Вы тут

Смаленне вепрука, або Чаго не ведае пакаленне-ХХІ


...На два­ры ў су­се­да не­ча­ка­на за­ві­шча­ла свін­ня. Гэ­ты гук мог азна­чаць толь­кі ад­но... Але мы здзіў­ле­на пе­ра­гля­ну­лі­ся па­між са­бой з ін­шай на­го­ды: спра­ва іш­ла да ве­ча­ра, ды і не се­зон яшчэ быц­цам бы... Праў­да, по­тым пры­га­да­лі, што яшчэ ад­ну свін­ню Са­ша «апры­хо­да­ваў» уво­гу­ле ў маі, ка­лі бы­ло ўжо да­стат­ко­ва цёп­ла. Але ця­пер, пры на­яў­нас­ці су­час­ных ма­ра­зіль­ні­каў, гэ­тыя аб­ста­ві­ны ўжо не па­да­юц­ца не­вы­ра­шаль­ны­мі, як не­ка­лі. Ка­лі па кра­і­не пра­ка­ці­ла­ся хва­ля бо­я­зі з-за маг­чы­мых на­ступ­стваў аф­ры­кан­скай чу­мы, сві­ней бі­лі ці не ў 40-гра­дус­ную лі­пень­скую спё­ку і тыя ж ма­ра­зіль­ні­кі днём з ліх­та­ром бы­ло не ад­шу­каць. А што блі­жэй да ве­ча­ра — дык ці доў­га яе ра­за­браць, ка­лі ўме­еш? І пад­ха­пі­лі ўспа­мі­ны...

3-16

Не­як па­тэ­ле­фа­на­ва­ла даў­няя чы­тач­ка з вёс­кі Вол­ма Дзяр­жын­ска­га ра­ё­на і па­скар­дзі­ла­ся, што ў ма­ім па­сёл­ку на Чэр­вень­шчы­не знік ім­пра­ві­за­ва­ны ры­нак, ку­ды яны ра­ней га­да­мі ез­дзі­лі на­бы­ваць парсюч­коў. Так, на тым мес­цы ўжо даў­но ста­яць шмат­па­вяр­хо­выя да­мы. А яшчэ жан­чы­на вель­мі здзі­ві­ла­ся, ка­лі па­чу­ла, што я ні­ко­лі не быў на той пля­цоў­цы, а толь­кі ве­даў пра яе. А ча­го здзіў­ляц­ца?

Усё па­чы­на­ла­ся ўвес­ну. Ма­ці з баць­кам вы­праў­ля­лі­ся з до­му, ка­лі мы з бра­там яшчэ ба­чы­лі са­лод­кія сны. І вяр­та­лі­ся так­са­ма ў пры­цем­ках — з ме­хам. У ім нас, ка­лі на­рэш­це мы пра­чы­на­лі­ся, су­стра­ка­лі рох­кан­нем звы­чай­на два (зрэд­ку адзін) па­рсюч­кі. Як пра­ві­ла, яны бы­лі бе­лы­мі, толь­кі раз ці два па­мя­таю пля­міс­тых жы­вёл — чор­на-бе­лых (Ад­ной­чы ле­там у са­мую спё­ку дзве та­кія вя­лі­кія свін­кі з ней­кай пры­чы­ны «ад­кі­ну­лі ка­пы­ты». Па­мя­таю за­кла­по­ча­ных ма­ці і баць­ку, якія тэр­мі­но­ва «са­рва­лі­ся» з пра­цы: трэ­ба бы­ло хут­ка вы­во­зіць на жы­вёль­ны мо­гіль­нік пля­міс­тыя ту­шы...) Баць­кі спе­цы­яль­на па на­шай прось­бе па­кі­да­лі ў ве­ран­дзе па­куп­ку, каб па­ка­заць нам, а по­тым тут жа пе­ра­во­дзі­лі яе на па­стой у хлеў. Вя­до­ма ж, пер­шыя дні бы­ло ці­ка­ва бе­гаць ту­ды да па­рсюч­коў, каб кі­нуць ім спе­цы­яль­на на­рва­най ка­ню­шы­ны, па­чу­хаць за ву­хам (уво­сень мы бе­га­лі ў за­ву­лак по­бач да ве­лі­зар­на­га ду­ба, каб са­браць свін­кам жмень­ку-дру­гую жа­лу­доў). Але ўжо вель­мі хут­ка ста­на­ві­ла­ся зра­зу­ме­лым, што за­баў­ныя «пя­тач­кі» — не та­кія і бяс­крыўд­ныя, асаб­лі­ва ка­лі яны з віс­кам кі­да­лі­ся да ка­ры­та з ежай і маг­лі па­прос­ту збіць ця­бе, ма­ло­га, з ног... Ка­лі яны пад­рас­та­лі, а баць­кі пра­сі­лі па­кар­міць па­рсю­коў, бы­ва­ла так, што част­ка ва­ры­ва з вяд­ра «рас­клад­ва­ла­ся» па іх ву­шах: унутр ча­мусь­ці за­хо­дзіць не ха­це­ла­ся, а ка­ры­та з-за за­га­рад­кі не бы­ло ві­даць з-за лы­чоў, якія цяг­ну­лі­ся на­су­страч та­бе. А пра не­бяс­пе­ку да­рос­лых сві­ней (пры­нам­сі, га­лод­ных) свед­чы­лі доб­ра па­ку­са­ныя дош­кі за­га­ра­дзі... Ці шка­да­ва­лі мы гэ­тую хат­нюю жы­вё­лу, ка­лі пры­хо­дзіў, як той ка­заў, яе час? На­пэў­на, асаб­лі­ва ка­лі ў ха­це чу­лі той са­мы віск... Але, у прын­цы­пе, вяс­ко­выя дзе­ці зда­гад­ва­лі­ся: хто, што і для ка­го.

