Вы тут

Каму патрэбны «харчовыя войны»?


У ганд­лё­ва-эка­на­міч­ных ста­сун­ках па­між Рэс­пуб­лі­кай Бе­ла­русь і Ра­сій­скай Фе­дэ­ра­цы­яй уз­нік­лі чар­го­выя цяж­кас­ці. З кан­ца ліс­та­па­да ра­шэн­нем Рас­сель­гас­на­гля­ду быў аб­ме­жа­ва­ны экс­парт пра­дук­цыі шэ­ра­гу ай­чын­ных прад­пры­ем­стваў хар­чо­вай пра­мыс­ло­вас­ці на ра­сій­скі ры­нак, а так­са­ма за­ба­ро­не­ны тран­зіт бе­ла­рус­кай пра­дук­цыі праз тэ­ры­то­рыю РФ у трэ­ція кра­і­ны.

У якас­ці прэ­тэн­зій ра­сій­ска­га кант­роль­на­га ор­га­на гу­чаць як не­вы­ка­нан­не па­тра­ба­ван­няў бяс­пе­кі бе­ла­рус­кі­мі вы­твор­ца­мі мяс­ных і ма­лоч­ных пра­дук­таў, а так­са­ма па­да­зрэн­ні ў ар­га­ні­за­цыі схем рэ­экс­пар­ту з кра­ін Еў­ра­са­ю­за, у да­чы­нен­ні да якіх Ра­сія ўвя­ла эка­на­міч­ныя санк­цыі.

Сі­ту­а­цыя вы­гля­дае над­звы­чай дзіў­на з улі­кам та­го, што згод­на з да­га­во­ра­мі аб Са­юз­най дзяр­жа­ве, Мыт­ным са­ю­зе па­між кра­і­на­мі іс­нуе сва­бод­нае пе­ра­мя­шчэн­не та­ва­раў, пры­тым не толь­кі па­між Ра­сі­яй і Бе­ла­рус­сю, але так­са­ма і з Бе­ла­ру­сі ў Ка­зах­стан праз тэ­ры­то­рыю Ра­сіі. Фак­тыч­на ад­на­ба­ко­вае ўвя­дзен­не ра­сій­скім бо­кам мыт­на­га кант­ро­лю на пад­ста­ве ўся­го толь­кі «па­да­зрэн­няў» не толь­кі ня­се эка­на­міч­ныя стра­ты для бе­ла­рус­кіх прад­пры­ем­стваў, іх парт­нё­раў у Ра­сіі, Ка­зах­ста­не і ін­шых кра­і­нах, але су­пя­рэ­чыць да­га­во­рам аб адзі­най мыт­най пра­сто­ры, пад­ры­вае сам прэ­стыж ін­тэ­гра­цыі на­пя­рэ­дад­ні стар­ту Еў­ра­зій­ска­га эка­на­міч­на­га са­ю­за.

Вы­ні­кае, што лю­быя да­га­во­ры мо­гуць быць фак­тыч­на дэ­нан­са­ва­ны на­ват без не­аб­ход­най юры­дыч­най пра­цэ­ду­ры, ка­лі на тое бу­дзе па­лі­тыч­ная во­ля ці «па­да­зрэн­ні» кант­роль­ных ар­га­ні­за­цый. Та­кім чы­нам, дзе­ян­ні Рас­сель­гас­на­гля­ду ства­ра­юць не­бяс­печ­ны прэ­цэ­дэнт, што мо­жа вель­мі не­га­тыў­на ад­біц­ца на бу­ду­чы­ні еў­ра­зій­скай ін­тэ­гра­цыі.

Без ві­ны ві­на­ва­тыя?

