­ра­пей­скі ры­нак, дзе ві­да­воч­на не­па­да­бен­ства мен­таль­нас­цяў, або на не­прад­ка­заль­ны ра­сій­скі). Хоць кі­но і ка­лек­тыў­нае мас­тац­тва, але рэ­жы­сёр мо­жа за­ха­ваць чыс­ці­ню пер­ша­па­чат­ко­вай за­ду­мы пра­цэн­таў на 90.

У свой час Атар Іа­се­лі­я­ні па­раў­наў пра­цэс ства­рэн­ня філь­ма з афі­цы­ян­там, які ідзе праз танц­пля­цоў­ку з га­рой та­ле­рак. Коль­кі та­ле­рак атры­ма­ла­ся да­нес­ці да кан­ца — гэ­та коль­кі ўлас­най за­ду­мы за­ста­ло­ся. Пры ства­рэн­ні філь­ма з'яў­ля­ец­ца шмат сі­ту­а­цый, у якіх трэ­ба іс­ці на кам­пра­міс, хоць чыс­тае мас­тац­тва — бес­кам­пра­міс­нае. Ча­сам да­во­дзіц­ца шмат ад ча­го ад­маў­ляц­ца, і ў вы­ні­ку мо­жа атры­мац­ца та­кая дро­бязь, якая, да та­го ж, і гро­шай не пры­ня­се.

На­прык­лад, Ла­пу­шан­скі ха­цеў да­цяг­нуць пра­ект да дас­ка­на­лас­ці, ён вы­гле­дзеў кож­ны квад­рат­ны сан­ты­метр па­віль­ё­на (які быў вы­бу­да­ва­ны на на­шай тэ­ры­то­рыі), яго хва­ля­ва­лі вы­ключ­на воб­раз­ныя рэ­чы і зай­маў­ся ён мас­тац­твам у чыс­тым вы­гля­дзе. Я не ду­маю, што яго тур­ба­ваў про­даж філь­ма. Рэ­жы­сё­ра, улас­на ка­жу­чы, гэ­та і не па­він­на тур­ба­ваць.

— Аў­тар не мо­жа не хва­ля­вац­ца на­конт па­спя­хо­вас­ці свай­го пра­ек­та.

— У за­леж­нас­ці ад та­го, якая за­да­ча ста­іць, да­сяг­нуць пос­пе­ху ці зняць фільм. Кан­стан­цін Ла­пу­шан­скі ха­цеў зняць фільм — і ска­заў у кар­ці­не пра не­ве­ра­год­на важ­ныя рэ­чы, якія дрэн­на ўспры­ма­юц­ца сён­няш­нім гра­мад­ствам.

— Зна­чыць, мас­тац­тва кі­но за­ста­ец­ца ў ін­та­рэ­сах гру­пы аў­тсай­да­раў, у той час як ас­тат­нія спа­жы­ва­юць пра­дукт?

— Я не ска­заў бы: аў­тсай­да­раў, бо вы ма­е­це на ўва­зе лу­зе­раў. Лю­дзей, якія спа­жы­ва­юць фаст-фуд больш, чым лю­дзей, якія пе­ра­бор­лі­выя ў ежы. Ча­му не­ка­то­рыя рэ­жы­сё­ры ро­бяць рытм кар­ці­ны за­па­во­ле­ным: для та­го, каб з кі­на­тэ­ат­ра сыш­лі ўсе вы­пад­ко­выя лю­дзі.

— Ці ёсць фор­му­ла па­спя­хо­ва­га бе­ла­рус­ка­га філь­ма, які бу­дзе яшчэ і мас­тац­твам?

— Та­кой фор­му­лы ня­ма ў да­чы­нен­ні ні да ад­ной кі­не­ма­та­гра­фіі све­ту. Мас­тац­тва і спа­жы­ван­не — гэ­та рэ­чы, якія ні­ко­лі не злу­чац­ца. В од­ну те­ле­гу впрячь не можно ко­ня и тре­пет­ную лань.

— Ужо на ўзроў­ні за­ду­мы?..

— ...гэ­та рэ­чы, якія цяг­нуць у роз­ныя ба­кі. Па­ту­раць гус­там, каб атры­маць пры­бы­так, — не за­да­ча мас­тац­тва. У чым асноў­ная праб­ле­ма і тра­ге­дыя сён­няш­ня­га бе­ла­рус­ка­га кі­не­ма­то­гра­фа: гра­мад­ства да яго ста­віц­ца як да ін­стру­мен­та за­роб­ку. Гэ­та вель­мі спро­шча­ны ўзро­вень ра­зу­мен­ня.

