Вы тут

ГЛЯДАЧ ПРАГНЕ ІМПРЭСІІ...


Не зу­сім суб'­ек­тыў­ныя на­тат­кі з «Бі­е­на­ле жы­ва­пі­су, скульп­ту­ры і гра­фі­кі»

Звы­чай­на та­кія сур'­ёз­ныя вы­ста­вы, як «Бі­е­на­ле жы­ва­пі­су, скульп­ту­ры і гра­фі­кі», што экс­па­ну­ец­ца ў Па­ла­цы мас­тац­тва, на­зы­ва­юць «пад­су­ма­вен­нем вы­ні­каў», але для гле­да­чоў гэ­та най­перш су­стрэ­ча з но­вы­мі тво­ра­мі доб­ра зна­ё­мых аў­та­раў і ад­крыц­цё но­вых ім­ёнаў. І са­мае каш­тоў­нае, ка­лі рап­там ад­кры­ва­еш воб­раз, су­гуч­ны твай­му ўнут­ра­на­му ста­ну. На вы­стаў­кі хо­дзяць най­перш дзе­ля но­вых ура­жан­няў, ім­прэ­сіі. Вы­клад­чы­кі і сту­дэн­ты ка­фед­ры лі­та­ра­тур­на-мас­тац­кай кры­ты­кі Ін­сты­ту­та жур­на­ліс­ты­кі БДУ пра­па­ну­юць чы­та­чам свой по­гляд на вы­ста­ву і на тыя тво­ры, што най­больш іх ура­зі­лі.

13-14

«Парт­рэт до­ма на фо­не во­се­ні»

Твор Іло­ны Ка­са­бу­ка мас­кі­ру­ец­ца пад пей­заж, але гэ­та, без­умоў­на, парт­рэт. На па­лат­не ўва­соб­ле­ны не дом, а ар­хі­тэк­тур­ны пер­са­наж, ву­ліч­ны ты­паж: экс­тэр'­ер, не ў фас, у тры чвэр­ці. Ад до­ма тут толь­кі на­кід, аб­рыс, сха­ва­ны за дра­пі­роў­кай, за­чах­лё­ны з-за не­па­трэб­нас­ці. Вок­ны і дзве­ры не па­спе­лі ад­чы­ніц­ца ці прос­та акрэс­ліц­ца. Або даў­но ўжо не іс­ну­юць, за­ня­дба­ныя ча­ла­ве­кам, за­рос­лыя ка­ме­нем. Ір­жа, ад якой не да­па­мо­жа рас­твор во­ца­ту, ір­жа не­су­пын­най во­се­ні па­нуе тут і па­воль­на, сы­та аб­гры­зае ме­та­ліч­ныя ажур­ныя кост­кі бал­ко­на і кра­ты бра­мы.

Ка­лі знік­лі лю­дзі, за­стаў­ся толь­кі гэ­ты дом, во­сень і са­ба­ка, што на­заўж­ды за­стыў пе­рад па­ро­гам і, не ад­вод­зя­чы піль­на­га по­зір­ку, гля­дзіць у той бок, дзе знік след гас­па­да­роў. Са­ба­ка мае пра­ва ча­каць іх, як дом мае пра­ва не ча­каць і даў­но не ча­кае. Дом не­як не­ўпры­кмет за­хва­рэў на ста­расць — хва­ро­ба пе­рад­ала­ся праз па­жоў­клае, на­сы­ча­нае мля­вас­цю, сон­нае ліс­це на­ва­коль­ных дрэў. Сце­ны до­ма ўдых­ну­лі ў ся­бе, ува­бра­лі ў свае лёг­кія су­хія ліс­ці­кі, і тыя вы­лу­чац­ца на фо­не до­ма. А ён пе­ра­стаў вы­лу­ча­юц­ца на фо­не во­се­ні. І ста­ры дом з на­паў­вы­цві­лай та­ту­і­роў­кай дрэў, і во­сень, і за­сты­лы са­ба­ка, акру­жа­ныя не­бам без сон­ца, ві­сяць у шэ­ра-ста­лё­вай пра­сто­ры, бы ад­лу­ча­ныя ад су­све­ту. Ад­нак яшчэ мож­на вы­зна­чыць, дзе быў ува­ход, са­ба­ка яшчэ па­мя­тае, ку­ды пай­шлі і ад­куль прый­дуць лю­дзі, а во­сень ста­мі­ла­ся ад сва­ёй не­су­пын­нас­ці.

