Вы тут

Ламанцы і сліжыкі


У кан­цы XІX ста­год­дзя, ка­лі даб­ра­быт се­ля­ні­на пас­ля двух-трох дзе­ся­ці­год­дзяў цяж­кай пас­ля­рэ­фор­мен­най пра­цы ад­чу­валь­на вы­рас, куц­цёй-пан­ца­ком па­ча­лі кры­ху гі­дзіц­ца (у шлях­ты гэ­та ад­бы­ло­ся яшчэ ў пер­шай па­ло­ве XІX ста­год­дзя). На ка­ляд­ным або на­ва­год­нім ста­ле яна ўсё ж ста­я­ла — ста­рыя за­клі­ка­лі ад­даць на­леж­ную па­ша­ну даў­ня­му звы­чаю. Але ма­ла­дое па­ка­лен­не, асаб­лі­ва дзе­ці, ледзь-ледзь «дзяўб­лі» па­ру лы­жак, бо на ста­ле ж не бра­ка­ва­ла ку­ды смач­ней­шых стра­ў! І па­сту­по­ва ро­ля га­лоў­най ка­ляд­най ры­ту­аль­най ежы па­ча­ла пе­ра­хо­дзіць да ла­ман­цоў, або слі­жы­каў — не­вя­ліч­ка­га пе­чы­ва, ча­сам з прэс­на­га, ча­сам з кіс­ла­га цес­та, якое елі з ма­ка­вым ма­ла­ком і мё­дам.

Ад­на з лі­тоў­скіх на­зваў гэ­та­га пе­чы­ва — «ку­чу­кай», неш­та на­кшталт «ма­ле­неч­кія ку­цей­кі», што яс­на па­каз­вае на ро­лю, якая ім ад­во­дзіц­ца ў свя­точ­ным ме­ню. Гэ­тыя «ку­чу­кай», або інакш «слі­жы­кай», у су­час­ных лі­тоў­скіх кра­мах пра­да­юц­ца ма­са­ва, з'яў­ля­ю­чы­ся не­дзе за ты­дзень да Ка­ля­дак і ім­гнен­на зні­ка­ю­чы пас­ля свя­та, каб вяр­нуц­ца толь­кі праз год. Ці маг­чы­ма зму­сіць да та­кой жорст­кай дыс­цып­лі­ны, да пад­тры­ман­ня гіс­та­рыч­най па­мя­ці, да ве­ры або ха­ця б да яе імі­та­цыі су­час­ных бе­ла­рус­кіх вы­твор­цаў і спа­жыў­цоў?..

Зы­ход­ная фор­ма гэ­та­га ры­ту­аль­на­га пе­чы­ва на­зы­ва­ец­ца ла­ман­цы. Іх ро­бяць з прэс­на­га цес­та і не столь­кі пя­куць, коль­кі прос­та пад­суш­ва­юць у пе­чы, а по­тым ла­ма­юць (ад­сюль наз­ва) уздоўж лі­ній, па­пя­рэд­не пра­ве­дзе­ных на плас­це цес­та на­жом. Ко­ла­са­ва «Но­вая Зям­ля» свед­чыць пра гэ­та так:

А там ла­ман­цы-прас­на­кі

З пша­ніч­най доб­рае му­кі;

А ма­каў сок та­кі са­лод­кі!

Ла­ман­цы ў ім, ну, як ка­лод­кі —

Так доб­ра ма­кам пра­ня­лі­ся,

У рот па­ло­жыш — аб­лі­жы­ся.

Прэс­ныя і цвёр­дыя ла­ман­цы, якім смак да­да­ваў толь­кі мак і мёд, ві­даць, бы­лі па­чат­ко­вай фор­май стра­вы, на­мя­ка­ю­чы на аб­лат­кі, або гос­тыю — ры­ту­аль­ныя прас­на­кі, якія хрыс­ці­ян­скія вер­ні­кі спа­жы­ва­юць пад­час ка­му­ніі (пры­час­ця). У не­ка­то­рых мес­цах ла­ман­цы ра­бі­лі­ся з та­ко­га са­ма­га цес­та, што і ла­зан­кі — і на­ват пе­рай­ма­лі гэ­тую наз­ву. І на­са­мрэч, дак­лад­ную мя­жу па­між ла­зан­ка­мі і ла­ман­ца­мі пра­вес­ці до­сыць цяж­ка. Умоў­на мож­на лі­чыць, што ла­зан­кі — гэ­та тое, што ад­вар­ва­юць або ту­шаць як ма­ка­рон­ны вы­раб, час­цей з роз­ны­мі да­баў­ка­мі, а ла­ман­цы — тое, што за­пя­ка­юць або за­суш­ва­юць у пе­чы і ядуць як су­хое пе­чы­ва.