Раз­мо­вы пра све­жы­ну і пра тое, ка­го трэ­ба за­пра­сіць на да­па­мо­гу, мы па­чы­на­лі чуць ад да­рос­лых звы­чай­на ў па­чат­ку-ся­рэ­дзі­не снеж­ня. Гэ­та азна­ча­ла, што ўжо ў блі­жэў­шую су­бо­ту ўсё і ад­бу­дзец­ца. За­біць свін­ню мог да­лё­ка не кож­ны муж­чы­на. Ка­лі хто гля­дзеў фільм «Ле­та ваў­коў», дзе­ян­не яко­га ад­бы­ва­ец­ца ў кан­цы вай­ны, там па вы­зва­ле­ных вёс­ках ха­дзіў адзін з ад­моў­ных ге­ро­яў, які за­раб­ляў як­раз тым, што біў сві­ней. Ды і спо­са­бы з пры­ла­да­мі, як і ў той са­май стуж­цы, бы­лі роз­ныя. Нех­та, як рас­каз­ва­лі, вы­ка­рыс­тоў­ваў для гэ­та­га ста­ры ча­ты­рох­гран­ны штык ад «мо­сін­кі», хтось­ці ад­да­ваў пе­ра­ва­гу шы­ро­ка­му доб­ра на­то­ча­на­му ня­мец­ка­му шты­ку ці на­ват тра­фей­на­му кін­жа­лу. Звы­чай­на пры­ла­ду на­зы­ва­лі шы­лам. Баць­ка вы­ра­біў з тры­ва­ла­га дро­ту ў па­лец таў­шчы­нёй не­каль­кі са­ма­роб­ных пры­ста­са­ван­няў роз­ных па­ме­раў, якія на­гад­ва­лі ве­лі­зар­ныя ігол­кі для чыст­кі пры­му­са. Ка­рыс­таў­ся імі стры­еч­ны брат, зда­ро­вы дзя­цюк, які, да та­го ж, меў ве­тэ­ры­нар­ныя ве­ды. Зра­біць усё трэ­ба бы­ло дак­лад­на, ха­ця зда­ра­ла­ся роз­нае на­ват у спрак­ты­ка­ва­ных лю­дзей...

Па­тра­ба­ва­ла­ся як мі­ні­мум двое муж­чын, каб на­ме­ча­нае атры­ма­ла­ся і прай­шло як ма­га хут­чэй. Вя­до­ма, усё за­ле­жа­ла ад па­ме­ру свін­ні. У лю­бым вы­пад­ку не абы­хо­дзі­ла­ся без тры­ва­лай вя­роў­кі ці лей­цаў. Апош­нія заў­сё­ды ві­се­лі ў нас у хля­ве на цві­ку і, як мне па­да­ва­ла­ся, вы­ка­рыс­тоў­ва­лі­ся толь­кі адзін раз у год і толь­кі па ад­ным пры­зна­чэн­ні. Вя­роў­ка ці лей­цы бы­лі па­трэб­ны, каб, пе­ра­ха­піў­шы імі за­днюю на­гу, абез­ру­хо­віць на ка­рот­кі час жы­вё­лу...

