Вы тут

Ка­ток — не ліш­ні ра­ток!


Наш брат Мі­ша ня­даў­на гас­цей пры­маў. Доб­рая на­го­да бы­ла: 40 га­доў у шлю­бе! Хоць раз­вес­ці­ся мог даў­но: пад­ста­вы ўзні­ка­лі час­та, з ма­ла­дых га­доў.

Ён, на­прык­лад, вель­мі ха­цеў ву­чыц­ца, а яго па­ла­ві­на — каб кі­даў ін­сты­тут, ішоў пра­ца­ваць, каб за­раб­ляў гро­шы для сям'і (да­рэ­чы, по­тым, ка­лі ён па­слу­хаў­ся, — увесь час па­пра­ка­ла, што не зра­біў кар'­е­ры).

Зноў жа, Мі­ша лі­чыў, што ле­пей ку­піць но­вую ма­шы­ну (хоць бы і «жы­гу­лі»), але куп­ляў увесь час ста­рыя ін­ша­мар­кі, якія «га­няў» з-за мя­жы сва­як яго жон­кі.

Шмат кры­ві па­пса­ва­ла і ле­ці­шча: Мі­ша ха­цеў зра­біць яго на ся­лі­бе на­шых баць­коў (30 кі­ла­мет­раў ад Мін­ска, доб­рая зям­ля, сад і ўсе па­бу­до­вы, лес, рэч­ка)... Але ў бра­та­вай на пра­цы ста­лі вы­дзя­ляць участ­кі (па ча­ты­ры сот­кі пяс­ку ля бы­ло­га кар'­е­ра), і яна ўзя­ла. Яны там, столь­кі зда­роўя па­ла­жыў­шы, па­бу­да­ва­лі да­чу па­ме­рам 5 на 5 мет­раў (па ра­ней­шых за­ко­нах бо­лей нель­га бы­ло), па­са­дзі­лі сад, а по­тым — з-за цес­на­ты — пра­да­лі ўсё і ку­пі­лі та­кі... ха­ту ў вёс­цы.

Вось там, на но­вым мес­цы, і ад­быў­ся ў іх чар­го­вы кан­флікт, які (у ад­роз­нен­не ад ін­шых) мы заў­сё­ды ўспа­мі­на­ем з усмеш­кай.

...Па­ча­ло­ся ўсё ў дзень пе­ра­ез­ду. Вар­та бы­ло раз­гру­зіц­ца (усе вя­лі­кія ра­бо­ты мы ро­бім ра­зам) ды сес­ці ля ган­ку на пе­ра­кус, як «на га­ры­зо­це» з'я­віў­ся кот: бруд­на-ры­жы, куль­га­вы, а ўжо што ху­ды... Мы, ка­лі па шчы­рас­ці, гэ­та­кіх страш­ных ні­ко­лі не ба­чы­лі!

Брат па да­бры­ні ду­шэў­най ха­цеў бе­да­ка па­кар­міць. Жон­ка, як і трэ­ба бы­ло ча­каць, спы­ні­ла. Ста­ла кры­чаць: «Толь­кі па­спра­буй — ды пры­ву­чы мне яшчэ!.. Нель­га на­ват бліз­ка пад­пус­каць! Ён жа, ві­даць, хво­ры... Мо­жа, на­ват за­раз­ны. Ён яшчэ здох­не тут і сму­ро­ду на­ро­біць!» Ну і гэ­так да­лей.

Ка­та, ка­ра­цей, пра­гна­лі.

Але ж той, не дур­ны, ві­даць: па­спеў ад­чуць «хто ёсць хто» на ле­ці­шчы, а та­му да­лё­ка не пай­шоў: увесь дзень з ма­лін­ні­ку ці­ка­ваў за бра­там і, ка­лі той спы­няў­ся па­ку­рыць, а жон­кі па­блі­зу не бы­ло, па­ды­хо­дзіў, усім сва­ім ту­ла­вам, мож­на ска­заць, аб­ві­ваў­ся ва­кол Мі­ша­вай на­гі і за­зі­раў яму ў во­чы...