— Гле­да­чу ўсё роў­на, ці за­раб­ля­е­це вы гро­шы, яго ці­ка­віць га­то­вы пра­дукт.

— Гля­дач роз­ны. Мы спра­бу­ем ана­лі­за­ваць гля­дац­кія пе­ра­ва­гі па жан­рах, сю­жэ­тах. Гус­ты гле­да­чоў за час ад за­пус­ку да рэа­лі­за­цыі пра­ек­та мя­ня­юц­ца. А у тво­ра мас­тац­тва па­няц­ця гус­таў­шчы­ны не іс­нуе, тэ­мы мас­тац­тва не мо­гуць быць мод­ны­мі ці не мод­ны­мі. Як Біб­лія не мо­жа быць мод­най ці не мод­най.

Мас­тац­тва зай­ма­ец­ца веч­ны­мі тэ­ма­мі, вы­ву­чае са­праўд­нае жыц­цё. А мар­ка кам­п'ю­та­ра, аў­та­ма­бі­ля, брэнд на пля­чах — гэ­та на­плас­та­ван­ні. Яны пры­му­ша­юць менш ана­лі­за­ваць, штур­ха­юць да пад­ме­ны ідэа­лаў, і гра­мад­ства ста­ла па­доб­ным на гра­мад­ства чыс­та­га спа­жы­ван­ня. Ха­ця гро­шы не зро­бяць ча­ла­ве­ка больш шчас­лі­вым, зра­зу­ме­ла, што іх па­він­на быць да­стат­ко­ва. Тут важ­ная толь­кі рэа­лі­за­цыя ўнут­ра­ных жа­дан­няў, ам­бі­цый... Але да мас­тац­тва кі­но гэ­та ні­я­ка­га да­чы­нен­ня не мае.

— Як­раз-та­кі мае. Лю­дзі з та­кім воб­ра­зам мыс­лен­ня — удзяч­ныя гле­да­чы мас­тац­тва кі­но.

— Мас­тац­тва — ня­зруч­ны та­вар. Нам па­да­ба­ец­ца, ка­лі кні­гі роў­нень­ка кла­дуц­ца на па­лі­цу, а фар­ма­ты мас­тац­тва не злу­ча­юц­ца з ін­шы­мі, для яго гэ­тай па­лі­цы ня­ма — яно пра­па­нуе сваю пра­сто­ру і свае за­ко­ны. Прос­та сіс­тэ­ма ка­ар­ды­нат мас­тац­тва ін­шая, а рэ­чы для спа­жы­ван­ня па­ды­хо­дзяць пад пер­ша­па­чат­ко­ва зра­зу­ме­лую ўсім гле­да­чам сіс­тэ­му. Я не су­праць та­ко­га ста­но­ві­шча спраў, прос­та яно ёсць. Без­умоў­на, пра­дукт кі­но важ­ны, зруч­ны, ка­лі лю­дзі ста­мі­лі­ся, хо­чуць ад­па­чыць і па­жыць жыц­цём ін­ша­га ча­ла­ве­ка. Роз­ні­ца па­між кі­но і жыц­цём за­клю­ча­ец­ца ў тым, што ка­лі ў рэ­аль­ным жыц­ці га­сіц­ца свят­ло — усё за­кан­чва­ец­ца. Ка­лі ж у кі­на­за­ле га­сіц­ца свят­ло — усё толь­кі па­чы­на­ец­ца. І мы хо­чам пра­жыць яшчэ не­каль­кі жыц­цяў, та­му цяг­нем­ся да кі­не­ма­та­гра­фіі.

— Ча­ты­ры га­ды та­му вы ка­за­лі пра пры­яры­тэт па­няц­ця мас­тац­тва ў бе­ла­рус­кім кі­но. Атры­ма­ла­ся гэ­ты ак­цэнт ува­со­біць у жыц­цё?

— Ёсць філь­мы, якія мож­на ад­нес­ці да па­няц­ця мас­тац­тва. Ёсць тыя, у якіх ня­ма не тое што мас­тац­тва, але і пра­фе­сіі ма­ла. Ча­сам ужо на ста­дыі ідэі ві­даць, што ў пра­ек­це не бу­дзе ні мас­тац­тва, ні фі­нан­са­ва­га пос­пе­ху.

— Та­ды на­вош­та та­кія пра­ек­ты?

