Вы тут

Каляды ля ратушы


Ча­му цу­доў­ныя на­род­ныя аб­ра­ды ў га­рад­скім по­бы­це пе­ра­тва­ра­юц­ца ў збор мі­лас­ці­ны

На пер­шы дзень Ка­ляд, аку­рат па­за­ўчо­ра, за­ві­та­лі на наш сё­мы па­верх ка­ля­доў­шчы­кі — дзе­ці і пад­лет­кі з на­ша­га до­ма. Праў­да, у тое, што яны ка­ля­доў­шчы­кі, ве­ры­лі, зда­ец­ца, толь­кі яны са­мі, дый то не зу­сім. Ста­я­лі, пе­ра­мі­на­ю­чы­ся з на­гі на на­гу, па­куль са­мы сме­лы не вы­ма­віў: «С Рож­дест­вом!». На гэ­тым ка­ля­да­ван­не скон­чы­ла­ся, і ма­лыя, па­зі­ра­ю­чы з ча­кан­нем, а не­ка­то­рыя і з ад­цен­нем на­хаб­ства (ча­го, маў­ляў, ста­іш, ідзі па па­да­рун­кі!) за­сты­лі на па­ро­зе. Пер­шым жа­дан­нем бы­ло, як ужо ка­то­ры год раб­лю, пай­сці ў па­кой, узяць жме­ню цу­ке­рак ды коль­кі ман­да­ры­наў, сып­нуць ім у па­кет і з па­лёг­кай за­чы­ніць дзве­ры. Але гэ­тым ра­зам ста­ла ча­мусь­ці вель­мі шка­да іх, бо ад­чу­ван­ні, якія яны вы­клі­ка­лі гэ­тым ня­зграб­ным і ня­ўме­лым ка­ля­да­ван­нем, ні­чым не ад­роз­ні­ва­лі­ся ад тых, што за­ста­юц­ца пас­ля су­стрэ­чы з жаб­ра­ка­мі: і прык­ра, і хо­чаш як ма­га хут­чэй па­зба­віц­ца ад іх кам­па­ніі...

І я не па­бег­ла па цу­кер­кі. Я так­са­ма на­хаб­на ска­за­ла: «А па­ка­ля­да­ваць? Ма­сак і кас­цю­маў у вас ня­ма, дык хоць пес­ню ка­ляд­ную за­спя­вай­це!» «Ка­ля­доў­шчы­кі» ня­ём­ка пе­ра­гля­да­лі­ся і, зда­ец­ца, га­то­вы бы­лі кі­нуц­ца на­ўцё­кі. І та­ды я са­ма па­ча­ла: «Учо­ра звя­чо­ра за­свя­ці­ла зо­ра. Зо­ра за­свя­ці­ла, свет уз­ве­ся­лі­ла. Свет уз­ве­ся­ліў­ся — Хрыс­тос на­ра­дзіў­ся!»... Ка­ра­цей, гэ­ту не­скла­да­ную ка­ляд­ку мы вы­ву­чы­лі хві­лін за дзе­сяць. Гэ­ты час я па­тра­ці­ла не­да­рэм­на: чу­ла, як на па­ро­зе ў су­се­дзяў ма­лыя ня­строй­ным хо­рам за­цяг­ну­лі ме­на­ві­та яе.

Я не пер­шы раз і не толь­кі ў сва­ім ця­пе­раш­нім жыт­ле на Ка­ля­ды і на Вя­лік­дзень на­зі­раю па­доб­ную ня­ўме­лую спро­бу «па­ка­ля­да­ваць» ці «сха­дзіць у ва­ла­чоб­ні­кі». Бы­ло па­доб­нае і ў ста­рой «хру­шчоў­цы» ля Чэр­вень­ска­га рын­ка, і ў ін­тэр­на­це «Ке­ра­мі­на», пра­цяг­ва­ец­ца і ў су­ха­раў­скай вы­сот­цы. Там, дзе збі­ра­ец­ца су­поль­насць лю­дзей, боль­шасць якіх ма­юць ка­ра­ні ў вёс­цы (а ў на­шай кра­і­не гэ­та з'я­ва ты­по­вая для лю­бо­га го­ра­да), ра­на ці поз­на па­чы­на­юц­ца спро­бы гэ­тыя ка­ра­ні на га­рад­скую гле­бу пры­жы­віць. І па­чы­на­юц­ца, як пра­ві­ла, з са­мых прос­тых, агуль­на­вя­до­мых, «рас­ты­ра­жа­ва­ных» тра­ды­цый. Праў­да, вы­праў­ля­ю­чы дзя­цей, якія ўжо «са­мыя га­рад­скія га­ра­джа­не», вы­кон­ваць гэ­тыя тра­ды­цыі, баць­кі ім не тлу­ма­чаць ні сут­насць, ні сэнс, ні тое, як гэ­та ра­біць. Аб­мя­жоў­ва­юц­ца, як пра­ві­ла, чымсь­ці кштал­ту: трэ­ба ўзяць як ма­га боль­шую тор­бу і па­він­ша­ваць су­се­дзяў са свя­там. Не ве­даю, з-за ча­го так ад­бы­ва­ец­ца: ці то ў да­рос­лых не ха­пае ча­су, ці то яны са­мі ўжо ні­чо­га не па­мя­та­юць, ці то на­столь­кі ста­ра­юц­ца «вы­ціс­нуць з ся­бе вёс­ку», што пры­му­сі­лі ся­бе за­быц­ца. У вы­ні­ку ма­ем тое, што ма­ем: пры­го­жы свя­точ­ны аб­рад, які па сут­нас­ці сва­ёй — са­праўд­нае тэ­ат­ра­лі­за­ва­нае дзей­ства, на­кі­ра­ва­нае на па­жа­дан­не (на­ву­коў­цы ска­жуць: на ма­дэ­ля­ван­не) зда­роўя і даб­ра­бы­ту, пе­ра­тва­ра­ец­ца ў на­шых га­рад­скіх да­мах у са­праўд­нае збі­ран­не мі­лас­ці­ны. Ка­ля­доў­шчы­кі не спя­ва­юць і не ска­чуць, а ста­яць амаль лі­та­раль­на з пра­цяг­ну­ты­мі ру­ка­мі, а тыя, для ка­го «ка­ля­ду­юць», зу­сім не ра­ду­юц­ца, а спя­ша­юц­ца кі­нуць у тор­бу гас­цін­цы ды з пры­крас­цю за­чы­ніць дзве­ры.