Факт, што ў вы­ні­ку з'еў ён у той дзень, му­сіць, бо­лей, чым ва­жыў!

Што ці­ка­ва, не «на ха­ля­ву», як той ка­заў — ад­дзя­чыў на­ва­сель­цу!

Ду­ма­е­це, мыш ней­кую зла­віў? І не бліз­ка: усё ку­ды сур'­ёз­ней бы­ло!

Брат рас­каз­ваў: не па­спеў ён на но­вым мес­цы тол­кам асвой­тац­ца — на пад­во­рак ней­кую ма­ла­дзі­цу пры­но­сіць. Рас­фу­фы­ра­ная, важ­ная, паль­цы ве­е­рам рас­та­пы­ры­ла і ў на­ступ­лен­не. Уба­чы­ла, на­прык­лад, што брат элект­рыч­насць на двор пра­вёў — пы­тае, ці ёсць пра­ект... Згле­дзе­ла цэг­лу ад ста­рой печкі — па­тра­буе да­зво­лу па­жар­ных...

Ка­ра­цей, хто ве­дае, да ча­го б яшчэ «пры­ка­лу­па­ла­ся», як той ка­заў, і на якія б штра­фы «кі­ну­ла», ка­лі б з ма­лін­ні­ку не вы­лез кот. Та­кі ж стра­шэн­ны, як быў, ён з гуч­ным кур­няў­кан­нем ру­шыў да ма­ла­дзі­цы і стаў ла­шчыц­ца да строй­ных ног.

— За­бя­ры­це ва­ша­га ка­та! — грэб­лі­ва скры­віў­шы­ся, на ўвесь двор за­ве­ра­шча­ла тая.

— Гэ­та не наш, — ад­ка­заў ёй брат. — Гэ­та пры­блуд­ны.

— Тым больш за­бя­ры­це! За­раз жа! — яшчэ больш спу­жа­ла­ся дзеў­ка.

Але ж хто яе чуў: брат ду­маў, як ад­каз­ваць на пы­тан­ні, яго жон­ка сха­ва­ла­ся, а кот, як ні­чо­га ні­я­ка­га, пра­цяг­ваў пра­сіць пя­шчо­ты.

Што за­ста­ва­ла­ся той «пра­вя­раль­шчы­цы»? Па­кры­ча­ла дзе­ля пры­лі­ку, што нель­га ўсё ра­біць са­ма­хоць, ды ця­гу... Больш ні ра­зу не пры­хо­дзі­ла! Хоць бра­та­ва жон­ка і ба­я­ла­ся. А та­му хоць зрэд­ку, але ж ка­та час­та­ва­ла. Ён, як вы­свят­ля­ец­ца, на­ват та­кі, на пад­вор­ку па­трэ­бен!

В. Ц., г. Мінск.

ЛЕП­ШЫ КА­ВА­ЛАК

...На па­чат­ку ха­ла­доў ба­ба Мі­ха­лі­на заў­сё­ды склі­ка­ла да ся­бе дзя­цей — сы­ноў Лё­ні­ка і Пет­ру­ся, да­чок Ма­ры­лю і Хрыс­ці­ну, каб да­па­маг­лі за­ка­лоць ка­бан­чы­ка, каб са­мі спа­чат­ку на­ра­бі­лі, а по­тым на­бра­лі з са­бой роз­най сма­ка­ты.

Дзе­цям — не пры­вы­каць, як той ка­заў, аба­вяз­кі даў­но раз­мер­ка­ва­ны: «хлоп­цы» з са­ма­га ран­ку «за­ва­ліў­шы» па­рсюч­ка, сма­лі­лі ды мы­лі яго, раз­бі­ра­лі... Жан­кі тым ча­сам за­ві­ха­лі­ся на кух­ні: рых­та­ва­лі тра­ды­цый­ны абед, сма­жы­лі пя­чон­ку, па­рад­ка­ва­лі мя­са, са­лі­лі са­ла. Ра­бо­ты ха­па­ла ўсім. Све­жы­ны, як мер­ка­ва­ла гас­па­ды­ня, так­са­ма до­сыць.