Як заўж­ды бы­вае, ка­лі Рас­сель­гас­на­гляд рап­там зна­хо­дзіць якую-не­будзь «шко­ду» ў гру­зін­скіх, мал­даў­скіх, лі­тоў­скіх ці бе­ла­рус­кіх пра­дук­тах хар­ча­ван­ня, да кам­па­ніі дыс­крэ­ды­та­цыі пад­клю­ча­ец­ца ра­сій­ская прэ­са. Шмат­лі­кія жур­на­лісц­кія «рас­сле­да­ван­ні», ка­мен­та­рыі «экс­пер­таў», час­та бес­пад­стаў­ныя аб­ві­на­ва­чан­ні вя­дуць да та­го, што чыс­та ве­да­мас­нае эка­на­міч­нае пы­тан­не вы­но­сіц­ца на ўзро­вень між­дзяр­жаў­ных ста­сун­каў.

Пры гэ­тым, ка­лі ў афі­цый­най за­яве Рас­сель­гас­на­гля­ду га­во­рыц­ца пра тое, што «іс­ну­юць па­да­зрэн­ні, што пад вы­гля­дам бе­ла­рус­кай пра­дук­цыі мо­жа быць ар­га­ні­за­ва­ны рэ­экс­парт та­ва­раў санк­цый­най гру­пы», то пуб­лі­цыс­ты­ка жур­на­ліс­таў ужо даў­но зра­бі­ла бе­ла­рус­кі бок ві­на­ва­тым. Так, з лёг­кай ру­кі тэ­ле­ві­зій­ных і га­зет­ных «кі­ле­раў», без уся­ля­ка­га след­ства «хіт­рыя бе­ла­ру­сы» ака­за­лі­ся ад­каз­ны­мі за тое, што «на­жы­ва­юц­ца» на «эка­на­міч­най вай­не» па­між Ра­сі­яй і За­ха­дам.

З пра­ва­во­га пунк­ту гле­джан­ня вель­мі цяж­ка ка­мен­та­ваць ра­шэн­ні Ра­ссель­гас­наг­ля­ду, пры­ня­тыя на пад­ста­ве «мо­жа быць» і «іс­нуе па­да­зрэн­не», але па­трэб­на ад­зна­чыць, што прось­бу бе­ла­рус­ка­га прад­стаў­ні­ка ў Еў­ра­зій­скай эка­на­міч­най ка­мі­сіі Сяр­гея Сі­дор­ска­га не ўво­дзіць аб­ме­жа­ван­ні да атры­ман­ня вы­ні­каў афі­цый­най пра­вер­кі ра­сій­скія парт­нё­ры не па­чу­лі і па­кі­ну­лі без ува­гі.

Па­доб­на на тое, што тыя вы­ні­кі на­са­мрэч ні­ко­га і не ці­ка­вяць, а са­ма кам­па­нія бы­ла ар­га­ні­за­ва­на з зу­сім ін­шы­мі мэ­та­мі.

Гіс­то­рыя пы­тан­ня

Спра­ва ў тым, што Ра­сій­ская Фе­дэ­ра­цыя, ня­гле­дзя­чы на амаль ап­ты­маль­ныя ўмо­вы для зем­ля­роб­ства і жы­вё­ла­га­доў­лі, да­гэ­туль не мо­жа паў­на­вар­тас­на вы­ра­шыць за­да­чы ўлас­най хар­чо­вай бяс­пе­кі. Па вель­мі па­зі­тыў­ных афі­цый­ных звест­ках кі­раў­ні­ка ра­сій­ска­га ўра­да Дзміт­рыя Мядз­ве­дзе­ва, па­каз­чык за­бяс­пе­ча­нас­ці па мя­се і мя­са­пра­дук­тах — ка­ля 75%, а па ма­лоч­ных пра­дук­тах — ка­ля 60%. Ка­лі браць асоб­ную на­менк­ла­ту­ру, то най­больш не­пры­ем­ная сі­ту­а­цыя скла­ла­ся на рын­ку яла­ві­чы­ны (ка­ля 37%) і сы­роў (53,2%).

