Вы тут

Валерый Тадароўскі: «Кіно — самы дарагі від самавыяўлення»


Кі­на­фес­ты­валь «Ліс­та­пад» на­зваў імя стар­шы­ні жу­ры асноў­на­га кон­кур­су — ім ста­не ра­сій­скі рэ­жы­сёр, прад­зю­сар, пас­ля­доў­нік за­ход­ніх кі­на­тра­ды­цый Ва­ле­рый Та­да­роў­скі. Яго філь­ма­гра­фія міль­гае гуч­ны­мі наз­ва­мі і вя­до­мы­мі ім­ёна­мі. Вар­та ўзга­даць кар­ці­ны «Палюбоўнік» з Але­гам Ян­коў­скім, «Мой брат Фран­кенш­тэйн» пра фе­но­мен па­ка­ле­ча­най на вай­не ду­шы ці яр­кі мю­зікл «Сты­ля­гі». Мно­гія ак­цё­ры па­чы­на­лі сваю зор­ную кар'­е­ру з кар­цін Ва­ле­рыя Та­да­роў­ска­га. Яў­ген Мі­ро­наў, Ін­ге­бор­га Да­пку­най­тэ, Чул­пан Ха­ма­та­ва ад­кры­лі­ся гле­да­чу ў філь­мах «Ка­хан­не», «Пад­мас­коў­ныя ве­ча­ры», «Кра­і­на глу­хіх», а са­мі кар­ці­ны зра­бі­лі рэ­жы­сё­ра зна­ка­вай пер­со­най рус­ка­га кі­но. Ка­рэс­пан­дэн­ту га­зе­ты «Звяз­да» кі­не­ма­та­гра­фіст рас­па­вёў аб твор­чым склад­ні­ку прад­зю­сар­скай пра­цы, ува­саб­лен­ні рус­кай ду­шы ў кі­но і за­леж­нас­ці рэ­жы­сё­ра як твор­цы.

23-32

— У пра­цы прад­зю­са­ра ёсць ней­кі твор­чы склад­нік?

— Твор­часць у тым, што прад­зю­сар з ні­чо­га ства­рае фільм. Што зна­чыць ства­рае: я зна­хо­джу ідэю (ма­гу яе пры­ду­маць, знай­сці ў пра­чы­та­най кні­зе, вы­пад­ко­ва па­чуць ней­кую гіс­то­рыю), за­пра­шаю сцэ­на­рыс­та — а знай­сці пра­віль­на­га сцэ­на­рыс­та ня­прос­та, — по­тым, ка­лі сцэ­на­рый атрым­лі­ва­ец­ца, я шу­каю рэ­жы­сё­ра — а доб­рых рэ­жы­сё­раў не так шмат. Трэ­ба знай­сці рэ­жы­сё­ра, які ідэа­льна па­ды­дзе для кан­крэт­на­га сцэ­на­рыя. Ра­зам са сцэ­на­рыс­там і рэ­жы­сё­рам ты аб­мяр­коў­ва­еш фільм, спра­бу­ю­чы пры­ду­маць, які ён, для ка­го ён, пра што ён. Зды­ма­ец­ца фільм і ка­лі — цьфу, цьфу, цьфу — усё атрым­лі­ва­ец­ца, прад­зю­сар па­ві­нен даць гэ­та­му філь­му жыц­цё. Усё гэ­та — твор­часць, асно­вы ме­на­ві­та прад­зю­сар­скай пра­фе­сіі.

— Што зна­чыць знай­сці па­трэб­на­га для пра­ек­та рэ­жы­сё­ра? Гэ­та аб­умоў­ле­на не толь­кі пра­фе­сі­я­на­ліз­мам?

