Вы тут

Дом пры дарозе


…Го­рад, хо­лад і ча­су воб­маль, та­му под­бе­гам да трам­вая і ад­туль — да мет­ро.

Там, на ўва­хо­дзе, ней­кі хло­пец па­пер­кі раз­дае, пры­чым не кож­на­му…

Ужо ў ва­го­не да­ста­ла з кі­шэ­ні сваю, па­гля­дзе­ла: чар­го­вая пра­па­но­ва. На гэ­ты раз — ка­мер­цый­най дзей­нас­ці, з абя­цан­нем бяс­плат­на­га на­ву­чан­ня, зруч­на­га гра­фі­ка, больш чым іс­тот­на­га да­хо­ду… Каб лепш, ка­ра­цей,  дык і на халеру. Але ж — для не­ка­га…

19-28

Для мя­не ў цы­дул­цы хі­ба… кам­плі­мент, бо пер­шым рад­ком там: «За­пра­ша­ем тал­ко­вых лю­дзей».

Усе на вы­ста­ву!

Як ву­чы­лі ка­лісь на жур­фа­ку, за­га­ло­вак па­ві­нен (са­мо са­бой — ад­па­вя­да­ю­чы змес­ту) кі­дац­ца ў во­чы, «ад­сы­лаць» чы­та­чоў да пры­ка­зак, пры­ма­вак, устой­лі­вых вы­ра­заў, на­зваў кніг аль­бо філь­маў, не мець штам­паў і ліш­ніх слоў, інт­ры­га­ваць… І ўво­гу­ле — вы­клі­каць ува­гу да тэкс­таў.

Ка­ля­жан­ка вось га­зе­ту раз­горт­вае, чы­тае (спа­чат­ку моўч­кі, по­тым уго­лас):

—Вы­ста­ва з па­хмел­кі.

Тра­се га­ла­вой, не ве­ра­чы ва­чам (бе­ла­рус­кую мо­ву яна ве­дае тро­хі горш, чым рус­кую) — чы­тае яшчэ раз:

—Ну яно ж «…з па­хмел­кі» ? Глянь!

Гля­дзім на за­мет­ку ўдзвюх: як вы­свят­ля­ец­ца, рас­по­вед там — пра вы­ста­ву «…з па­хам ел­кі».

…За­га­ло­вак як за­га­ло­вак: не ска­заць, каб бліс­ку­чы. Але ж аў­тар, зга­дзі­це­ся, мэ­ты да­сяг­нуў — пры­цяг­нуў ува­гу да тэкс­ту.

І да вы­ста­вы, маг­чы­ма, так­са­ма.

Та­кой бя­ды

Аў­то­бу­са до­сыць доў­га не бы­ло, а па­ды­шоў — лю­дзей на­бі­ла­ся, ды так — не па­вяр­нуц­ца! Хоць і ха­це­ла­ся б… На­ват трэ­ба бы­ло б, бо по­бач — яў­на не­зда­ро­вы дзя­цюк: раз-по­раз шмы­гае за­ло­жа­ным но­сам, каш­ляе ў ру­ка­во…

—Абы мік­ро­бы раз­во­зіць, — уго­лас абу­ра­ец­ца ней­кая жан­чы­на. — За­хва­рэ­лі — дык трэ­ба до­ма ся­дзець!

—А на ра­бо­ту што — ты за мя­не па­е­дзеш? — ці­ха агры­за­ец­ца хво­ры.

Не мае, зда­ва­ла­ся б, ра­цыі…

А зрэш­ты… Нех­та з гу­ма­рыс­таў пі­саў:

Пра­сту­да ды ка­шаль

На моц­ным ма­ро­зе —

Ды гэ­та ж па­ло­ва бя­ды.