Па­лі­на Піт­ке­віч.

Кар­ці­на быц­цам сон

Па­стэль­ная ко­ле­ра­вая га­ма жы­ва­піс­на­га па­лат­на На­тал­лі Мар­чан­кі «Зва­ноч­кі» за­ча­роў­вае. У гэ­та­га тво­ра ёсць свой «ду­шэў­ны стан» — гар­мо­нія і спа­кой. Зда­ец­ца, да­лі­кат­ныя, мяк­кія, пры­глу­ша­ныя аква­рэль­ныя пля­мы мо­гуць праз не­каль­кі хві­лін знік­нуць. Та­кі жы­ва­піс­ны эфект на­гад­вае стан ча­ла­ве­ка пас­ля сну: ад­да­ле­насць воб­ра­заў, за­хі­ну­тыя ту­ма­нам дэ­та­лі... яны на­гад­ва­юць праз­рыс­тыя ка­ва­лач­кі віт­раж­на­га шкла... У свет кар­ці­ны На­тал­лі Мар­чан­кі хо­чац­ца ўвай­сці і... за­стац­ца. За­стац­ца на­заў­сё­ды. Уба­чыць ці­хую ра­ні­цу, ка­лі круг­лая жаў­та­ва­та-бе­лая плям­ка сон­ца толь­кі па­ча­ла на­сы­чац­ца ко­ле­рам, да­кра­нуц­ца да бе­лай фар­фо­ра­вай круж­кі дух­мя­най гар­ба­ты з зёлак, ад­ку­сіць са­лод­кую, мя­до­вую, жоў­та-аран­жа­вую гру­шу, а га­лоў­нае — па­гля­дзець на бла­кіт­на-фі­я­ле­та­выя зва­ноч­кі.

Мас­тач­ка на­пі­са­ла сі­лу­э­ты прад­ме­таў, іх плаў­ныя аб­ры­сы. І толь­кі бу­кет ра­ніш­ніх зва­ноч­каў — кам­па­зі­цый­ны цэнтр кар­ці­ны, быц­цам яр­кі фраг­мент у ту­ма­но­вым сне, пра­пі­са­ны дас­ка­на­ла. У ім ёсць со­неч­нае цяп­ло і ра­ніш­няя праз­рыс­тасць. Зда­ец­ца, гэ­та мой сон...

Воль­га Ро­пат.

Пры­від­ныя дрэ­вы

Кар­ці­на зда­лёк па­да­ла­ся акном. У драў­ля­най ра­ме, праз за­па­це­лае шкло ві­даць га­лін­кі ці то кус­тоў, ці то дрэў. Све­ціць сон­ца, люст­ру­ец­ца ў плям­ках-кро­пель­ках на шы­бах. Па­ды­хо­дзіш блі­жэй, каб лепш раз­гле­дзець дэ­та­лі, і на­слан­не спа­дае, пе­рад та­бою па­лат­но з ня­роў­ны­мі вер­ты­каль­ны­мі лі­ні­я­мі ка­рыч­не­ва­га ко­ле­ру, з жоў­та-вох­рыс­тым фо­нам. Ро­біш крок на­зад — і зноў з'яў­ля­ец­ца ад­чу­ван­не гнут­кіх га­лін у со­неч­ным свят­ле.