Але ад­веч­нае імк­нен­не да рас­ко­шы і кам­фор­ту, якое пра­ні­ка­ла і ў ся­лян­скае ася­род­дзе, пры­му­ша­ла і ла­зан­кам шу­каць за­ме­ну, та­му іх па­ча­лі вы­цяс­няць слі­жы­кі, са­лод­кае пе­чы­ва з ро­шчын­на­га цес­та, у якое мак ча­сам да­баў­ля­лі пры за­меш­ван­ні. Ка­лі-ні­ка­лі не­да­пе­ча­ныя слі­жы­кі хут­ка, ка­ля 5 хві­лін, ад­вар­ва­лі ў са­лё­най ва­дзе, як га­луш­кі, і па­да­ва­лі па­лі­ты­мі ўсё ты­мі ж мё­дам і ма­ка­вым ма­ла­ком.

У не­ка­то­рых мяс­ці­нах слі­жы­кі пяк­лі на са­мым па­чат­ку Ад­вэн­та (Пі­лі­паў­ска­га пос­ту ў пра­ва­слаў­ных), і вы­суш­ва­лі ў іль­ня­ным мя­шоч­ку ка­ля ме­ся­ца. Слі­жы­кі вы­ма­лі з мя­шоч­ка за 2 га­дзі­ны да Ві­гі­ліі і да­баў­ля­лі да ма­ку з мё­дам, а ў больш за­мож­ных да­мах па­да­ва­лі з роз­ны­мі «ба­ка­ле­я­мі» (арэ­ха­мі, су­ша­най са­да­ві­ной, цу­ка­та­мі і г.д.). Та­кая «кам­па­зі­цыя» чымсь­ці на­гад­вае су­час­ныя су­хія сня­дан­кі «мюс­лі». Вель­мі пры­го­жа гля­дзіц­ца на свя­точ­ным ста­ле і мае цу­доў­ны смак. Ча­сам да наз­вы слі­жы­каў да­да­ец­ца азна­чэн­не «ві­лен­скія», бо, ві­даць, ка­лісь­ці іх вы­най­шлі ў Віль­ні, а са ста­лі­цы Вя­лі­ка­га Княст­ва Лі­тоў­ска­га тра­ды­цыя ра­зы­шла­ся па тэ­ры­то­рыі су­час­най Літ­вы і па паў­ноч­ным за­ха­дзе су­час­най Бе­ла­ру­сі.

Ад­нак і прэс­ныя ла­ман­цы, і са­лод­кія слі­жы­кі, і ін­шыя ва­ры­я­цыі на гэ­тую тэ­му ма­юць тую ж сім­во­лі­ку, што і Куц­ця і цар­коў­ныя прос­ві­ры, а больш дак­лад­на — сім­во­лі­ку хрыс­ці­ян­ска­га пры­час­ця. І пра гэ­та не за­шко­дзіць па­мя­таць так­са­ма за на­ва­год­нім ста­лом. Кух­містр Ве­ра­шча­ка зы­чыць усім чы­та­чам шчас­лі­ва­га і мір­на­га Но­ва­га го­да і спа­дзя­ец­ца яшчэ не раз су­стрэц­ца з ва­мі. Ап­ты­міз­му, зда­роўя і даб­ра­бы­ту ў 2015-м!

Ма­ка­вае ма­ла­ко

Склад­ні­кі: 400 г ма­ку, 1/2 шклян­кі мё­ду (цук­ру).