— Не, гэ­та аб­умоў­ле­на ў пер­шую чар­гу яго гус­та­мі і по­гля­да­мі на жыц­цё. Ка­лі ты хо­чаш зра­біць ка­ме­дыю, то не бу­дзеш за­пра­шаць Анд­рэя Звя­гін­ца­ва, та­му што ён схіль­ны зды­маць дра­ма­тыч­ныя гіс­то­рыі. Пы­тан­не не прос­та ў пра­фе­сі­я­на­ліз­ме. Па­ві­нен прый­сці той ча­ла­век, які па­лю­біць ме­на­ві­та гэ­тую гіс­то­рыю, гэ­ты сю­жэт і гэ­ты жанр. Гэ­та як ажа­ніц­ца — ста­ра­еш­ся ж па ка­хан­ні. А ча­му ад­на­му па­да­ба­ец­ца ад­на жан­чы­на, ін­ша­му дру­гая, а трэ­ця­му — трэ­цяя? Гэ­та пы­тан­не гус­таў. Та­кім жа чы­нам зды­ма­юц­ца філь­мы: трэ­ба па­лю­біць тое, што ро­біш.

— У да­чы­нен­ні да ра­сій­ска­га кі­но ка­жуць пра сцэ­нар­ны кры­зіс. Ён са­праў­ды іс­нуе?

— Так, гэ­та веч­ны кры­зіс, і не толь­кі ў Ра­сіі. Аме­ры­кан­цы, ка­лі ў іх за­пы­тац­ца, так­са­ма ска­жуць пра вя­лі­кую праб­ле­му са сцэ­на­ры­я­мі. Але ў нас гэ­тая праб­ле­ма за­раз ста­іць асаб­лі­ва вост­ра.

— На су­час­ным рус­кім эк­ра­не пры­міль­га­лі­ся сік­ве­лы, ка­ме­дыі, ад­сыл­кі да Га­лі­ву­да. Ды і ў ва­шай рэ­жы­сёр­скай пра­цы так­са­ма быў зроб­ле­ны пе­ра­ход ад еў­ра­пей­скай кі­на­мо­вы да га­лі­вуд­скай, ка­лі вы зня­лі «Ціс­кі» і «Сты­ля­г». Дзе ж гэ­тая за­гад­ка­вая рус­кая ду­ша? Як вы­гля­дае на­цы­я­наль­ны кі­на­пра­дукт Ра­сіі?

— Я ма­гу на­зваць філь­мы, зроб­ле­ныя пра су­час­ную і ста­рую Ра­сію. Усё гэ­та іс­нуе і па-роз­на­му ро­біц­ца: «Со­неч­ны ўдар» Ні­кі­ты Мі­хал­ко­ва, «Бе­лыя но­чы паш­таль­ё­на Аляк­сея Тра­пі­цы­на» Анд­рэя Кан­ча­лоў­ска­га, «Доў­гае шчас­лі­вае жыц­цё» Ба­ры­са Хлеб­ні­ка­ва. Рус­кая ду­ша ні­ку­ды не дзе­ла­ся, прос­та ін­дуст­рыя на­цэ­ле­на на тое, каб за­раб­ляць гро­шы. У ра­сій­скай ін­дуст­рыі ёсць аб­грун­та­ва­ная ам­бі­цыя быць вя­лі­кай ін­дуст­ры­яй, а вя­лі­кая ін­дуст­рыя мо­жа іс­на­ваць та­ды, ка­лі мо­жа пры­цяг­нуць вя­лі­кую коль­касць гле­да­чоў, за­ба­віць их і кан­ку­рыраваць з Га­лі­ву­дам (што вель­мі скла­да­на). Філь­мы Аляк­сея Міз­гі­ро­ва — філь­мы пра на­шу рэ­ча­іс­насць, кар­ці­ны Аляк­сея Фе­дар­чэн­кі не прос­та аб Ра­сіі, а пра ма­лыя на­ро­ды, ма­рый­цаў. Ёсць яшчэ «Ле­ві­я­фан» Анд­рэя Звя­гін­ца­ва, які прыз у Ка­нах атры­маў — ён так­са­ма пра су­час­ную Ра­сію. Наш кі­не­ма­то­граф раз­ві­ва­ец­ца па сва­іх за­ко­нах: гля­дац­кіх, ка­мер­цый­ных, аў­тар­скіх.