Воб­раз не за­трым­лі­ва­ец­ца на­доў­га, да­стат­ко­ва ней­кі час па­ўгля­дац­ца ў па­лат­но Гле­ба От­чы­ка, і ста­но­віц­ца зра­зу­ме­ла, ча­му кар­ці­на атры­ма­ла наз­ву «Ляс­ная ме­ло­дыя». Га­лін­кі пе­ра­тва­ра­юц­ца ў ства­лы дрэ­ваў, вы­со­кіх і тон­кіх, та­кіх, што на­ват кро­на не змяс­ці­ла­ся ў аб­ме­жа­ва­нас­ці ра­мы. Гэ­ты лес пра­сяк­ну­ты ра­дас­ным свят­лом. Зда­ец­ца, што мож­на ад­чуць пах на­грэ­тай ка­ры, цёп­ла­га ліс­ця ці хвоі. З ка­ля­ро­ва­га ча­ты­рох­кут­ні­ка па­зі­рае са­мо ляс­ное ле­та, з усі­мі пту­шы­ны­мі пес­ня­мі, з шо­ла­хам ліс­тоў і тра­вы, з ба­са­ві­тым гу­лам пчол, шор­га­там дроб­ных ка­зу­рак, жы­вое і га­ман­кое. Ляс­ная ме­ло­дыя гуч­ная, ні­бы ду­ха­вы ар­кестр.

Але да­стат­ко­ва змя­ніц­ца на­строю гле­да­ча — і та­кое пры­ваб­нае со­неч­нае свят­ло пе­ра­тва­ра­ец­ца ў га­рад­скія аг­ні. Зда­ец­ца, да­стат­ко­ва рас­хі­нуць гэ­тыя тон­кія рас­лі­ны, каб вя­ліз­ны го­рад-во­лат аб­ры­нуў­ся ўсі­мі сва­і­мі жоў­ты­мі аг­ня­мі. А кво­лыя дуб­чы­кі, як лёг­кая фі­ран­ка, ад­дзя­ля­юць са­бой ха­ос аг­нёў і тлу­му. Да ме­ло­дыі гэ­тых дрэў­цаў трэ­ба пры­слу­хоў­вац­ца як да го­ла­су адзі­но­ка­га ін­стру­мен­та — скрып­кі ці флей­ты.

Пра­хо­дзіць яшчэ коль­кі ча­су, і асоб­ныя лі­ніі злі­ва­юц­ца ў адзін скла­да­ны ўзор на ка­ры дрэ­ва-ве­лі­ка­на. Ад ча­су ста­рая шур­па­тая ка­ра па­трэс­ка­ла­ся, і мож­на ўба­чыць жоў­тую сар­ца­ві­ну. Ка­лі б у гэ­та­га дрэ­ва быў спіл, мы ўба­чы­лі б мност­ва коль­цаў — за кож­ны пра­жы­ты ляс­ны год. А іх ня­ма­ла бы­ло, па­коль­кі па­мяць пра мі­ну­лыя ста­год­дзі не змяс­ці­ла­ся ў ка­рыч­не­вым фу­та­ля­ры ка­ры. І па­куль воб­раз муд­ра­га дрэ­ва не па­спеў змя­ніц­ца на штось­ці ін­шае, чу­ваць за­дум­лі­выя ме­ло­дыі гі­та­ры ці не­та­роп­кі, ма­гут­ны ар­ган...

Раг­не­да Юр­гель

13-13

Геа­мет­рыя ча­ла­ве­ка, або Дзе шу­каць сэнс жыц­ця

Ра­ней, ка­лі мя­не апа­ноў­ва­лі не­вы­ра­шаль­ныя, як зда­ва­ла­ся, праб­ле­мы, скла­да­ныя пы­тан­ні ці цяж­кая жур­ба, я дум­ка­мі ні­бы ўзды­ма­ла­ся над до­мам, над го­ра­дам, на­ват над усёй пла­не­тай, і ўяў­ля­ла, што ба­чу свят­ло з акна свай­го па­коя. Гэ­тае свят­ло губ­ля­ла­ся ся­род ін­шых асвет­ле­ных вок­наў, та­кіх са­мых, яр­чэй­шых ці больш цём­ных. Так да­во­лі лёг­ка ўсве­дам­ля­ла­ся: усё, што не­па­ко­іць мя­не, — дро­бя­зі ў па­раў­на­н-
ні з тым, коль­кі боль­шых пы­тан­няў і тур­бот му­чаць за­раз ін­шых лю­дзей.