Бя­да, ка­лі дой­ме па­нос

Пры скле­ро­зе:

Бя­жыш… І не пом­ніш ку­ды…

Дзе­ля ка­ха­най

Сі­віз­на ў ба­ра­ду — чорт у раб­ры­ну: Ба­ры­са­віч за­ка­хаў­ся. І, зда­ец­ца, усур'­ёз…

Не, з жон­кай па­куль не раз­вёў­ся, але, што на­зы­ва­ец­ца, бо­лей з ёю не жы­ве: яна ў сва­ім па­коі кан­ту­ец­ца, ён — у сва­ім…

На вы­хад­ныя сын ім унуч­ку пад­кі­нуў. Пер­шае пы­тан­не ве­ча­рам: «Ба­бу­ля, а ча­му ты сце­леш са­бе асоб­на? Ты з дзя­ду­лем бо­лей не спіш?" — «Не, дзі­цят­ка». — «А ча­му?»

Пры­ста­ла — не ад­ча­піц­ца. Вы­мусіла ска­заць: «Ён мя­не больш не лю­біць».

Як такое можа быць, дзіця не спы­та­ла­ся: доў­га ва­ро­ча­ла­ся ў сва­ёй па­сце­лі, ця­жань­ка ўзды­ха­ла, не спа­ла. Ві­да­воч­на, ду­ма­ла са­мо, як гэ­та мож­на — не лю­біць ба­бу­лю, па-пер­шае. А па-дру­гое, не­ка­лі ра­ней лю­біў (яна ж не сля­пая — ба­чы­ла), а по­тым і рап­там — не…

Ра­ні­цай да дзя­ду­лі звярнулася: «Ты, праў­да, больш не лю­біш ба­бу­лю?.. Не, ты ска­жы — гэ­та праў­да?»

…Дзе­ля той, ка­ха­най, Ба­ры­са­віч, як зда­ва­ла­ся, адо­лее ўсё: раз­вод і рас­стан­не з жон­кай, вы­свят­лен­не ад­но­сін з сы­нам, па­дзел ма­ё­мас­ці, па­гар­ду рад­ні…

Але вось гэ­тыя ва­ча­ня­ты…

Шчас­лі­вая

Гэ­тыя дзве сяб­роў­кі не па­вод­даль жы­вуць і ад­на ад ад­ной сак­рэ­таў не ма­юць.

— От жа па­ка­раў мя­не Бог, — час­ця­ком на­ра­кае ма­ла­дзей­шая. — За­му­жам толь­кі год па­бы­ла — ра­зы­шла­ся з п'я­ні­цам… А фі­зі­я­но­мію яго ўсё роў­на ба­чу — коль­кі ра­зоў на дні!.. Не тое, што ты… Ты аж трой­чы за­муж вы­хо­дзі­ла і ўсіх трох му­жоў па­ха­ва­ла. Шчас­лі­вая…

Абое ра­бое?

…«Ну вось, із­ноў абед пра­пус­ціў», — па­ду­маў Сяр­гей, зір­нуў­шы на га­дзін­нік.

Пад лы­жач­кай па-здрад­ніц­ку смак­та­ла, але на­ват на пе­ра­кус ча­су не за­ста­ва­ла­ся: ён спаз­няў­ся ў Ва­ло­жын. Да та­го ж бен­за­бак быў амаль пус­тым.

Да­вя­ло­ся збо­чыць на за­праў­ку. За­ад­но і ў крам­ку за­зір­нуў — узяў са­бе ка­вы і ней­ка­га пя­чэн­ня. Сеў у ма­шы­ну, кра­нуў­ся з мес­ца, уклю­чыў двор­ні­кі, бо на­крап­ваў дождж, уба­чыў, што пад ім (пры­чым без шап­кі, без па­ра­со­на) га­ла­суе жан­чы­на.

Па­шка­да­ваў, што змок­не, — спы­ніў­ся, па­да­браў; ку­ды яе пад­вез­ці, спы­таць не па­спеў, бо ў яго за­зва­ніў ма­біль­ны: ка­ле­га-за­бу­доў­шчык пра­сіў па­ра­іць, дзе за­раз вы­гад­ней (па якас­ці, па тэр­мі­нах, па цэ­нах) за­мо­віць дзве­ры.