На­заўт­ра з ра­ні­цы ба­ба Мі­ха­лі­на ста­ла яе дзя­ліць. Кум­пяк і ла­пат­ку вы­ра­шы­ла ад­даць ста­рэй­ша­му сы­ну — Лё­ню. «У яго пяць душ у ха­це, — ду­ма­ла ма­ту­ля. — Па­спра­буй усіх апра­ні, пра­кар­мі па сён­няш­нім ча­се... Цяж­ка яму»...

Сам жа сын, уба­чыў­шы по­тым «гу­ма­ні­тар­ку» і ўдзяч­на ўздых­нуў­шы, раз­ва­жыў так: «У мя­не як-ні­як свой кут, ды і за­роб­кі не та­кія ма­лыя... Не­як пра­жы­ву. А вось бра­ту па­куль горш, яму бо­лей трэ­ба...» Так што ўзяў ён для гас­цін­ца тро­хі са­ла ды мя­са, а ўсё ас­тат­няе па­кі­нуў Пет­ру­сю.

Але та­го — ну вя­до­ма ж — шка­да­ва­ла і ма­ту­ля. А зна­чыць, як і Лё­ню, апроч дра­бя­зы, па­ла­жы­ла кум­пяк і ла­пат­ку.

Пят­русь, на во­ка ўзва­жыў­шы гас­ці­нец, аца­ніў яе да­бры­ню ды па­ду­маў так: «Жы­ву я, вя­до­ма ж, горш за бра­та, але ж ру­кі-но­гі ёсць, на сям'ю за­раб­ляю... Вось сёст­рам — ім са­праў­ды ця­жэй, яны ж гас­па­ды­ні, яны — кар­мі­лі­цы... Хай ім па леп­шым ка­вал­ку бу­дзе».

Та­му ўрэш­це і ён узяў са­бе шмат са­ла, тро­хі ска­бак на ка­пус­ту ды ін­шай дра­бя­зы (на па­час­ту­нак). Усё ас­тат­няе па­кі­нуў сёст­рам.

Ці трэ­ба ка­заць: іх ма­ту­ля так­са­ма лю­бі­ла і так­са­ма не па­крыў­дзі­ла — не аб­дзя­лі­ла...

Ста­рэй­шая, Ма­ры­ля, уба­чыў­шы «сса­бой­ку», ра­да бы­ла, ха­це­ла ўсё за­браць. «Для ма­ёй сям'і, — ду­ма­ла, — гэ­ты пад­ма­цу­нак са­ма тое — ліш­нім не бу­дзе. Але ж зяць не хо­ча пры­яз­джаць у вёс­ку, не хо­ча да­па­ма­гаць це­шчы. Пры­вык, што ўсё ад­сюль на ха­ля­ву... Дык жа не!».

Ка­ра­цей, і яна ў сваю сум­ку ўзя­ла што-коль­век на ха­лод­нае, на ка­пус­ту ды на раз-дру­гі на па­тэль­ню ўскі­нуць. Ас­тат­няе, як і бра­ты, не­за­ўваж­на скла­ла ў ку­бел.

Са­май ма­лод­шай, Хрыс­ці­не, уба­чыў­шы, што зра­бі­лі ста­рэй­шыя, ні­чо­га ін­ша­га не за­ста­ва­ла­ся, як зра­біць тое ж.

Праў­да, ві­ду яны не па­да­лі: каб не па­крыў­дзіць ма­ту­лю, даб­ра­лі свае «тор­бы» спе­лы­мі ан­то­наў­ка­мі ды роз­ны­мі за­крут­ка­мі і раз­ві­та­лі­ся...