У гэ­тых умо­вах, уцяг­ва­ю­чы­ся ў эка­на­міч­нае су­праць­ста­ян­не з кра­і­на­мі ЕС, чыя до­ля ў ра­сій­скім ім­пар­це, на­прык­лад, сы­роў і тва­ра­гу скла­да­ла ка­ля 62%, кі­раў­ніц­тва РФ му­сі­ла па­ру­піц­ца пра ін­та­рэ­сы хар­чо­вай бяс­пе­кі і па­трэ­бы звы­чай­ных спа­жыў­цоў.

Вя­до­ма, ад­ной з асноў­ных на­дзей Ра­сіі ў пла­не за­бес­пя­чэн­ня пра­дук­та­мі хар­ча­ван­ня бы­ла і за­ста­ец­ца Бе­ла­русь. Згод­на са ста­тыс­ты­кай, та­го ж сы­ру ра­сій­скі ры­нак спа­жы­вае ка­ля 800 тыс. тон што­год, пры гэ­тым ка­ля 400 тыс. тон скла­дае ім­парт, з іх ка­ля 25% — пра­дук­цыя бе­ла­рус­кай вы­твор­час­ці. Пры гэ­тым, бы­ло ад­ра­зу зра­зу­ме­ла, што маг­чы­мас­ці ай­чын­ных прад­пры­ем­стваў да­лё­ка не бяз­меж­ныя, та­му афі­цый­ным Мінск­ам на ўзроў­ні ўра­да яшчэ ў жніў­ні бы­ло ўзгод­не­на з Рас­сель­гас­на­гля­дам пра­ва на пе­ра­пра­цоў­ку за­меж­най сы­ра­ві­ны бе­ла­рус­кі­мі вы­твор­ца­мі. Вя­до­ма, та­кія да­моў­ле­нас­ці пэў­ным чы­нам паў­плы­ва­лі на стра­тэ­гію знеш­не­эка­на­міч­най дзей­нас­ці шэ­ра­гу ай­чын­ных прад­пры­ем­стваў. Ска­жам, толь­кі з па­ля­ка­мі бы­лі пад­пі­са­ны пра­та­ко­лы аб на­ме­рах на­бы­ваць да 200 ты­сяч тон ма­ла­ка што­ме­сяц з мэ­тай да­лей­шай пе­ра­пра­цоў­кі для рэа­лі­за­цыі на рын­ку Ра­сіі.

Ка­му вы­гад­на?

Ад­ра­зу ж пас­ля ўвя­дзен­ня эка­на­міч­ных санк­цый у да­чы­нен­ні да за­ход­ніх кра­ін у ма­тэ­ры­я­лах ра­сій­скай прэ­сы па­ча­лі му­сі­ра­ваць тэ­му аб ней­кай над­звы­чай­най вы­га­дзе для эка­но­мі­кі Бе­ла­ру­сі па­доб­на­га ста­но­ві­шча, а афі­цый­ныя асо­бы РФ ста­лі па­пя­рэдж­ваць са­юз­ні­каў аб не­да­пу­шчаль­нас­ці рэ­экс­пар­ту за­меж­ных та­ва­раў.

Вы­га­да, без­умоў­на, ёсць, ад­нак маш­та­бы пры­быт­каў ра­сій­скім бо­кам яў­на за­вы­ша­юц­ца, гэ­так жа як і спа­ку­са ар­га­ні­за­ваць шэ­рую схе­му хут­чэй зна­хо­дзіц­ца блі­жэй да ра­сій­скіх пра­ві­лаў гас­па­да­ран­ня, чым да бе­ла­рус­кіх. На­прык­лад, згод­на з ін­фар­ма­цы­яй Мі­ніс­тэр­ства сель­скай гас­па­дар­кі і хар­ча­ван­ня, у ве­рас­ні 2014 го­да экс­парт сель­ска­гас­па­дар­чай пра­дук­цыі вы­рас уся­го на 10,2% у па­раў­на­нні з ве­рас­нем 2013‑га, што скла­ла ў чыс­тым гра­шо­вым вы­ра­жэн­ні ка­ля 27 млн до­ла­раў.

