Вы тут

Хто па­пя­рэ­джа­ны, той уз­бро­е­ны


...Над­піс на пло­це «Асця­рож­на! У два­ры злы са­ба­ка!» нех­та, па­вод­ле анек­до­та, удак­лад­ніў ка­рот­кім: «Але без зу­боў».

На­до­ечы мне да­вя­ло­ся ўспом­ніць та­го гу­ма­рыс­та. Хоць на са­мой спра­ве не да сме­ху бы­ло.

Не­як абы­хо­дзіў я пад­вор­кі ў аг­ра­га­рад­ку Крас­на­пол­ле — пра­па­ноў­ваў гас­па­да­рам на­быць ка­рат­ка­хва­ле­выя ра­дыё­пры­ём­ні­кі (за­мест пра­вад­ных). На­строй зран­ку до­сыць ба­дзё­ры меў — на адзін пад­во­рак зай­шоў, на дру­гі... На шля­ху, ба­чу, трэ­ці: дых­тоў­ныя ва­ро­ты з жа­ле­за, рас­кош­ны двор, вес­ні­цы. Ка­ля іх, праў­да, лан­цуг даў­га­ва­ты, але ж са­мо­га са­ба­кі ня­ма. І ней­кіх пе­ра­сця­рог на ва­ро­тах так­са­ма... Та­му кро­чу са­бе да­лей — да ган­ка. Сту­каю ў дзве­ры. У ад­каз — ці­шы­ня. Ду­маю, мо­жа, не чу­юць лю­дзі? За­хо­джу ў ка­лі­дор, пы­таю, ці ёсць хто жы­вы, ці мож­на зай­сці. Ад­ка­зу зноў жа ні­я­ка­га. Што ра­біць — іду на­зад. А з два­ра ўжо брэх да­но­сіц­ца, і, мяр­ку­ю­чы па го­ла­се, не ба­лон­ка ней­кая там, не двар­няк да го­да...

Гля­нуў праз акен­ца — так і ёсць: аў­чар­ка.

Як жа, ду­маю, з ха­ты вы­брац­ца? Пры­ад­чы­няю дзве­ры — у дзір­цы тут жа гроз­ная па­шча з ашчэ­ра­ны­мі ік­ла­мі... А па­блі­зу — ні­я­кіх «вы­ра­та­валь­ных» срод­каў: чыс­цень­ка ўсё, аку­рат­нень­ка... Зэ­длік, стол пад аб­ру­сам, рон­даль з на­крыў­кай, апа­ло­нік по­бач... А са­ба­ка, ві­даць, пры­ву­ча­ны ўсіх у ха­ту ўпус­каць і ні­ко­га не вы­пус­каць.

Што ж ра­біць? Ся­дзець тут як апош­ня­му дур­ню? Зва­ніць «над­звы­чай­ні­кам»? Дык жа за­смя­юць... Трэ­ба, ду­маю, не­як са­мо­му... Ну бы­лі ж у мя­не са­ба­кі. Праў­да, час­цей двар­ня­кі, але ж аў­чар­кі так­са­ма... Ня­мец­кай па­ро­ды — яны бо­лей па­кла­дзіс­тыя, а вось каў­каз­скай...

Гэ­ты ж, што за дзвя­ры­ма, па­доб­на, по­месь дзвюх. Бя­ру апа­ло­нік, пры­ад­чы­няю дзве­ры і, злаў­чыў­шы­ся, б'ю са­ба­ку па но­се. Той за­лі­ва­ец­ца брэ­хам (аж­но сце­ны дры­жаць!), але ж не дур­ны — ад дзвя­рэй кры­ху ад­сту­пае. Я пры­ад­чы­няю іх і ма­хаю ўжо зэ­длі­кам, як шчы­том, а за­ад­но спра­бую па­да­ваць ка­ман­ды — кштал­ту «Ся­дзець!», «Ля­жаць!»

У са­ба­чай «ма­каў­цы», як па­да­ец­ца, неш­та па­чы­нае «клі­ніць»: маг­чы­ма, спра­цоў­вае ін­стынкт су­мне­ву. Зна­чыць, мне ма­ру­дзіць нель­га: з зэ­длі­кам у ру­ках (да­во­лі зруч­ная рэч, да сло­ва, ка­лі ўзяць за нож­ку!), па­ма­лу іду да брам­кі. Рву яе на ся­бе — і, дзя­ка­ваць Бо­гу, ху­цень­ка за са­бой пры­чы­няю... Са­ба­ка з брэ­хам кі­да­ец­ца сле­дам. «Ты спаз­ніў­ся, ра­зум­нік!» — ка­жу, бо ён жа і са­праў­ды та­кі, ка­лі зда­га­даў­ся, што мо­жа атры­маць па но­се...