Ве­да­ю­чы, што ко­рат­ка пра гэ­та не рас­ка­жаш, а ес­ці хо­чац­ца і ка­ва сты­не, Сяр­гей, не спы­ня­ю­чы раз­мо­вы па ма­біль­ным, сер­ба­нуў глы­то­чак, да­стаў з кі­шэ­ні цы­га­рэ­ты (без іх жа і ка­ва не ка­ва!), спы­таў у жан­чы­ны да­зво­лу за­ку­рыць…

І толь­кі ця­пер за­ўва­жыў, што тая ся­дзіць, «за­біў­шы­ся» ў кут, што гля­дзіць ад­туль (на яго, на да­ро­гу…) поў­ны­мі стра­ху ва­чы­ма, што жэс­та­мі неш­та ка­жа.

Па­вяр­нуў га­ла­ву, каб за­ся­ро­дзіц­ца, па­чуў ці­хут­кае: «Спы­ні­це… Я вый­ду…».

Ён, му­сіць, рэз­ка на­ціс­нуў на тор­маз, — ма­шы­на ста­ла. Па­са­жыр­ка па­ма­лу, як не сва­і­мі на­га­мі, вый­шла.

«Ну-у… І вар­та бы­ло га­ла­са­ваць, каб кі­ла­метр пра­ехаць! — са злос­цю па­ду­маў кі­роў­ца, уклю­ча­ю­чы пе­ра­да­чу, раз­маў­ля­ю­чы па тэ­ле­фо­не, п'ю­чы ка­ву і та­кі за­кур­ва­ю­чы. — Дур­ная ней­кая…».

Тое ж са­мае, гле­дзя­чы яму ўслед, ду­ма­ла спа­да­рож­ні­ца.

Але ёсць!

Го­рад. Зі­ма, а све­жай са­да­ві­ны ды га­род­ні­ны ў кра­мах — хоць за­ва­лі­ся.

Цэн­нік пры­ва­біў: «Агу­рок ка­лю­чы…». Па­ды­шлі, па­гля­дзе­лі блі­жэй — на яго, на кошт… Ка­лю­чы і са­праў­ды…

Але ёсць!

Вус­на­мі дзі­ця­ці

На­тал­ка, дач­ка пры­яцель­кі, бе­ла­рус­кія пес­ні слу­хае, кніж­кі чы­тае, род­ную мо­ву ву­чыць, а та­му ча­сам вы­пыт­вае, хто та­кі ба­га­тыр і пра­даж­нік, што та­кое крас­ка і ку­халь… А ўжо «Як пе­ра­клас­ці з рус­кай?», дык гэ­та на кож­ным кро­ку ця­пер.

На­до­ечы вось раз­мо­ва зай­шла.

—А наличные — як па-на­ша­му бу­дзе? — спы­та­ла На­тал­ка.

—Га­тоў­ка, — ад­ка­за­лі ёй, — аль­бо на­яў­ныя гро­шы… Доб­рыя ж сло­вы, праў­да? Тыя, зна­чыць, што ёсць — на­яве.

…Дзяў­чо, каб па­ка­заць, што за­пом­ні­ла, тут жа ўзя­лося сказ бу­да­ваць, па­ве­дам­ляць пры­сут­ным, што зар­пла­ты яе баць­кам на­ліч­ва­юць на карт­кі, а вось пен­сію дзя­ду­лю — да­юць уяў­ны­мі.

Ба­бу­ля, зла­віў­шы ву­хам па­мыл­ку, ха­це­ла бы­ла па­пра­віць, ды по­тым ча­мусь пе­ра­ду­ма­ла.

Дзе дро­вы ся­куць…

…Ні­чо­га дзіў­на­га ў тым не бы­ло: яны, ма­ла­дыя, як птуш­кі воль­ныя, су­стрэ­лі­ся, па­ка­ха­лі ад­но ад­на­го, па­бра­лі­ся шлю­бам — у іх на­ра­дзі­ла­ся дач­ка.

Зноў жа ні­чо­га дзіў­на­га — яму не па­да­ба­ла­ся жыць ва Укра­і­не, на ра­дзі­ме жон­кі, та­му ён — адзін — па­ехаў на сваю, у Ра­сію.