Муж­чы­ны, цяж­ка ды­ха­ю­чы, пас­ля звы­чай­на за­кур­ва­лі. Праз ней­кі час, кры­ху пе­ра­вёў­шы дух, нех­та да­ста­ваў шы­ла з сэр­ца жы­вё­лі­ны і ўстаў­ляў у ад­ту­лі­ну драў­ля­ную за­тыч­ку — каб не вы­ця­ка­ла кроў. Свін­ню напачатку маглі аб­класці са­ло­май і пад­паліць яе. Тым ча­сам рых­та­ва­лі па­мост. Нех­та на драў­ля­ныя цур­кі клаў дош­кі, але звы­чай­на ра­бі­лі пра­сцей. У вяс­ко­вай гас­па­дар­цы кож­ная рэч — уты­лі­тар­ная па сва­ім пры­зна­чэн­ні. Па­прос­ту зды­ма­лі дзве­ры з та­го са­ма­га хля­ва, дзе яшчэ паў­га­дзі­ны та­му рох­ка­ла жы­вё­ла, і кла­лі яе ўнут­ра­ным бо­кам уверх на цур­кі. А на яе — ту­шу. Ка­лі дзве­ры пас­ля вяр­та­лі на мес­ца, увесь год аб­па­ле­ныя ад­ме­ці­ны кож­ны раз кі­да­лі­ся ў во­чы, ка­лі тыя дзве­ры ад­чы­ня­лі...

За­раз сві­ней сма­ляць пе­ра­важ­на га­рэл­кай, пад­клю­ча­най да га­за­ва­га ба­ло­на. На на­шым пад­вор­ку гэ­та не­ка­лі ра­бі­лі пры да­па­мо­зе бен­зі­на­вых. Муж­чы­ны пад­пам­поў­ва­лі ў ба­чок па­вет­ра, рас­паль­ва­лі іх. Трэ­ба бы­ло да­ча­кац­ца, па­куль ма­шын­ка пе­ра­ста­не ча­дзіць і пля­вац­ца па­ла­ю­чым бен­зі­нам на снег, — пад­кру­ціць фар­сун­ку. Агонь па­ві­нен быў стаць праз­рыс­та-сі­ні і з ха­рак­тэр­ным гу­лам вы­ры­вац­ца з сап­ла га­рэл­кі. Як толь­кі з'яў­ляў­ся гэ­ты роў­ны гук, мож­на бы­ло па­чы­наць. Сма­лі­лі, як пра­ві­ла, удвух. На­па­чат­ку «па-чар­на­во­му». По­тым жан­чы­ны вы­но­сі­лі га­ра­чую ва­ду і ў ход іш­лі ану­чы, які­мі ад­ці­ра­лі па­чар­не­лыя ба­кі свін­ні, і вост­рыя на­жы (не­ка­то­рыя вы­ка­рыс­тоў­ва­лі ля­зо ка­сы). Па­мя­таю счар­не­лыя звон­ку ка­пыт­кі, якія моц­на на­гра­ва­лі по­лы­мем лям­пы і по­тым збі­ва­лі; яны, кі­ну­тыя ў снег ці на лёд, пла­ві­лі іх...

Да­лей злі­ва­лі кроў і па­чы­на­лі раз­бор ту­шы. Да­рэ­чы, не­ка­то­рыя з муж­чын пі­лі га­ра­чую све­жую кроў, сам гэ­та ба­чыў. Больш за тое, у не­ка­то­рых бы­ла і, на­пэў­на, за­ста­нец­ца яшчэ ад­на ма­лень­кая за­баў­ка — па­каш­та­ваць і сы­ро­га мя­са. «З на­жа», як ка­за­лі стры­еч­ныя бра­ты, жар­там пра­па­ноў­ва­ю­чы нам, дзят­ве, да­лу­чыц­ца да іх. Але на што мы з за­да­валь­нен­нем па­га­джа­лі­ся, дык гэ­та да­па­ма­гаць пе­ра­но­сіць у ха­ту ка­вал­кі са­ла і мя­са. Пе­рад гэ­тым у за­ле пад­ло­гу за­сці­ла­лі чыс­тым цэ­ла­фа­нам і зно­сі­лі на яго пэў­ную част­ку ра­за­бра­най ту­шы, каб яна па­ля­жа­ла дзень-дру­гі.

