Вы тут

Дзедавы прыпавесці


«Мой баць­ка Мі­ка­лай Да­ра­фе­е­віч Раж­коў на­ра­дзіў­ся сто га­доў та­му на Ма­гі­лёў­шчы­не ў бед­най ся­лян­скай сям'і. Пя­ці­га­до­вым хлоп­чы­кам ён ха­ваў­ся за печ­кай у вяс­ко­вай шко­ле, каб па­слу­хаць на­стаў­ні­ка, пад­лет­кам — пра­чы­таў усю школь­ную біб­лі­я­тэ­ку. Скон­чыў­шы ся­мі­год­ку, ён ву­чыў­ся ў шко­ле фаб­рыч­на-за­вод­ска­га на­ву­чан­ня, пра­ца­ваў ла­ба­ран­там на фаб­ры­цы штуч­на­га ва­лак­на, за­гад­ваў ад­дзе­лам у рэ­дак­цыі га­зе­ты «Ка­му­нар Ма­гі­лёў­шчы­ны...

З пер­шых дзён Вя­лі­кай Ай­чын­най та­та ва­я­ваў, быў па­ра­не­ны і не раз уз­на­га­ро­джа­ны, — пі­ша дач­ка Мі­ка­лая Да­ра­фе­е­ві­ча Люд­мі­ла. — Пас­ля вай­ны і за­вяр­шэн­ня ва­ен­най служ­бы ён зноў вяр­нуў­ся на пра­цу ў СМІ: яго ма­тэ­ры­я­лы гу­ча­лі на бе­ла­рус­кім ра­дыё, дру­ка­ва­лі­ся ў га­зе­тах і ча­со­пі­сах... Але га­лоў­нае, што да­па­маг­ло май­му ба­цеч­ку пра­жыць амаль 90 га­доў, — гэ­та лю­боў да зям­лі, да лю­дзей і цу­доў­нае па­чуц­цё гу­ма­ру! У баць­ка­вым ар­хі­ве за­ха­ва­ла­ся ня­ма­ла ці­ка­вых ма­тэ­ры­я­лаў са­ма­га роз­на­га кштал­ту. Ся­род іх — ка­рот­кія апа­вя­дан­ні-за­ма­лёў­кі для дзя­цей, для да­рос­лых, якія бы­лі на­пі­са­ны ў 1980—1990-я га­ды і ні­дзе не дру­ка­ва­лі­ся. Пра­па­ную іх чы­та­чам « Звяз­ды».

Безимени-1

А зай­ца шка­да...

Пя­ці­га­до­вы хлоп­чык уваж­лі­ва пры­слу­хоў­ваў­ся да тэ­ле­фон­най раз­мо­вы:

— Слу­хай, у тва­ім са­дзе за­яц па­грыз ма­ла­дую яб­лынь­ку, — ка­заў дзя­ду­ля су­се­ду па ле­ці­шчы. — Дык што я та­бе па­раю? Ты ж па­ляў­ні­чы. Зра­бі за­са­ду, пад­піль­нуй ка­со­га і... пух-пах! о-я-ёй!.. Зай­ца за­сма­жыш дык хоць не­як кам­пен­су­еш на­не­се­ную шко­ду... А што гэ­ты за­яц зноў­ку на­ве­да­ец­ца, не су­мня­вай­ся: ён яшчэ не ўсё да­грыз.

Дзед па­ве­сіў слу­хаў­ку на тэ­ле­фон і толь­кі ця­пер за­ўва­жыў спах­мур­не­ла­га ўну­ка. На яго вей­ках дры­жэ­лі слё­зы.

— Ты ча­го, уну­чак?

— І та­бе не шка­да зай­чы­ка?!

— Шка­да, але ж і дрэў­ца шка­да.

Хлоп­чык кры­ху па­ду­маў і ска­заў:

— Трэ­ба па­пя­рэ­дзіць зай­ца, каб не ра­біў шко­ды.

— Як гэ­та па­пя­рэ­дзіць?

— А ты на­пі­шы на аб­гры­зе­ным мес­цы: «Ну, за­яц, па­ча­кай!»

Пра­ву­чыў

Ад­ной­чы за­хо­джу я ў пры­га­рад­ны аў­то­бус. На­ро­ду поў­ным-паў­нют­ка. Але ад­но мес­цей­ка на за­дняй ка­нап­цы не за­ня­та: віх­рас­ты кал­ма­ты дзя­цюк лу­зае сем­кі, а ту­ды сплёў­вае ша­лу­пін­не. «Сва­бод­на? — па­пы­та­ец­ца хто з па­са­жы­раў. «Ба­дай што так», — ка­жа гэ­ты ак­се­ле­рат і на­ват ад­хі­ля­ец­ца: ні­бы за­пра­шае сес­ці. А на­са­мрэч — па­ця­шае сва­іх спа­да­рож­ні­каў. Той, хто пы­таў­ся, урэш­це ба­чыць, у чым спра­ва, і моўч­кі ад­ва­роч­ва­ец­ца.