— Лю­дзі, якія пры­ма­юць ра­шэн­не, так­са­ма дзей­ні­ча­юць, зы­хо­дзя­чы з ней­кіх мер­ка­ван­няў: ідэа­ло­гія, са­цы­яль­ная за­па­тра­ба­ва­насць, ак­ту­аль­насць тэ­мы. Або раз­ліч­ва­юць на тое, што ў пра­цэ­се ства­рэн­ня філь­ма ўдас­ца да­сяг­нуць ней­кай якас­ці. Зноў жа: кі­не­ма­то­граф — не­праг­на­зу­е­мая сфе­ра з-за вя­лі­кай коль­кас­ці склад­ні­каў. Заў­сё­ды ёсць мес­ца подз­ві­гу, ве­ра ў цуд. Узяць вя­до­мы аме­ры­кан­скі фільм "Ка­саб­лан­ка", які зды­маў­ся больш за 11 га­доў. За гэ­ты час транс­фар­ма­ва­ла­ся за­ду­ма, мя­ня­лі­ся зды­мач­ныя гру­пы і рэ­жы­сё­ры. І хоць та­кая за­да­ча не ста­ві­ла­ся, фільм атры­маў­ся тво­рам мас­тац­тва. Для та­го, каб атры­маць вяр­шы­ню, трэ­ба пе­ра­шуф­ля­ваць шмат ру­ды. Ка­лі кры­ху, то і вяр­шын­кі ча­сам атрым­лі­ва­юц­ца, ча­сам — не. Тут пра­цуе за­кон вя­лі­кіх лі­каў. Па тэ­о­рыі ве­ра­год­нас­ці кож­ны фільм не мо­жа быць шэ­дэў­рам.

— Над чым за­раз пра­цуе "Бе­ла­русь­фільм"?

— У ста­дыі вы­твор­час­ці зна­хо­дзіц­ца ча­ты­ры іг­ра­выя філь­мы. 12-се­рый­ны фільм "Воў­чае сон­ца", раз­лі­ча­ны на тэ­ле­ка­на­лы, "Са­лод­кае раз­ві­тан­не Ве­ры" — дру­гая пра­ца рэ­жы­сё­ра Аляк­санд­ры Бу­тар, якая мае ўсе пад­ста­вы прэ­тэн­да­ваць на па­няц­це мас­тац­тва кі­но. Скла­дзец­ца ці не — па­ба­чым у кан­чат­ко­вым ва­ры­ян­це. Зды­ма­юц­ца два філь­мы з цык­ла "Дзяр­жаў­ная гра­ні­ца".

Вя­дзец­ца пра­ца над шэ­ра­гам да­ку­мен­таль­ных кар­цін. Гэ­та фільм пра паэ­та Ула­дзі­сла­ва Каз­лоў­ска­га, "Хлоп­чык і дэль­фін" — аб дзе­цях-аў­тыс­тах, "Ту­раў­ская га­ла­ва" — пра тра­ды­цый­ныя га­лаў­ныя ўбо­ры, за­вяр­шыў сваю чар­го­вую пра­цу Вік­тар Аслюк. Ма­ла­дыя рэ­жы­сё­ры зня­лі два філь­мы пра вай­ну, якая прай­шла праз лё­сы іх сем'­яў.

Шмат ці­ка­ва­га ад­бы­ва­ец­ца ў ані­ма­цыі: ро­біц­ца пра­цяг мульт­філь­ма "Рыб­ка па іме­ні Нель­га", пра­ект цык­ла філь­маў пра гер­бы бе­ла­рус­кіх га­ра­доў, чар­го­вы фільм з се­рыі "Каз­кі ста­ро­га пі­я­ні­на", які зды­мае Але­на Пят­ке­віч (пра Штра­у­са).

— Раз­ліч­ваць на тэ­ле­ка­на­лы з фі­нан­са­ва­га пунк­ту гле­джан­ня ляг­чэй?

— Ры­нак тэ­ле­ві­зій­ных ка­на­лаў больш праг­на­зу­е­мы, та­му тэ­ле­се­ры­я­лы бліз­кія да па­няц­ця за­каз­но­га кі­но. Мэ­та­згод­насць дык­туе нам ары­ен­та­вац­ца на ра­сій­скі ры­нак, бо кра­і­на з на­сель­ніц­твам 10 міль­ё­наў ча­ла­век не мо­жа аку­піць фільм. Та­му дзяр­жа­ва да­па­ма­гае на­цы­я­наль­на­му кі­не­ма­то­гра­фу. На­огул ва ўсіх кра­і­нах дзяр­жа­ва ўдзель­ні­чае ў кі­на­вы­твор­час­ці. На­прык­лад, кар­ці­на "Вы­ра­та­ваць ра­да­во­га Ра­я­на" Сты­ве­на Спіл­бер­га бы­ла зня­та на гро­шы Аме­ры­кан­ска­га Кан­грэ­са. Усе імк­нуц­ца аба­ра­ніць сваю ўнут­ра­ную пра­сто­ру, бо ра­зу­ме­юць, што кі­но — ідэн­ты­фі­ка­тар куль­тур­най знач­нас­ці і за­мож­нас­ці.