Спо­саб пры­га­та­ван­ня: на­сы­паць мак у мі­су, за­ліць кіп­нем, пе­ра­мя­шаць і па­кі­нуць на 15 хві­лін. Зліць ва­ду і зноў за­ліць кіп­нем, пе­ра­мя­шаць і па­кі­нуць на 30 хві­лін, зноў зліць. 2-3 ра­зы пе­ра­ма­лоць у ку­хон­ным кам­бай­не, ужы­ва­ючы вель­мі вост­рыя на­жы, па­куль ма­ка­вая ма­са не на­бу­дзе кры­ху бе­ла­ва­ты ко­лер ад со­ку. За­кі­пя­ціць 1,5 літ­ра ва­ды і за­ліць мак, да­ба­віць мёд або цу­кар і па­кі­нуць у ха­лод­ным мес­цы (мож­на так­са­ма да­даць мо­ла­тыя мін­даль, ра­зы­нкі і г.д.).

Ла­ман­цы-прас­на­кі з ма­ка­вым ма­ла­ком

30-5

(6-8 пор­цый)

Склад­ні­кі: 1 ст. лыж­ка цук­ру, 1 шклян­ка му­кі, 2 лы­жач­кі алею, соль.

Спо­саб пры­га­та­ван­ня: за­мя­сіць кру­тое цес­та: раз­вес­ці цу­кар у 1/4 шклян­кі цеп­ла­ва­тай ва­ды, змя­шаць з му­кой, але­ем, да­даць со­лі, за­мя­сіць, да­баў­ля­ю­чы цеп­ла­ва­тай ва­ды, ка­лі трэ­ба. Рас­ка­чаць у квад­рат­ны пласт ка­ля 1 см таў­шчы­нёй. Вы­клас­ці на па­сы­па­ную му­кой бля­ху, на­рэ­заць на­жом на па­верх­ні лі­ніі па­дзе­лу на 4-сан­ты­мет­ро­выя квад­ра­ты або ром­бы. За­пя­чы (ці пад­су­шыць) у ду­хоў­цы пры 1600С, каб цес­та на­бы­ло за­ла­ціс­та-ка­рыч­не­вы ко­лер. За 3-4 га­дзі­ны да Ві­гі­ліі за­ліць ма­ка­вым ма­ла­ком (гл. рэ­цэпт ні­жэй). Па­да­ваць у глы­бо­кіх та­лер­ках, як суп.

Слі­жы­кі

30-6

Склад­ні­кі: 1 ст. лыж­ка цук­ру, 15 г драж­джэй, 2-3 ст. лыж­кі ма­ла­ка, 1 шклян­ка му­кі, 2 лы­жач­кі ма­ку, у тры паль­цы со­лі.

Спо­саб пры­га­та­ван­ня: рас­цер­ці дрож­джы з 1 лы­жач­кай цук­ру, за­ліць ма­ла­ком, па­сы­паць 2-3 ст. лыж­ка­мі му­кі. Па­кі­нуць у цёп­лым мес­цы на 15 хві­лін, па­куль ро­шчы­на не пач­не ўзды­мац­ца. Рэш­ту му­кі пра­се­яць, змя­шаць з рэш­тай цук­ру і ма­кам. Да­даць ро­шчы­ну, соль і кры­ху цеп­ла­ва­тай ва­ды. Ста­ран­на раз­мя­шаць, да­лі­ва­ю­чы ва­ды ў вы­пад­ку па­трэ­бы — цес­та не па­він­на пры­ста­ваць да рук. За­крыць іль­ня­ным руч­ні­ком або сур­вэт­кай і па­кі­нуць у цёп­лым мес­цы на 20-30 хві­лін. Ска­чаць з цес­та «каў­бас­ку» ка­ля 1—1,5 см дыя­мет­рам і на­рэ­заць на «гу­зі­кі» ка­ля 1 см таў­шчы­нёй. Вы­клас­ці на бля­ху, па­сы­па­ную му­кой або зма­за­ную але­ем. За­пя­каць у ду­хоў­цы пры 1600С, 10 хві­лін. Па­да­ваць з ма­ка­вым ма­ла­ком або з гар­ба­тай, ка­вай.

Слі­жы­кі мож­на ад­ва­рыць 5 хві­лін у пад­со­ле­най ва­дзе, як га­луш­кі, зліць кі­пень, за­ліць ха­лод­най ва­дой і па­да­ваць па­лі­ты­мі ма­ка­вым ма­ла­ком, як ла­ман­цы (па­пя­рэд­ні рэ­цэпт).

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.