23-33

— Вы не ду­ма­лі, што з ва­шым рэ­на­мэ мо­жа­це фар­мі­ра­ваць на­цы­я­наль­ны пра­дукт?

— Я лі­чу, што «Сты­ля­гі» — гэ­та на­цы­я­наль­ны пра­дукт, аб­са­лют­на. Гэ­та толь­кі фор­ма мю­зік­ла. Мож­на лі­чыць, што яна га­лі­вуд­ская, хоць у Са­вец­кім Са­ю­зе так­са­ма ра­бі­лі­ся мю­зік­лы (ус­пом­ні­це стуж­кі «Ве­сё­лые ре­бя­та», «Вол­га-Вол­га»). А ў «Сты­ля­гах» гіс­то­рыя, му­зы­ка, пес­ні — усё на­ша. Я зды­маў пра сва­іх баць­коў; гэ­та бы­лі са­вец­кія лю­дзі, якія ха­це­лі жыць сва­бод­на. Рус­кая тра­ды­цыя — гэ­та не аба­вяз­ко­ва Шук­шын, вёс­ка і фальк­лор­ны лу­бач­ны по­гляд на кра­і­ну. Кож­ны зды­мае пра тое, што яму бліз­ка. Я вы­рас у тым све­це, у якім гіс­то­рыя сты­ляг — род­ная. А нех­та на­ра­дзіў­ся ў вёс­цы на Ал­таі, і яму ці­ка­ва рас­па­вя­даць пра сва­іх ад­на­вяс­коў­цаў. Я не ма­гу зняць пра лю­дзей з вёс­кі на Ал­таі (мо­жа, і мог бы, ка­лі б па­лю­біў ней­кую гіс­то­рыю) — прос­та імк­ну­ся быць вер­ным сва­ім ад­чу­ван­ням.

— Кі­не­ма­то­граф не­як вы­зна­чае факт, што асноў­ны гля­дач кі­на­тэ­ат­раў у Ра­сіі ды і ў Бе­ла­ру­сі — пад­лет­кі 12-14 га­доў?

— Вя­до­ма, вы­зна­чае. Хо­чам мы гэ­та­га ці не. Але, ка­лі зды­ма­ем філь­мы, ду­ма­ем пра аў­ды­то­рыю. Ме­на­ві­та та­му на эк­ра­не вя­лі­кая коль­касць ра­ман­тыч­ных ка­ме­дый, ба­е­ві­коў з ухі­лам да Га­лі­ву­да, філь­маў са спец­эфек­та­мі. Гэ­та на­ша вя­лі­кае ня­шчас­це. У аме­ры­кан­скіх кі­на­тэ­ат­рах вя­лі­кая коль­касць да­рос­лых гле­да­чоў, а на­шы да­рос­лыя гэ­тую тра­ды­цыю стра­ці­лі, гля­дзяць кі­но до­ма. Мы губ­ля­ем гле­да­ча, та­му нам цяж­ка аку­піць філь­мы.

— Ці па­він­на на­цы­я­наль­ная кі­не­ма­та­гра­фія ста­віць за мэ­ту фар­мі­ра­ван­не ма­раль­ных ары­ен­ці­раў?

— Гэ­та ве­лі­зар­ная ілю­зія, што філь­мам мож­на сфар­мі­ра­ваць ма­раль­ныя ары­ен­ці­ры. Ча­ла­век прый­шоў, па­гля­дзеў фільм — і пай­шоў. На­пэў­на, бы­ва­юць адзін­ка­выя вы­пад­кі, ка­лі гля­дач вый­шаў з кі­на­тэ­ат­ра ін­шым ча­ла­ве­кам, але я ў гэ­та не ве­ру. Ідэя вы­ха­ван­ня мас­тац­твам вель­мі су­мніў­ная. Яе, зда­ец­ца, ру­хаў у ма­сы Ле­нін у свой час, і ка­му­ніс­ты на гэ­та «ціс­ну­лі». Але я ду­маю, як ка­заў Пуш­кін, яко­га ўсё ра­дзей і ра­дзей цы­ту­юць: «И до­лго бу­ду тем лю­бе­зен я на­ро­ду, что чув­ства доб­рые я лирой про­буж­дал». Да­стат­ко­ва прос­та вы­клі­каць доб­рыя па­чуц­ці, пры­му­сіць гле­да­ча рас­пла­кац­ца, рас­чу­ліц­ца, па­спа­чу­ваць.