Вось і я пра­ціс­ка­ю­ся блі­жэй да за­па­вет­на­га мес­ца:

— Сва­бод­на?

— Ка­лі лас­ка, — га­во­рыць хло­пец і стра­ляе ва­чы­ма на пры­яце­ляў.

«Ах ты шэль­ма, — па­ду­ма­ла­ся мне, — я ж ця­бе пра­ву­чу!» Па­ды­хо­джу ўшчыль­ную, быц­цам збі­ра­ю­ся сес­ці, не зва­жа­ю­чы на куч­ку ша­лу­пін, зды­маю з юна­ка шап­ку, змах­ваю ёю смец­це з ся­дзен­ня, ура­чыс­та адзя­ваю яму на га­ла­ву, а сам са­джу­ся.

На­ха­ба-жар­таў­нік, ві­даць, і сця­міць не па­спеў, што ад­бы­ло­ся. Ён пад­ха­піў­ся і пад друж­ны ро­гат кі­нуў­ся да вы­ха­ду. Не асме­ліў­ся, бач, на кан­флікт.

Дзя­сят­ка

Бы­ло тое ў са­вец­кі час, ка­лі гро­шы ў за­ро­бак амаль усім пла­ці­лі па­роў­ну.

Дык вось ад­ной­чы ідуць хлоп­цы са шко­лы. Ба­чаць: ля вак­за­ла спіць п'я­ны му­жык. Пры­гле­дзе­лі­ся: з за­ціс­ну­та­га пра­ва­га ку­ла­ка тыр­чыць чыр­во­ная па­пер­ка — дзя­сят­ка! Не­здар­ма ж яе «чыр­вон­цам» зва­лі. Ста­лі яны ра­іц­ца, як тою па­пер­чы­най ава­ло­даць: п'я­ні­ца ж усё роў­на пра­п'е... «Трэ­ба неш­та зра­біць, каб ён яе вы­пус­ціў», — ка­жа Грыш­ка. Па­шап­та­лі­ся, пры­кі­ну­лі, са­рва­лі тра­він­ку і да­вай ка­зы­таць п'я­на­му ву­ха. Той, не рас­плюшч­ва­ю­чы ва­чэй, пра­мар­мы­таў неш­та і шлёп­нуў ся­бе па ву­ху сва­бод­най ру­кой. «Па­спра­бу­ем па­ка­зы­таць дру­гое ву­ха», — пад­ка­заў Грыш­ка. Па­ка­зы­та­лі. Зноў... тое ж, хоць муж­чы­ну і ця­жэй да­ста­ваць гэ­тае, дру­гое, ву­ха. «Так спра­ва не пой­дзе», — пра­шап­таў кем­лі­вы Грыш­ка. Са­рваў дру­гую тра­він­ку, і яны ста­лі ка­зы­таць абод­ва ву­хі ад­ра­зу. П'я­ны абедз­вю­ма ру­ка­мі пляс­нуў са­бе па ву­шах. Па­ка­ме­ча­ная дзя­сят­ка па­ля­це­ла на тра­ву. «Што бу­дзем ра­біць? Мо­жа, па­дзе­лім на тра­іх? Бо ўсё роў­на ж пра­п'е», — пра­па­на­ваў нех­та. «Я та­бе па­дзя­лю!» — абу­рыў­ся Грыш­ка. Да­вай лепш да­ве­да­ем­ся яго ад­рас ды ад­ня­сём гро­шы яго сям'і. Вось уз­ра­ду­юц­ца!»

Так яны і зра­бі­лі.

Ад­па­чы­нак для ба­бу­лі

За­зва­ніў тэ­ле­фон.

— Дзя­ду­ля? Зда­роў! Як жы­веш?

— Нар­маль­на: жы­ву — хлеб жую. А ў ця­бе што но­ва­га?

— Ды вось — жа­ню­ся.

— Хм... А ці не ты мне ка­заў, што зро­біш гэ­та пас­ля ву­чо­бы, га­доў у двац­цаць шэсць, як я не­ка­лі?..

— Аб­ста­ві­ны вы­му­ша­юць. Ве­да­еш...

— Зда­гад­ва­ю­ся: хо­чаш зра­біць мя­не пра­дзе­дам! А хто ж з дзі­цем нянь­чыц­ца бу­дзе?

— Ба­бу­ля.

— Яна ж пра­цуе!

— А ёй са­мы час ад­па­чыць...

Тэкс­ты пад­рых­та­ва­ла
да дру­ку Юлія Ма­са­рэн­ка, унуч­ка пісь­мен­ні­ка,

г. Мінск

 

Выбар рэдакцыі

Культура

І зноў закружыць фестываль...

І зноў закружыць фестываль...

Яркімі фарбамі і самабытнай музыкай напоўніў горад XXІІІ Нацыянальны фестываль «Маладзечна-2024». 

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.