Ка­лі гэ­тыя прак­ты­ка­ван­ні пе­ра­ста­лі пры­но­сіць тэ­ра­пеў­тыч­ны эфект, трэ­ба бы­ло шу­каць неш­та но­вае. І вось но­выя ле­кі знай­шлі­ся. Імі стаў твор Аляк­санд­ра Мінь­ко­ва «Ча­ла­век». Вось яно — ад­люст­ра­ван­не сэн­су жыц­ця, дак­лад­ней — яго бес­па­спя­хо­вых по­шу­каў. Вось яна — не­пры­ваб­ная праў­да, та­кая, як ёсць. Мы — уся­го толь­кі на­бор прос­тых геа­мет­рыч­ных фі­гур. Змест наш — гра­ніт. Мы іс­ну­ем та­му, што нас ства­ры­лі.

Не вар­та да­пыт­вац­ца ў ся­бе ці ін­шых, як жа на­шы дум­кі, па­чуц­ці, на­шы жа­дан­ні і дзе­ян­ні. Хі­ба ёсць у Гра­ніт­на­га Ча­ла­ве­ка дум­кі, па­чуц­ці, су­мнен­ні на­конт сэн­су жыц­ця? Маг­чы­ма, і так. Але нам гэ­тая дум­ка па­да­ец­ца дзіў­най, не­да­рэ­чнай, смеш­най. Яшчэ больш не­да­рэ­чныя на­шы па­мкнен­ні да ма­тэ­ры­яль­на­га. Мы — Гра­ніт­ныя Ча­ла­веч­кі. Ці не ста­ла ўсё на­во­кал больш прос­тым, зра­зу­ме­лым і пры­ем­ным? Ці не вар­та лі­чыць гэ­та на­го­дай спы­ніц­ца, ад­ды­хац­ца, су­па­ко­іц­ца і па­чаць жыць, на­зі­раць і атрым­лі­ваць аса­ло­ду?

Мы — Гра­ніт­ныя Ча­ла­веч­кі. Мы — твор мас­тац­тва ся­род тво­раў мас­тац­тва.

Ка­ця­ры­на За­ха­рэ­віч.

Зям­ное, та­кое вяс­ко­вае...

Уя­ві­це са­бе за­сы­па­ны сне­гам дах вяс­ко­ва­га до­ма. На­пэў­на ж, вель­мі сліз­кі. Але там ста­іць за­кла­по­ча­ны вяс­ко­вец у ва­лён­ках і з ла­па­таю ў ру­ках. Не гле­дзя­чы на да­лё­ка не да­лі­кат­ную кам­плек­цыю, ён як быц­цам лу­нае ў па­вет­ры і не па­дае з до­ма, як мо­жа та­го па­жа­даў бы яму зла­слі­вец. Але зла­сліў­цаў на гэ­тай ву­лі­цы ня­ма. Бо там кож­на­му ёсць чым за­няц­ца. Вось су­сед з жон­каю і сы­нам за­га­ня­юць ка­ро­ву ў хлеў, вось... Ка­лі пе­ра­каз­ваць усё, што ба­чыш на кар­ці­не Ва­лян­ці­на Гу­ба­ра­ва «Пра зям­ное і ўзнёс­лае», спат­рэ­біц­ца ня­ма­ла ча­су.

Я за­ду­маў­ся: «А на­вош­та вяс­ко­вец чыс­ціць дах?» Ня­ўжо гэ­ты дах пра­ця­кае? Ці прос­та не мо­жа ся­дзець без пра­цы? На­двор'е доб­рае. Усе чым-не­будзь за­ня­тыя. У кож­на­га — свае зям­ныя кло­па­ты і тур­бо­ты. Уда­ле­чы­ні дзе­ці сліз­га­юць па ска­ва­ным іль­дом во­зе­ры, па­ляў­ні­чыя кро­чаць са стрэль­ба­мі і са­ба­ка­мі ў лес, на па­ля­ван­не. Змей­каю вы­гі­на­ец­ца рэч­ка, за­сне­жа­ныя лес, да­мы, царк­ва, не­да­сяж­ныя ўзгор­кі... І над усім — свет­ла-сі­няе не­ба, у якім лу­нае бес­кла­пот­ная птуш­ка. Вось яно, уз­вы­ша­нае, уз­нёс­лае ха­раст­во...