23-41

— Вы ад­да­лі пе­ра­ва­гу здымкам се­ры­яла «Ад­лі­га» замест філь­ма «Ге­ог­раф гло­бус пра­піў». А ча­му? У ра­сій­скай кі­не­ма­та­гра­фіі се­ры­яль­ны фар­мат мае рэ­пу­та­цыю не­да­стат­ко­ва якас­на­га пра­дук­ту.

— Ця­пер леп­шыя рэ­жы­сё­ры ў Ра­сіі ідуць зды­маць се­ры­я­лы. Гэ­та мод­на, прэ­стыж­на. Ста­ла зра­зу­ме­ла, што гэ­та не жанр дру­го­га га­тун­ку; тое, пра што вы ка­жа­це, бы­ло ак­ту­аль­на га­доў 8 та­му. Для мя­не ста­іць пы­тан­не не ў тым, у якім фар­ма­це зды­маць, а пра што зды­маць. «Ад­лі­гу» я зды­маў, та­му што яе гіс­то­рыя бы­ла для мя­не ці­ка­вей­шая, а яе не рас­па­вя­дзеш за паў­та­ры га­дзі­ны.

— Не шка­ду­е­це, што фільм «Ге­ог­раф гло­бус пра­піў» зняў Аляк­сандр Ве­ля­дзін­скі?

— Не, ні се­кун­ды, ні ра­зу. Ча­му Ве­ля­дзін­скі вы­дат­на зняў? Ака­за­ла­ся, што гэ­та «яго гіс­то­рыя». Пры­чым пос­пех філь­ма (а ён быў на кі­на­фес­ты­ва­лях і ў гле­да­ча, што важ­на) свед­чыць пра тое, што мы тра­пі­лі ў «яб­лы­чак». Я лі­чу, што Кан­стан­цін Ха­бен­скі сыг­раў доб­ра­га на­стаў­ні­ка, сум­лен­на­га, пры­стой­на­га ча­ла­ве­ка, які, хай і п'е, але здо­леў знай­сці агуль­ную мо­ву з дзець­мі і зра­біў для іх больш, чым ін­шыя. Я б ха­цеў та­ко­га на­стаў­ні­ка для сва­іх дзя­цей.

— Для мно­гіх ак­цё­раў дэ­бют­ныя ро­лі ў ва­шых філь­мах ста­лі дзвя­ры­ма ў кі­не­ма­то­граф. У чым пе­ра­ва­га ра­бо­ты з не­вя­до­мы­мі асо­ба­мі?

— Я пра­ца­ваў у тым лі­ку і з вя­до­мы­мі асо­ба­мі — та­кі­мі, як Алег Ян­коў­скі, Ле­а­нід Яр­моль­нік, Алі­са Фрэй­ндліх. Але мне па­да­ба­ец­ца пра­ца­ваць з но­вы­мі людзь­мі, та­му што ў гэ­тым ёсць пры­го­да. Ар­тыст, яко­га ты ба­чыў ты­ся­чу ра­зоў, ча­сам прад­ка­заль­ны. А з но­вым мож­на ад­чуць, ад­крыць неш­та све­жае. А ча­сам нель­га ўзяць но­вых, як у філь­ме «Па­лю­боў­нік», сцэ­на­рый яко­га быў на­пі­са­ны для вя­лі­ка­га ар­тыс­та Але­га Ян­коў­ска­га.

— Як вы ста­ві­це­ся да апош­ніх цэн­зур­ных аб­ме­жа­ван­няў у кі­но?