Тэ­ле­фа­на­ваў ад­туль; зрэд­ку (ка­лі меў) да­сы­лаў гро­шай, клі­каў, каб пе­ра­яз­джа­лі. І жон­ка, змог­шы­ся ад са­мо­ты, на­ват га­то­ва бы­ла: праз га­ды і ра­зам з дач­кой яна з'ез­дзі­ла «ў раз­вед­ку»…

Мож­на ска­заць, ні з чым да­до­му вяр­ну­ла­ся, бо ўва­ча­від­кі ўба­чы­ла, што пе­ра­яз­джаць ім ня­ма ку­ды. Ну са­праў­ды: не жыць жа ўсім тра­ім у ад­ным па­коі (да та­го ж — з вы­го­да­мі ў два­ры і кух­няй у кан­цы ка­лі­до­ра), не ха­дзіць жа ма­лой за пяць кі­ла­мет­раў у звы­чай­ную шко­лу (а до­ма па­блі­зу му­зыч­ная)… І пра­цы там ні­я­кай.

Так што не дзе­каб­рыст­ка яна і дзі­ця­ці свай­му не во­раг: па­гас­ці­лі з дач­кой у ба­цеч­кі ды вяр­ну­лі­ся да­моў. Абя­ца­лі пры­ехаць яшчэ. І га­ды ў ра­ды пры­яз­джа­лі…

Гэ­тым ле­там дач­ка ўжо ад­на са­бра­ла­ся. Рых­та­ва­ла­ся за­га­дзя: са­ма, сва­і­мі ру­ка­мі но­вую блуз­ку вы­шы­ла. Ду­ма­ла, баць­ка па­хва­ліць. А ён — на­ад­ва­рот — абу­рац­ца стаў: ма­ла, маў­ляў, што ты мо­вай сва­ёй да­ста­ла, дык хо­чаш яшчэ і адзен­нем? Скінь!

Гос­ця спы­та­ла, ча­му?.. Баць­ка, не тлу­ма­ча­чы, на­стой­ваў.

У вы­ні­ку дач­ка на пер­шым аў­то­бу­се да яго пры­еха­ла, на дру­гім — вяр­ну­ла­ся да­моў. Па­гас­ці­ла.

…Дзе дро­вы ся­куць, там трэс­кі ля­туць.

Ідзі і жы­ві

У Тац­ця­ны сын за­гі­нуў — рап­тоў­на, не­да­рэ­чна…

Ма­ці за­ста­ла­ся: хо­дзіць вось ця­пер па два­рэ, неш­та ро­біць, з не­кім га­во­рыць, а во­чы…

…Ста­га­до­вы дзед уз­гад­ваў пра­жы­тае. Рас­каз­ваў, пры­нам­сі, як у вёс­ку да іх пры­еха­лі нем­цы, як арыш­та­ва­лі ад­ну сям'ю, за­гна­лі ў гум­но і за­па­лі­лі… Як аца­леў у тым аг­ні толь­кі баць­ка — жон­ка і дзе­ці зга­рэ­лі.

Нем­цы да­зна­лі­ся, што ён вы­жыў, за­га­да­лі прый­сці. Той не­як пры­ва­лок­ся. Рас­ка­заў, як ад­валь­ваў з пад­мур­ка ка­мень, як вы­бі­раў­ся з агню…

Быў упэў­не­ны, што яго да­б'юць. Ад­нак не­мец ска­заў: «Уста­вай ды ідзі. Ты і так мёрт­вы, ця­бе ўжо ня­ма ся­род жы­вых».

Дом пры да­ро­зе

Бу­да­ва­лі яго не інакш, як на зайз­драсць: вя­лі­кі, дых­тоў­ны, з пра­стор­най кух­няй, з доў­гай ве­ран­дай… І па­ко­яў шмат, але ж…

Печ ад­на — так зва­ная рус­кая і ста­рая. Доб­ра бы­ло б пе­ра­ра­біць і ў за­ле па­ста­віць ка­мін.