Толь­кі на ву­лі­цы я з па­лёг­кай уз­ды­хаю: пра­нес­ла. Але ж сы­хо­джу не прос­та так — па­кі­даю на ва­ро­тах пры­хоп­ле­ны з ка­лі­до­ра зэ­длік. А што? Ня­хай гас­па­да­ры ве­да­юць, на­коль­кі на­дзей­ны ў іх вар­таў­нік.

І ня­хай, мо­жа, па­ве­сяць на вес­ні­цах па­пя­рэ­джан­не пра зло­га са­ба­ку, каб ні­хто больш не «ўліп» на іх­нім пад­вор­ку, як зра­біў гэ­та я.

Аляк­сандр Ма­тош­ка, г.п. Ра­со­ны.

Са­ма­гон­шчы­цы

Ба­ба Уль­я­на гна­ла са­ма­гон­ку. Ну як без яе, ка­лі гас­па­дар спіць даў­но веч­ным сном, а ёй, бед­най, і сот­кі ўза­раць трэ­ба, і дроў пры­вез­ці, і плот па­пра­віць... На лю­бую ра­бо­ту муж­чы­ну най­мі ды яшчэ паў­га­вор­вай, бо толь­кі за гро­шы яны пра­ца­ваць не зга­джа­юц­ца. Ка­лі ж да ка­пей­чы­ны яшчэ і чар­ку абя­цаць — зу­сім ін­шая раз­мо­ва... А з ба­бу­ляй Уль­я­най і па­га­тоў, бо са­ма­го­нач­ка ў яе не абы-якая, а яб­лыч­ная, чыс­цень­кая! Са­ма б, зда­ец­ца, пі­ла!.. Але ж не, ба­бу­ля не п'е. Бо пах­не га­рэл­ка яшчэ ку­ды не іш­ло — яб­лыч­кам, а глы­неш — «пас­куд­ства, брат, і не пы­тай­ся», як Ко­лас пі­саў.

Уз­га­даў­шы кла­сі­ка, Уль­я­на за­ду­ма­ла­ся, а по­тым, зня­чэў­ку, аж­но пад­ско­чы­ла: на ган­ку ней­чыя кро­кі. Мі­лі­цыя?

Не, уз­дых­ну­ла з па­лёг­кай: су­сед­ка, ба­ба Ду­ня.

— Чую, чую, — пе­ра­сту­па­ю­чы па­рог, за­га­ва­ры­ла тая. — Са­ма­го­нач­ку го­ніш... Яб­лыч­ную. Мне так­са­ма трэ­ба... Мо­жа, да­сі яб­лы­каў? Мой жа сад не ўра­дзіў...

— За­чы­няй дзве­ры! — най­перш за­га­да­ла гас­па­ды­ня. — Вунь які дух на ву­лі­цу ідзе. Яшчэ ўню­хае хто — ад «ха­да­коў» ад­бою не бу­дзе... А яб­лы­каў не шка­да. Ідзі ды збі­рай.

Уль­я­на за­чы­ні­ла за Ду­няй дзве­ры сен­цаў, дзе гна­ла­ся са­ма­гон­ка, пры­се­ла, каб на­зі­раць за пра­цэ­сам да­лей. Але тут з па­на­двор­ку па­чуў­ся енк...

Ба­бу­ля што ду­ху па­тэ­па­ла на га­нак. Ба­чыць: су­сед­ка яе, мож­на ска­заць, ві­сіць... на яб­лы­ні.

Уль­я­на да яе — кі­ну­ла­ся па­ды­маць га­ла­ву, вы­зва­ляць на­гу... Ус­ка­рас­ка­ла­ся на ка­ло­дач­ку, якую су­сед­ка пры­ста­ві­ла, каб уз­лез­ці на дрэ­ва...

— Здур­не­ла ба­ба! На дзя­вя­тым дзя­сят­ку па яб­лы­нях ла­зіць! — сва­ры­ла­ся яна. — Які ж ня­чыс­цік ця­бе па­нёс? І ча­го?