— Дрэн­на. Я ўво­гу­ле дрэн­на стаў­лю­ся да лю­бой цэн­зу­ры. Мне не па­да­ба­ец­ца, што ў апош­ні час нас усё больш за­ціс­ка­юць рам­кі «тое нель­га, гэ­та нель­га». Ёсць ра­зум­ныя рэ­чы з аб­ме­жа­ван­нем «дзе­цям да 16», і на гэ­тым вар­та спы­ніц­ца. Але вось да­лей нам пра­піс­ва­ец­ца, коль­кі мож­на піць, коль­кі ку­рыць, што ка­заць, а што не.

— Маг­чы­ма, ка­лі дзяр­жа­ва вы­лу­чае гро­шы на кі­не­ма­то­граф, яна мо­жа дык­та­ваць умо­вы?

— З ад­на­го бо­ку, так. З ін­ша­га, дзяр­жа­ва — гэ­та мы. Яна не мае сва­іх гро­шай, гэ­та на­шы агуль­ныя гро­шы. А раз­мер­ка­ван­не іх — гэ­та ка­лек­тыў­ны да­га­вор па­між на­мі і дзяр­жа­вай.

— Ка­жуць, што рэ­жы­сёр з усіх твор­цаў — са­мы за­леж­ны. Вы згод­ны?

— Так, без­умоў­на. Та­му што для та­го, каб на­ма­ля­ваць кар­ці­ну, па­трэб­на па­лат­но, фар­бы, а ча­сам прос­та па­пе­ра і руч­ка. Для та­го, каб зняць фільм, па­трэб­ны на­тоўп лю­дзей, шмат тэх­ні­кі, жа­ле­за, апа­ра­ту­ры. Ты за­ле­жыш і ад гро­шай, і ад лю­дзей, і ад гэ­тай апа­ра­ту­ры. Акра­мя та­го, ты за­ле­жыш ад на­двор'я, на­строю лю­дзей, сі­ту­а­цыі ў кра­і­не (та­му што кі­но ад­ра­зу рэ­агуе на кры­зі­сы). І са­мае га­лоў­нае, ад ча­го ты за­ле­жыш, — гэ­та, вя­до­ма, гля­дач. Я б ска­заў так: кі­но — са­мы да­ра­гі від са­ма­вы­яў­лен­ня. Гэ­та знач­на да­ра­жэй, чым спя­ваць, тан­ца­ваць, вы­бі­ваць ча­чот­ку, ма­ля­ваць кар­ці­ны. Та­му так цяж­ка атры­маць маг­чы­масць зняць свой фільм: ты па­ві­нен да­ка­заць, што з гро­шай зро­біш неш­та са­праў­ды каш­тоў­нае.

— Пос­пех філь­ма на­огул мож­на спраг­на­за­ваць?

— Гэ­тым зай­ма­юц­ца ўсе з мо­ман­ту ўзнік­нен­ня кі­но. Ча­сам уда­ец­ца, ча­сам — не. Га­ран­тый не іс­нуе. Ня­гле­дзя­чы на тое, што на кі­на­пра­ек­тах пра­цу­юць сот­ні і ты­ся­чы пра­фе­сі­я­на­лаў, эле­мент не­прад­ка­заль­нас­ці, цу­ду ўсё роў­на за­ста­ец­ца. Мой ся­бар, прад­зю­сар Сяр­гей Сель­я­наў не­ка­лі ска­заў: «Ка­лі б я меў га­ран­тыю та­го, што фільм бу­дзе па­спя­хо­вым, мне бы­ло б не­ці­ка­ва яго зды­маць». У не­прад­ка­заль­нас­ці ёсць ней­кі азарт. Кі­но — да ўся­го ін­ша­га са­мы ры­зы­коў­ны біз­нес з усіх, якія іс­ну­юць. Пры гэ­тым усё роў­на пры­цяг­вае лю­дзей.

— Што та­кое мас­тац­тва кі­но ў про­ці­ва­гу ма­са­ва­му кі­но?