А ба­бу­ля Мі­ха­лі­на ста­ла жыць, як жы­ла. Не­каль­кі за­га­дзя пад­рых­та­ва­ных па­ку­нач­каў са све­жы­ной раз­нес­ла па су­сед­ках, якія ўпе­рад час­та­ва­лі яе; з та­го, што за­ста­ло­ся ў ха­ла­дзіль­ні­ку ды ма­ра­зіль­ні­ку, яна до­сыць доў­га га­та­ва­ла пер­шыя стра­вы ды ва­ры­ла ха­лад­цы. А по­тым ду­ша па­пра­сі­ла са­ла. Ру­шы­ла яна з на­жом у кла­доў­ку, за­зір­ну­ла ў ку­бел... і ва­чам не па­ве­ры­ла: гэт­кім паў­нют­кім ён не быў га­доў двац­цаць! «Дык вось пра што шап­та­лі­ся дзе­ці...» — азі­ра­ю­чы леп­шыя ка­вал­кі, ду­ма­ла ма­ту­ля. — Вы­хо­дзіць, не вар­та мне куп­ляць па­рсюч­коў...»

З ад­на­го бо­ку, яе гэ­та ра­да­ва­ла, а з дру­го­га... Тро­хі сум­на бы­ло.

Анд­рэй Сі­да­рэй­ка, м. Ка­ра­ва­ці­чы, Рэ­чыц­кі ра­ён.

Не­за­быў­ны па­час­ту­нак

Ва­ся, Ва­сіль (а по­тым ужо і Ула­дзі­мі­ра­віч...) з'е­хаў з гіс­та­рыч­най ра­дзі­мы га­доў 60 та­му, але ж да­ро­гу да­моў, на сваю Бя­рэ­зін­шчы­ну, не за­быў­ся. Га­ды ў ра­ды на­вед­ва­ец­ца ў род­ную вёс­ку (на вя­лі­кі жаль, больш па­доб­ную ўжо на ху­тар), уз­гад­вае з людзь­мі сваё ха­лод­нае і га­лод­нае дзя­цін­ства. Не абы­хо­дзіц­ца ча­сам без слёз... І, ка­лі па шчы­рас­ці, яны цал­кам зра­зу­ме­лыя, бо яго­на­га баць­ку пас­ля вай­ны са­сла­лі ў Сі­бір (ці ві­на­ва­ты быў, тол­кам ні­хто не ве­дае, бо ён ра­на па­мёр). Так што ма­ці па­ды­ма­ла дзя­цей са­ма, і яе сям'ю ў ва­ко­лі­цы ні­хто не на­зы­ваў па проз­ві­шчы, толь­кі па мя­нуш­цы: Бат­ра­кі, Бат­ра­ко­вы — усе дзе­ці Ва­ся, Ва­ня, Зі­на, Лі­да, Ва­ло­дзя... І гэ­та для іх не аб­ра­зай бы­ло, а чыс­цют­кай праў­дай, бо амаль ні­чо­га не ме­лі яны, каб ускі­нуць на пле­чы, каб абуць на но­гі. Ран­няй вяс­ной ды поз­няй во­сен­ню бо­сы­мі бе­га­лі па лё­дзе.

З ежай, вя­до­ма ж, так­са­ма не ле­пей бы­ло: зда­ра­ла­ся, нех­та з вяс­коў­цаў якой буль­бы ад­шка­дуе, ці са­мі з ра­гат­кі ней­кую ва­ро­ну па­да­б'юць ды пад­сма­жаць. А зда­ра­ла­ся...

Не­як шас­ці­га­до­вы Ва­сі­лёк за­бег да сва­ёй су­сед­кі ба­бы Ка­ця­ры­ны і ледзь­ве на на­гах уста­яў (у яго, га­лод­на­га, га­ла­ва за­кру­жы­ла­ся): гэ­та­кі пах там быў, гэ­та­кае ві­до­ві­шча! Гас­па­ды­ня ста­я­ла ля пе­чы і пяк­ла... блі­ны — пуль­хныя, свет­лыя.

Хлоп­чык між­во­лі асеў на па­рог, ва ўсе во­чы стаў са­чыць за ба­бу­лі­ны­мі ру­ка­мі і ў дум­ках умоль­ваць: «Ба­бу­леч­ка, Ка­ця­ры­нач­ка, ну ка­лі ла­сач­ка, дай мне адзін блі­нок... Ці хоць бы ка­ва­ла­чак — на язык ус­кі­нуць, слін­ку пра­гнаць...».