Дах над до­мам так­са­ма адзін. Пра­ця­кае — трэ­ба зноў­ку ла­таць. А на доб­ры толк — дык столь­кі но­вых ма­тэ­ры­я­лаў ця­пер! Зняць бы тое ржа­вае жа­ле­за, зра­біць стра­ху з ча­ра­пі­цы. І фа­сад аб­на­віць, бо фар­ба зу­сім аб­лу­пі­ла­ся… Вок­ны лю­дзі мя­ня­юць…

Іван, як га­лоў­ны спад­чын­нік (ста­рэй­шы сын ня­бож­чы­цы-гас­па­ды­ні), га­ла­ву не для шап­кі на­сіў і ні­я­кіх ра­бот не ба­яў­ся — ён пад­на­пру­жыў­ся б, як той ка­заў, і ўсё зра­біў… Ка­лі б дом быў яго, улас­ны. А то ж не: тры сяст­ры яшчэ — ні люд­скіх му­жоў, ні гро­шай. Зна­чыць, ра­мон­там ні­вод­ная з іх зай­мац­ца не бу­дзе… І ён так­са­ма не дур­ны, каб гар­ба­ціц­ца — на не­ка­га. Ін­шая спра­ва, ка­лі ад­мо­вяц­ца сёст­ры ад сва­іх до­ляў спад­чы­ны, ад­пі­шуць — не чор­ту ж лы­са­му, не чу­жа­ку — род­на­му бра­ту.

Ар­гу­мен­ты яго, вя­до­ма ж, вы­гля­да­лі важ­кі­мі, пра­па­но­ва — цал­кам зра­зу­ме­лай і ла­гіч­най, але пры­няць яе сёст­ры не маг­лі: неш­та за­мі­на­ла. Мо­жа, як­раз тое, што ў іх і са­праў­ды не бы­ло ні тых кля­тых гро­шай, ні доб­рых гас­па­да­роў… Але ж бы­лі дзе­ці! Усе яны рас­лі ў ба­бу­лі з дзе­дам, жы­лі — хто больш, хто тро­хі менш — у вя­лі­кім вяс­ко­вым до­ме: ба­ві­лі ўсе ка­ні­ку­лы, збі­ра­лі яга­ды ды гры­бы, ла­ві­лі ры­бу, са­джа­лі буль­бу (што для сем'­яў бы­ло іс­тот­ным пад­ма­цун­кам); яны ж, стры­еч­ні­кі, лю­бі­лі з'яз­джац­ца на так зва­ную гіс­та­рыч­ную ра­дзі­му, ме­лі пра­ва на ней­кі пры­ста­нак… У вы­пад­ку ж ад­мо­вы ад спад­чы­ны з до­мам прый­шло­ся б раз­ві­тац­ца, збі­рац­ца там хі­ба раз у год — на Ра­ду­ні­цу…

Як­раз гэ­та­га, ві­даць, сям'я бра­та і ха­це­ла, бо ад­но­сі­ны са­пса­ва­ла з усі­мі. «Га­лоў­ны спад­чын­нік», у пры­ват­нас­ці, псі­ха­ваў, па­гра­жаў сва­ім сёст­рам су­дом, гой­саў да ней­кіх юрыс­таў, па­куль…

Па­куль, ва­ю­ю­чы за дом, не знай­шоў… да­ма­ві­ну — не за­гі­нуў (сёст­ры да ско­ну са­бе не да­ру­юць!) у страш­най ава­рыі.

Бы­ло гэ­та га­доў сем та­му — даў­но: у жыц­ці сяс­цёр вель­мі шмат што змя­ні­ла­ся…

І не змя­ні­ла­ся, бо дом ста­іць — аку­рат­ны, да­гле­джа­ны. З тых стры­еч­ні­каў асоб­ныя ўжо пад­рас­лі, пай­шлі на свой хлеб, двое на­ват на гро­шы ўзбі­лі­ся. І на­кры­лі но­вым шы­фе­рам дах. І па­фар­ба­ва­лі фа­сад. І па­мя­ня­лі гор­шыя вок­ны…

А пе­чы не раз­ва­лі­лі­ся, па-ра­ней­ша­му слу­жаць. Та­му гос­ці — на­ват зі­мой — у до­ме збі­ра­юц­ца: там заў­сё­ды ёсць чым за­няц­ца, там доб­ра і цёп­ла, там…

Там хапіла б месца ўсім.

Валянціна ДОЎНАР.

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.