— Дык я ж ха­це­ла леп­шых яб­лы­каў на­рваць, — праз стог­ны ка­за­ла Ду­ня.

Яна ўжо на зям­лі бы­ла, спра­ба­ва­ла ўстаць і ледзь не пла­ка­ла ад бо­лю.

— Мо­жа, крый Бо­жа, на­гу зла­ма­ла?! — спа­ло­ха­ла­ся гас­па­ды­ня. — Пай­ду «хут­кую» вы­клі­чу. А ты ад­паў­зай па­кры­се... Ды не ту­ды... Не да ма­ёй жа ха­ты — там са­ма­гон­ка! Да сва­іх ва­ро­таў паў­зі...

«Хут­кая» пры­еха­ла хві­лін праз со­рак. Док­тар, вый­шаў­шы з ма­шы­ны, па­да­зро­на па­цяг­нуў па­вет­ра (уню­хаў-та­кі пах з Уль­я­ні­ных сен­цаў?), на­хі­ліў­ся да яе су­сед­кі, агле­дзеў на­гу. Спы­таў:

— І ку­ды ж вы яе ўсу­ну­лі?

— Ды з яб­лы­ні зва­лі­ла­ся, — за сяб­роў­ку па­тлу­ма­чы­ла Уль­я­на, — аль­пі­ніст­ка, бач, па­да­нкі ёй не­пры­дат­ныя... Зня­тых яб­лы­каў за­ха­це­ла... На пі­ра­гі, док­тар!

Але ж доб­ра ўсё, што доб­ра кан­ча­ец­ца: у ба­бы Ду­ні, як ака­за­ла­ся, ні­я­ка­га пе­ра­ло­му не бы­ло — толь­кі вы­віх. Упраў­ля­ю­чы яго, док­тар спы­таў:

— Ну што, ба­бу­ля, па дрэ­вах ла­зіць бу­дзе­це?

— Сё­ле­та — не, — пры­жму­рыў­шы во­ка, — па­абя­ца­ла па­цяр­пе­лая. — А вось на­ле­та... Па­жы­вём — па­ба­чым.

Ган­на Міх­не­віч, Го­мель­скі ра­ён

Па да­ро­зе з вя­сел­ля

Гэ­та бы­ло ў 60-я га­ды мі­ну­ла­га ста­год­дзя. Чац­вё­ра на­шых лю­дзей — су­жэн­цы Воль­га з Аляк­се­ем ды Рая з Міш­кам — па­еха­лі да агуль­ных сва­я­коў на вя­сел­ле. Пры­чым не абы-ку­ды — у су­сед­нюю вёс­ку, а ў сам Ма­гі­лёў! (Ён, да­рэ­чы, да 1938 го­да быў на­шым аб­лас­ным цэнт­рам. А та­му лу­чын­цы яшчэ доў­га лі­чы­лі го­рад сва­ім: лю­бі­лі ез­дзіць ту­ды на вя­лі­кія тар­гі, ве­да­лі, што ў Ма­гі­лё­ве ду­жа ж доб­ра яб­лы­кі пра­да­ва­лі­ся)...

Дык вось і гэ­тая чац­вёр­ка ту­ды з ах­во­тай па­еха­ла. Як мае быць ад­гу­ля­ла вя­сел­ле, — ста­лі ад'­яз­джаць на­зад ды піць аглаб­лё­выя. Жан­чы­ны, вя­до­ма ж, ра­бі­лі гэ­та асця­рож­нень­ка, без фа­на­тыз­му, як той ка­заў. А вось муж­чы­ны — «ада­рва­лі­ся»: до­сыць доб­ра на гру­дзі ўзя­лі. З ква­тэ­ры яшчэ ба­дзё­рань­ка вый­шлі, да чы­гу­нач­на­га вак­за­ла на так­сі да­еха­лі, по­тым — на цяг­ні­ку ў Ра­га­чоў... Ну і за да­ро­гу «рас­трэс­лі­ся» — зу­сім па­са­ла­ве­лі: з ва­го­на вы­паў­злі, а да­лей — ну ні­як: на на­гах не ста­яць, жо­нак не слу­ха­юць... Праў­да, сва­іх... А чу­жых жа яшчэ «па­ва­жа­юц­ца». Вось тыя і схіт­ры­лі: Рая па­цяг­ну­ла Алёш­ку, а Воль­зе (га­лоў­нае — «ве­ра­бей­ка», ну коль­кі той ба­бы!) Міш­ка да­стаў­ся — «шкап з ан­рэ­со­ля­мі», як мо­ладзь ка­жа. Па­спра­буй та­ко­га ўтры­маць! А тым бо­лей па­вес­ці!..