У ней­кі мо­мант да пра­цы да­лу­ча­лі­ся і жан­чы­ны. Яны і пе­рад гэ­тым не за­ста­ва­лі­ся ўба­ку (та­пі­лі пе­чы, грэ­лі ва­ду, чыс­ці­лі буль­бу для вя­чэ­ры і г.д), але тут па­чы­на­лі зай­мац­ца не­па­срэд­на све­жы­ной. Ад­ны па­чы­на­лі сма­жыць мя­са, пя­чон­ку, рэ­бры для агуль­на­га ста­ла, ін­шыя зай­ма­лі­ся вант­ро­ба­мі. Са­май не­пры­ем­най бы­ла, на­пэў­на, пра­ца з кіш­ка­мі, з якіх трэ­ба бы­ло на­па­чат­ку ру­ка­мі вы­ціс­нуць «змес­ці­ва» (ха­ця свін­ню напярэдадні і не кар­мі­лі), а по­тым пра­мыць, па­скрэб­ці на­жом... Скла­дзе­ныя ў сло­і­чак і за­лі­тыя але­ем, пад­рых­та­ва­ныя кіш­кі по­тым вы­ка­рыс­тоў­ва­лі для пры­га­та­ван­ня роз­ных пры­сма­каў: паль­цам пха­ных каў­бас, саль­ці­со­ну, кры­вян­кі. Для гас­па­ды­ні гэ­ты быў каш­тоў­ны зда­бы­так. Як і «по­сік», які по­тым ішоў на тры­бух (ма­ці рас­каз­ва­ла, што ра­ней яго бе­раг­лі для кас­цоў пад­час на­рых­тоў­кі се­на, але я, па шчы­рас­ці, гэ­та­га ўжо не за­стаў). Праў­да, ад­ной­чы баць­ка ча­мусь­ці вы­ра­шыў зра­біць для нас з бра­там за­баў­ку з яго. Ён доб­ра пра­мыў пу­зыр, кры­ху пра­су­шыў, кі­нуў унутр га­ро­шы­ну і на­дзьмуў. Ка­рыч­не­вы «па­вет­ра­ны ша­рык» не­ўза­ба­ве пад­сох і на­гад­ваў са­бой неш­та кштал­ту фут­боль­на­га мя­чы­ка, толь­кі з браз­гот­кай.

На­рэш­це ўся за­про­ша­ная та­ла­ка са­дзі­ла­ся за стол. Муж­чы­ны па­спя­ва­лі ўжо вы­піць сваю пер­шую за­кон­ную чар­ку яшчэ на ма­ро­зе. Ха­та бы­ла га­ра­чая ад на­топ­ле­ных пе­чак (ха­ця дзве­ры рас­чы­ня­лі­ся ту­ды-сю­ды ад мност­ва сну­ю­чых лю­дзей) і ад па­ху пры­га­та­ва­ных страў... Да све­жы­ны да­да­ва­ла­ся ўсё, што бы­ло на­рых­та­ва­на з ага­ро­да: са­лё­ныя агур­кі і па­мі­до­ры, ква­ша­ная ка­пус­та, яб­лыч­ны сок. Ра­бі­лі­ся не­муд­ра­ге­ліс­тыя па тым ча­се са­ла­ты кштал­ту ві­не­грэ­ту, се­ляд­ца пад кол­ца­мі цы­бу­лі. Па­мя­таю, заўж­ды пры­сут­ні­ча­ла ве­лі­зар­ная па­тэль­ня з яеч­няй і сквар­ка­мі. Пі­лі і «ка­зён­ку», але пе­ра­важ­на — сваю... Ма­ёй лю­бі­май стра­вай за гэ­тым ста­лом заў­сё­ды бы­лі... сма­жа­ныя сві­ныя маз­гі. Не па­ве­ры­це, я толь­кі ня­даў­на вы­пад­ко­ва вы­свет­ліў, што мая ма­ла­дая ка­ле­га ў свой час так­са­ма бы­ла ах­во­чая да іх. Да­гэ­туль, акра­мя цёт­кі-«кан­ку­рэнт­кі» (ка­лі яна так­са­ма пры­хо­дзі­ла да сва­я­коў на све­жы­ну), я ча­мусь­ці та­кіх ама­та­раў не су­стра­каў. І та­ды з цёт­кай Со­няй нам да­во­дзі­ла­ся дзя­ліць «пор­цыю» на два­іх. На­са­мрэч, сві­ныя маз­гі, па­сма­жа­ныя на тлу­шчы з не­вя­лі­кай коль­кас­цю цы­бу­лі, — гэ­та ма-лю-се-нькая та­ле­рач­ка. Але якое гэ­та бы­ло сма­коц­це, якое я ўжо «-на­ццаць» га­доў як не спра­ба­ваў!..