Пас­ля дэ­валь­ва­цыі ра­сій­ска­га руб­ля гэ­тыя «звыш­пры­быт­кі» агу­лам ста­ла цяж­ка пад­лі­чыць, а той жа Мін­сель­гас­харч Бе­ла­ру­сі га­во­рыць ужо не пра вы­га­ду, а пра стра­ты бе­ла­рус­кіх вы­твор­цаў у вы­ні­ку абяс­цэнь­ван­ня ра­сій­скай ва­лю­ты, што, згод­на з пад­лі­ка­мі эка­на­міс­таў, да­ся­га­юць 160 млн до­ла­раў.

Гэ­та зна­чыць, тыя 10–15% рос­ту бе­ла­рус­кіх па­ста­вак на­ўрад ці да­зва­ля­юць за­ўва­жыць ша­лё­ны рост экс­пар­ту, які мо­жа вы­клі­каць «па­да­зрэн­ні» Рас­сель­гас­на­гля­ду. Атрым­лі­ва­ец­ца, што ка­жуць праў­ду экс­пер­ты, якія на­зы­ва­юць са­праўд­най мэ­тай «ата­кі» не лік­ві­да­цыю мер­ка­ва­ных схем рэ­экс­пар­та, а спро­бу пэў­ных фі­нан­са­вых ко­лаў РФ узяць пад кант­роль прад­пры­ем­ствы бе­ла­рус­кай сель­скай гас­па­дар­кі.

Па­доб­на на тое, што буй­ны ра­сій­скі біз­нес са­праў­ды па­ве­рыў у маг­чы­масць атрым­лі­ваць сур'­ёз­ныя ба­ры­шы, зай­ма­ю­чы­ся рэ­экс­пар­там з бе­ла­рус­кіх па­зі­цый, а ін­стру­мен­там ціс­ку, як ужо не раз бы­ва­ла, вы­сту­пі­ла дзяр­жаў­ная кант­роль­ная ўста­но­ва — гэ­тым ра­зам Рас­сель­гас­на­гляд.

Па за­ко­не, а не «па па­няц­цях»

Ця­пер па­між бе­ла­рус­кім і ра­сій­скім ба­ка­мі ідуць ін­тэн­сіў­ныя кан­суль­та­цыі, па вы­ні­ках якіх ча­ка­ец­ца, што па­стаў­кі бе­ла­рус­кай пра­дук­цыі, гэ­так жа як і тран­зіт, ад­но­вяц­ца з 2 снеж­ня 2014 го­да. Та­кі па­ва­рот да ра­ней­ша­га «ста­тус кво» яшчэ больш да­дае ня­пэў­нас­ці ва ўсю гэ­тую гіс­то­рыю і прос­та зму­шае шу­каць «пад­вод­ныя ка­мя­ні».

У лю­бым вы­пад­ку зра­зу­ме­ла, што ін­тэ­гра­цый­ныя струк­ту­ры яшчэ за­над­та сы­рыя і му­сяць быць ума­ца­ва­ны пе­рад на­цы­я­наль­ны­мі ор­га­на­мі, ка­лі ў пры­яры­тэ­це ад­но­сін бу­дзе не­за­леж­нае след­ства згод­на з нор­ма­мі пра­ва, а не па­лі­тыч­ная во­ля ад­на­го з суб'­ек­таў ула­ды кра­ін — удзель­ніц Мыт­на­га са­ю­за.

Цал­кам слуш­на ў гэ­тым клю­чы вы­гля­дае дум­ка бе­ла­рус­ка­га ві­цэ-прэм'­е­ра Мі­ха­і­ла Ру­са­га: «Каб кож­ны раз не да­каз­ваць ра­сій­скім парт­нё­рам, што «я не лы­сы», у бу­ду­чым ЕА­ЭС па­він­на быць пра­ду­гле­джа­на над­на­цы­я­наль­ная кант­роль­ная служ­ба, ра­шэн­не якой і бу­дзе вы­зна­чаль­ным для суб'­ек­таў гас­па­да­ран­ня».

Аляк­сандр ШПА­КОЎ­СКІ

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.