На шчас­це, хлап­чо на во­чы па­тра­пі­ла — га­доў мо 16—17. Воль­га да яго:

— Дзі­цят­ка, да­па­ма­жы ты мне гэ­та­га дзядзь­ку да пры­пын­ку да­цяг­нуць!

Ка­лі б пра гэ­та пра­сі­ла Рая, то ні­чо­га та­ко­га, вя­до­ма б, не зда­ры­ла­ся, бо хто-хто, а жон­ка за 20 га­доў пры­вык­ла, што ў му­жа ў ле­вым ру­ка­ве пра­тэз, што са­мой ру­кі ня­ма (на вай­не па­кі­нуў). А Воль­зе гэ­та хі­ба ў га­ла­ве? Да та­го ж яна ж за пра­вую, за жы­вую ру­ку ўха­пі­ла­ся, а вось хлоп­чык...

Пад­ста­віў ён, бед­ны, пля­чук, узяў дзядзь­ку за ле­вую, а яна... ада­рва­ла­ся.

Спа­лат­не­ла дзі­ця, кі­ну­ла той пра­тэз і хо­ду. Воль­га ўслед:

— Хлоп­чык, не бой­ся! Хлоп­чык, па­ча­кай!

А ў та­го толь­кі пят­кі за­блі­шчэ­лі...

Рая на крык пад­бег­ла... Удзвюх яны па­ўзды­ха­лі, па­вой­ка­лі — пры­шпі­лі­лі пра­тэз — да­вя­лі Міш­ку да пры­пын­ку... Даб­ра­лі­ся і да аў­та­стан­цыі.

За­хо­дзяць у па­мяш­кан­не, каб на Ра­га­чоў бі­ле­ты ўзяць, а там... хлоп­чык. Ён, ві­даць, так­са­ма не­ку­ды ехаў — па бі­ле­ты ра­ней пры­бег і ўжо, му­сіць, ду­маў, што ўцёк ад гэ­тай страш­най кам­па­ніі. А тут на та­бе: дзве­ры ад­чы­ня­юц­ца і... На па­ро­зе — усё тая ж цёт­ка! А з ёю той са­мы «шкап»... З ру­кой!.. У сэн­се — з дзвю­ма... А дзве­ры ж — толь­кі ад­ны... І не ўця­чэш, бо яны аку­рат за «шка­пам».

Хлоп­чык уціс­нуў­ся ў сця­ну...

— Дзі­цят­ка, не бой­ся, — ста­ла ўпрош­ваць яго Воль­га, — ты ні ў чым не ві­на­ва­ты!

Трэ­ба ска­заць, што цёт­ка яна бы­ла доб­рая, лас­ка­вая. Га­ва­ры­ла з пад­лет­кам доў­га — аж па­куль не су­па­ко­і­ла і па­куль не ад­да­ла ці не ўсе гас­цін­цы, што з Ма­гі­лё­ва для ма­лых сва­іх вез­ла.

«Шкап» той так­са­ма не маў­чаў. Ка­заў юна­ку, што ру­́кі — хоць гэ­та і бя­да — мож­на абедз­ве стра­ціць, а вось га­ла­ву — не-е...»

Што між ін­шым чыс­тая праў­да, бо ча­ла­ве­кам ён быў са­праў­ды з га­ла­вой! Ка­ле­ка, зда­ва­ла­ся б, а з ад­ною ру­кой лю­бую мэб­лю ра­біў, лю­быя дзве­ры... На­стаў­ні­кам пра­цоў­на­га на­ву­чан­ня ў шко­ле быў...

А што ліш­ку вы­піў, дык жа не кож­ны год на вя­сел­ле ез­дзіш! Ды аж­но ў Ма­гі­лёў.

Соф'я Ку­сян­ко­ва, в. Лу­чын, Ра­га­чоў­скі ра­ён.

Руб­ры­ку вя­дзе Ва­лян­ці­на Доў­нар.

Выбар рэдакцыі

Культура

І зноў закружыць фестываль...

І зноў закружыць фестываль...

Яркімі фарбамі і самабытнай музыкай напоўніў горад XXІІІ Нацыянальны фестываль «Маладзечна-2024». 

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.