Пас­ля не­каль­кі тыд­няў за­пар па ве­ча­рах ма­ці з баць­кам ва­ры­лі сві­ныя вант­ро­бы, пе­ра­круч­ва­лі іх на мя­са­руб­цы, сек­лі ўруч­ную на­жа­мі на днуш­ках, пі­ха­лі ў тыя са­мы кіш­кі, са­лі­лі са­ла, склад­ва­ю­чы яго ў но­вы ку­бел, спе­цы­яль­на з гэ­тай на­го­ды змай­стра­ва­ны баць­кам, пе­ра­сы­па­ю­чы буй­ной сол­лю... Атрым­лі­ва­лі­ся цу­доў­ныя дух­мя­ныя «паль­цам пха­ныя» каў­ба­сы, па­лянд­ві­цы, кум­пяк, зрэд­ку — той жа тры­бух... Уво­гу­ле, не­ад­ной­чы спра­бу­ю­чы пры­га­даць, чым нас баць­кі кар­мі­лі ў дзя­цін­стве, ні­чо­га, апроч пра­дук­таў са свін­ні, я з бра­там пры­га­даць не ма­гу (ха­ця яны, бяс­спрэч­на, бы­лі). Але пом­ніц­ца толь­кі тое, як вось пры­клад­на гэ­тым ча­сам (та­ды, праў­да, звы­чай­на бы­лі боль­шыя і ма­ра­зы, і по­кры­ва сне­гу) на­шы ма­ла­дыя баць­кі для нас, ма­ле­чы, га­та­ва­лі сма­жан­ку з яеч­няй, муч­ныя або буль­бя­ныя блі­ны, ма­чан­ку з хат­ні­мі каў­бас­ка­мі ці раб­рын­ка­мі, баб­ку, ха­ла­дзец. Цяп­ло пе­чы і не­за­быў­ны смак...

Пра тое, якой ца­ной у вы­ні­ку ча­сам да­ва­лі­ся гэ­тыя «дар­ма­выя», на дум­ку не­ка­то­рых га­рад­скіх сва­я­коў, пры­сма­кі, сён­ня га­ва­рыць не ха­це­ла­ся б. Да­стаць кам­бі­корм, за­па­рыць буль­бу ў вя­лі­кіх чы­гу­нах... Прос­та ха­це­ла­ся пры­га­даць дзя­цін­ства — шчас­лі­вую па­ру, ка­лі ўсе сва­я­кі бы­лі ма­ла­ды­мі і жы­вы­мі, збі­ра­лі­ся з на­го­ды за ад­ным агуль­ным ста­лом, а баць­кі ра­бі­лі ўсё дзе­ля нас — ця­пе­раш­ніх... Па­ру, пра якую ця­пе­раш­няе па­ка­лен­не ча­сам ве­дае толь­кі з апо­ве­даў ста­рэй­шых...

Сяр­гей РА­СОЛЬ­КА

Іншыя матэрыялы рубрыкі «Узровень-40″

Бульба, яблыкі, каменне, або «Сельгасрамантыка» колішніх школьнікаў і студэнтаў

Верасень, які пахне драўнінай і сокам…

Каментары

Вялiкi Дзякуй за аповед. Усе, што апiсалi, у маёй весцы есць i сення. Мне 29 год. Мая мацi таксама гадуе парасят. Увесь працэс смалення вапрука дакладна такi ж. Гатуем усе, як вы апIсалI.

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.