У Ін­дыі зды­ма­ец­ца больш за 1000 іг­ра­вых філь­маў што­год, пры­чым яны здоль­ныя аку­піц­ца за кошт унут­ра­на­га рын­ку. Гэ­та звя­за­на і з не­вя­лі­кім кош­там (хоць кар­ці­ны зу­сім роз­ныя), і з гі­ганц­кім на­сель­ніц­твам, і з прак­ты­кай кі­на­па­ка­зу (у Ін­дыі пра­цу­юць кі­на­лаў­кі на спе­цы­яль­ных аў­та­ма­бі­лях, якія за ка­пей­кі дэ­ман­стру­юць кі­но). Дэ­парт­амент па кі­не­ма­та­гра­фіі Ін­дыі за­каз­вае ка­ля 250 філь­маў, у якіх ак­цё­ры вы­ка­рыс­тоў­ва­юць мяс­цо­выя га­вор­кі, — а іх у кра­і­не ка­ля 15. Та­кім чы­нам, кі­не­ма­то­граф Ін­дыі за­хоў­вае мо­ву.

У Кі­таі, на­прык­лад, зды­ма­ец­ца ка­ля 600 філь­маў што­год. 200 з іх вы­хо­дзяць на эк­ран, ас­тат­нія — ніз­кай якас­ці. Але Кі­тай аба­ра­няе свой ??унут­ра­ны ры­нак: да ня­даў­ня­га ча­су толь­кі 20 за­меж­ных філь­маў маг­лі вы­хо­дзіць на кі­на­эк­ра­ны, ця­пер — 36. Аме­ры­кан­цы спра­бу­юць увай­сці на гэ­ты пры­ваб­ны ры­нак кар­ці­на­мі су­мес­най вы­твор­час­ці або бу­ду­юць у Кі­таі свае кі­на­сту­дыі.

У Фран­цыі іс­нуе спе­цы­яль­ны фонд, які кі­ру­ец­ца дзяр­жа­вай. Бюд­жэт скла­дае ка­ля 900 міль­ё­наў еў­ра. Фонд так­са­ма дае пэў­ныя льго­ты, гран­ты, вы­дзя­ляе гро­шы су­мес­ным па­ста­ноў­кам, ста­ра­ец­ца вяр­нуць кі­не­ма­та­гра­фію ў Фран­цыю (бо час­та па­дзеі, што ад­бы­ва­юц­ца ў Фран­цыі, зды­ма­юц­ца ў Бель­гіі, на­прык­лад).

— Кі­на­знаў­цу і ама­та­ру кі­но скла­да­на на па­са­дзе ды­рэк­та­ра кі­на­сту­дыі?

— Гэ­тая скла­да­насць звя­за­на перш за ўсё з тым, што пра­сто­ра, у якой жы­вуць твор­чыя ідэі, — гэ­та ха­ос, а фор­ма ар­га­ні­за­цыі ха­о­су — анар­хія. Фор­ма ж ар­га­ні­за­цыі вы­твор­час­ці на кі­на­сту­дыі — вы­раз­ная іе­рар­хія, і ха­а­тыч­най твор­чай пра­сто­ры пры­хо­дзіц­ца на­вяз­ваць рам­кі і ўсту­паць у кан­флікт з нось­бі­та­мі і транс­фар­ма­та­ра­мі за­ду­мы. А на­даць ха­о­су фор­му амаль не­маг­чы­ма. Ціск з на­го­ды за­ха­ван­ня пра­ві­лаў, рас­па­рад­ку пра­цоў­на­га дня і ін­ша­га пры­во­дзіць да кан­флік­ту. А пры­му­шаць, на­вяз­ваць, аб­мя­жоў­ваць — не ма­раль­ныя ка­тэ­го­рыі. Ды і ві­да­воч­на ад­роз­нен­не па­між сфе­рай ма­іх ін­та­рэ­саў і тым, чым я зай­ма­ю­ся.

...Да­дам, што Алег Іга­ра­віч лю­біць кар­ці­ну "Фран­цуз­скі су­вяз­ны" Уіль­я­ма Фрыд­кі­на, тоў­стыя кні­гі і бры­тан­скую шко­лу "Раз­зла­ва­ных...".

Ірэ­на КА­ЦЯ­ЛО­ВІЧ

 

Выбар рэдакцыі

Культура

Сусвет пад крыламі наміткі

Сусвет пад крыламі наміткі

Гутарка з мастацтвазнаўцам Марыяй Віннікавай.