— У апош­нія га­доў 20 гэ­тыя па­няц­ці змя­ша­лі­ся. Усё больш скла­да­на раз­ме­жа­ваць мэй­нстрым і мас­тац­тва. Ёсць па­няц­це арт-хауса — та­го, што ві­да­воч­на зроб­ле­на для вуз­кай аў­ды­то­рыі, а шы­ро­кая зра­зу­мець не змо­жа. Але рэ­жы­сё­ры з су­свет­ным іме­нем — Квен­цін Та­ран­ці­на, Гас ван Сэнт, бра­ты Ко­эн, Ларс фон Тры­ер — атрым­лі­ва­юць га­лоў­ныя пры­зы на кі­на­фес­ты­ва­лях і ства­ра­юць так зва­ны арт-мэй­нстрым, які і прос­тыя лю­дзі мо­гуць гля­дзець, і кры­ты­кі вы­ву­чаць.

— Вы як гля­дач і бу­ду­чы член жу­ры асноў­на­га кон­кур­су кі­на­фес­ты­ва­лю «Ліс­та­пад» што шу­ка­е­це ў кі­но?

— Ча­сам рэ­жы­сё­ры лю­бяць кі­но ра­біць, але ма­ла гля­дзяць, а я люб­лю гля­дзець. Я да­стат­ко­ва «на­гле­джа­ны» ча­ла­век і ра­зу­мею, што та­кое су­час­нае кі­но. Я, і як гля­дач, і як кі­не­ма­та­гра­фіст, шу­каю доб­ра­е кі­но, а яно — роз­нае. Ка­лі гэ­та та­ле­на­ві­та, ары­гі­наль­на, то мне ўсё роў­на: гэ­та ка­ме­дыя, ба­я­вік ці скла­да­ны аў­тар­скі фільм. Ка­лі кі­но кра­нае, яно ці­ка­ва зроб­ле­на і ў ім ёсць кру­пін­ка не­ча­ка­на­га, аў­тар­ска­га по­гля­ду на свет — зна­чыць, гэ­та доб­рае кі­но.

— Вы час­та зды­ма­е­це на тэ­ры­то­рыі Бе­ла­ру­сі. З чым гэ­та звя­за­на?

— У пер­шую чар­гу, Мінск — гэ­та го­рад, як ка­жуць ця­пер, frіendly для кі­но. Тут ня­ма за­то­раў, мож­на прос­та пе­ра­ехаць з мес­ца на мес­ца. Тут вы­дат­ная кі­на­сту­дыя, дзе пра­цу­юць пра­фе­сі­я­на­лы, якіх я вель­мі люб­лю. Тут мож­на зды­маць і Мінск, і Маск­ву, і ка­ва­лач­кі Са­вец­ка­га Са­ю­за. Га­лоў­нае — там ёсць ней­кі спа­кой і маг­чы­масць за­ся­ро­дзіц­ца. Заў­сё­ды лі­чы­ла­ся, што мы едзем у Мінск, та­му што там тан­ней. Але ка­лі ўлі­чыць, коль­кі каш­туе пе­ра­езд усёй гру­пы, ар­тыс­таў, нель­га ска­заць, што мы эка­но­мім. Гэ­та ўжо не пы­тан­не тан­нас­ці, а спа­кою, кам­фор­ту. Боль­шую част­ку на­ступ­най кар­ці­ны я бу­ду зды­маць у Мін­ску і ўжо прад­чу­ваю гэ­та. Мне па­да­ба­ец­ца Мінск.

Ірэ­на КА­ЦЯ­ЛО­ВІЧ

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ад вады да бяды — адзін крок

Ад вады да бяды — адзін крок

На вадаёмах краіны тонуць людзі. Што важна ведаць, каб не папоўніць спіс ахвяр?

Грамадства

Відавочца Перамогі

Відавочца Перамогі

Ваенныя вярсты сяржанта Андрэйчыкава.

Здароўе

У Беларусі дапоўняць нацыянальны каляндар прышчэпак

У Беларусі дапоўняць нацыянальны каляндар прышчэпак

У ім з’явіцца і прышчэпка супраць раку шыйкі маткі.

Адукацыя

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

У нашай краіне амаль 90 працэнтаў дзяцей ад года да шасці атрымліваюць дашкольную адукацыю.