Кар­ці­на па­кі­дае не­звы­чай­нае, вель­мі свет­лае ўра­жан­не. Я ча­мусь­ці зга­даў свае род­ныя М­ё­ры, што на Ві­цеб­шчы­не. Там ня­ма гэт­кіх уз­гор­каў, хва­ліс­тых рэ­чак і гэт­кай пра­сто­ры. Але там па­нуе гэт­кая ж ат­мас­фе­ра да­лу­ча­нас­ці да та­кіх важ­ных прос­тых зям­ных спраў. Вяс­коў­цы, як ні­хто, ве­да­юць: без зям­но­га не спаз­наць уз­нёс­ла­га.

Ігар Ма­тэ­ле­нак.

Ня­хай не зні­кае на­тхнен­не

Ці не са­мае цяж­кае ў на­шым мі­тус­лі­вым жыц­ці — зра­біць паў­зу, спы­ніц­ца, пры­слу­хац­ца да на­ва­кол­ля, да сва­іх улас­ных па­чуц­цяў, да та­го, хто по­бач? Я б на­зва­ла наш час ча­сам вяр­тан­ня да Ча­ла­ве­ка. Ма­ла­ды скульп­тар Іван Ар­ці­мо­віч вы­му­шае нас спы­ніц­ца і ка­лі не хо­піць ра­шу­час­ці па­зна­ё­міц­ца, то ха­ця б па­лю­ба­вац­ца яго ге­ра­і­няй. «Зі­ма. Вя­чэр­няе свят­ло.» І з-пад за­сне­жа­ных ва­ла­соў, па-над паэ­тыч­на за­кі­ну­тым ша­лі­кам апя­кае ад­кры­ты, на­тхнё­ны по­зірк. Без це­ню цы­ніз­му і ну­ды. Аказ­ва­ец­ца, скульп­та­ры так­са­ма мо­гуць пе­ра­да­ваць свят­ло ва­чэй, тое, як мя­ня­юц­ца ўве­ча­ры ко­ле­ры... На ня­даў­няй ма­ла­дзёж­най вы­ста­ве Іван Ар­ці­мо­віч экс­па­на­ваў кам­па­зі­цыю «Зі­мо­вае свят­ло» — жы­вую, пуль­су­ю­чую ім­прэ­сію ка­хан­ня. А ця­пер, ні­бы ў пра­цяг, ён дае нам маг­чы­масць ад­крыць для ся­бе яго ге­ра­і­ню. Та­кую жы­вую, ад­кры­тую — і та­ем­ную... Не ма­гу не ска­заць пра тое, што не­каль­кі апош­ніх га­доў ра­зам са сва­ім баць­кам, вя­до­мым бе­ла­рус­кім скульп­та­рам Ана­то­лем Ар­ці­мо­ві­чам, Іван пра­ца­ваў над скульп­ту­ра­мі да ме­ма­ры­яль­на­га комп­лек­су ў Смар­го­ні, пры­све­ча­на­га па­дзе­ям Пер­шай су­свет­най вай­ны. Згад­ва­ю­чы рэз­кія, пра­сяк­ну­тыя жы­вым ча­ла­ве­чым бо­лем воб­ра­зы, я ра­зу­мею, што ўва­со­біць іх бы­ло б не­маг­чы­ма без вось та­кіх ім­гнен­няў ці­шы­ні і шчы­рас­ці. Ча­ла­век, здоль­ны ка­хаць, за­хап­ляц­ца, што­дня ра­біць усё но­выя і но­выя ад­крыц­ці, тва­рыць, не за­хо­ча раз­бу­раць ство­ра­нае ін­шы­мі. Мас­та­кі, твор­цы, быц­цам на­гад­ва­юць нам: «У све­це столь­кі ці­ка­ва­га і пры­го­жа­га! Чым сва­рыц­ца і ва­я­ваць, да­вай­це лепш дзя­ліц­ца ад­но з ад­ным сва­і­мі ад­крыц­ця­мі і сва­ім на­тхнен­нем!»

Га­лі­на Ла­неў­ская

 

Выбар рэдакцыі

Культура

І зноў закружыць фестываль...

І зноў закружыць фестываль...

Яркімі фарбамі і самабытнай музыкай напоўніў горад XXІІІ Нацыянальны фестываль «Маладзечна-2024». 

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.