Ба­бу­ля, ад­нак, яго прось­баў не чу­ла, яна ста­я­ла спі­ной да дзі­ця­ці. Да та­го ж яна за­ві­ха­ла­ся, і га­ра блі­ноў усё рас­ла і рас­ла.

«З-за ад­на­го, верх­ня­га, яны ж не па­бяд­не­юць?» — ду­маў ма­лы, ці­ку­ю­чы, каб украс­ці. Але ж хут­ка сця­міў, што да та­лер­кі яму не «пра­біц­ца», бо ста­рая за­сла­няе яе ўсім це­лам. А вось да пад­маз­кі...

Ад яе (ма­лень­ка­га ка­ва­лач­ка здо­ру ў па­лат­ня­най ануч­цы) гас­па­ды­ня ад­вяр­ну­ла­ся на ім­гнен­не — каб на­ліць на па­тэль­ню блін... Але гэтага бы­ло да­стат­ко­ва, каб Вась­ка ра­ке­тай мат­нуў да пры­печ­ка, ху­цень­ка сха­піў тую пад­маз­ку і... пра­глы­нуў.

Апом­ніц­ца не па­спеў, — гас­па­ды­ня над ду­шой.

— Дзе пад­маз­ка? — са злос­цю пы­тае ў ма­ло­га.

— Я не браў, — па­чыр­ва­неў­шы, ба­ро­ніц­ца Вась­ка. — Мо­жа, гэ­та кот?

— Ах ты, па­га­нец, я па­ка­жу та­бе «кот»! — за­кры­ча­ла су­сед­ка і так ба­лю­ча па­цяг­ну­ла за ву­ха, што ма­ло­му ні­чо­га не за­ста­ва­ла­ся, як за­вой­каць:

— Ба­бу­леч­ка, пра­бач! Гэ­та я, я тваю пад­маз­ку з'еў!

— І не па­да­віў­ся! — па­пра­кну­ла яго ста­рая і піх­ну­ла так, што хлоп­чык апы­нуў­ся на ву­лі­цы.

...Як і вар­та бы­ло ча­каць, за­пом­ніў ён су­сед­чы­ну «да­бры­ню». Га­доў праз 20 — лю­дзі рас­каз­ва­лі — пры­ехаў у род­ную вёс­ку: пры­го­жы, па-мод­на­му апра­ну­ты зай­шоў да ба­бу­лі Ка­ця­ры­ны (ёй та­ды га­доў за 90 бы­ло)... Пры­чым — не з пус­ты­мі ру­ка­мі: з вя­лі­кай ка­роб­кай цу­ке­рак, з бу­тэль­кай ка­го­ру.

— Гэ­та вам, — ска­заў.

Ста­рая гля­дзіць — то на гос­ця, то на тыя гас­цін­цы — і зра­зу­мець не мо­жа, што тут ад­бы­ва­ец­ца, хто гэ­та та­кі?

Госць да­па­мог:

— Ды гэ­та ж я, Ва­ся Бат­ра­коў, — ад­рэ­ка­мен­да­ваў­ся той. — Не па­зна­лі?.. А я вам доўг пры­нёс...

— Які?! — здзі­ві­ла­ся ба­бу­ля.

— Ды за ва­шу пад­маз­ку... Па­мя­та­е­це, я ў ма­лен­стве з'еў.

Ста­рая за­вой­ка­ла, за­вох­ка­ла, за­ба­жы­ла­ся — ста­ла пе­ра­пра­шаць Ва­сі­ля ды клі­каць да ста­ла, абя­цаць па­час­тун­кі, але той да­лі­кат­на ад­мо­віў­ся.

— Вы, — за­смя­яў­ся, — мя­не ўжо час­та­ва­лі... Век не за­бу­ду­ся!

Ні­на БУР­КО, Бя­рэ­зін­скі р-н.

Руб­ры­ку вя­дзе Ва­лян­ці­на Доў­нар.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

У Год якасці мы задалі навукоўцам нязручныя пытанні аб тым, што «ўнутры» магазіннай пельмешкі або катлеткі.