Мне шчы­ра шка­да гэ­тых дзя­цей, і шчы­ра шка­да ўсіх нас. Бо, пад­рос­шы і па­ра­зум­неў­шы, яны гэт­кае сваё «да­лу­чэн­не да спрад­веч­на­га» бу­дуць ус­па­мі­наць са­мае мен­шае з со­ра­мам. І ўжо дак­лад­на не за­хо­чуць, каб штось­ці па­доб­нае ад­чу­лі пас­ля іх дзе­ці. А зна­чыць, не бу­дзе на­ват кво­лых спроб вяр­нуць у су­час­нае ша­лё­нае жыц­цё тое род­нае і цёп­лае, што са­гра­ва­ла мно­гія па­ка­лен­ні да нас. І гэ­та род­нае і цёп­лае знік­не з жыц­ця на­заў­сё­ды і за­ста­нец­ца толь­кі сцэ­ніч­ны­мі ну­ма­ра­мі фальк­лор­ных гур­тоў. І ад­бу­дзец­ца гэ­та з-за та­го, што мы, тыя, ка­му сён­ня со­рак-пяць­дзе­сят, хто яшчэ ве­дае і па­мя­тае, не спя­ша­ец­ца дзя­ліц­ца гэ­ты­мі ве­да­мі і па­мяц­цю са сва­і­мі ўжо ра­фі­на­ва­на га­рад­скі­мі на­шчад­ка­мі. І сум­лен­не ў нас чыс­тае: мы ж ша­ну­ем тра­ды­цыі (на свя­ты фак­тыч­на пе­ра­тва­ра­ю­чы дзя­цей у звы­чай­ных, па вяс­ко­вым ра­зу­мен­ні, па­га­рэль­цаў).

Тым ма­лым, што да мя­не па­за­ўчо­ра пры­хо­дзі­лі, я дар­ма не рас­ка­за­ла пра тое, як на Ка­ля­ды ры­піць снег пад па­ла­за­мі са­нак, як пах­не на ма­ро­зе се­на, як з ка­ня, які бя­жыць амаль га­ло­пам, ідзе ка­зач­ная па­ра, якую не паў­то­рыць ні­во­дзін спец­эфект, а над га­ла­вой у чор­ным ха­лод­ным не­бе скла­да­юц­ца ў ад­мыс­ло­выя зі­мо­выя ўзо­ры дыя­мен­та­выя зор­кі. Ці пра тое, як пе­рад ва­раж­бой на алад­ках мы так на­кар­мі­лі са­ба­ку цёт­кі Ядзі, што ка­лі яму на­ста­ла па­ра гэ­тыя алад­кі ес­ці, тым са­мым пра­ро­ча­чы, хто з нас ра­ней вый­дзе за­муж, ён прос­та па­ва­ліў­ся на бок і на­ват ні­вод­най не па­ню­хаў. Ці пра тое, як за­піс­ва­лі на маг­ні­та­фон ад мяс­цо­вых ба­буль ста­рыя ка­ляд­ныя пес­ні, каб са­мім вы­ву­чыць. А ка­лі пай­шлі ка­ля­да­ваць, хлоп­цы да на­ша­га хо­ру на ўсю моц уклю­чы­лі і маг­ні­та­фон­ны за­піс, і гас­па­да­ры спа­ло­ха­на вы­бя­га­лі з хат, не ра­зу­ме­ю­чы, што гэ­та за на­тоўп пад вок­на­мі так ня­строй­на га­ло­сіць... Пра Свя­та, якое, як і дзя­цін­ства, заў­сё­ды з та­бой; якое, род­нае і цёп­лае, са­гра­вае на­ват у са­мую сцю­жу, ра­туе ад са­мо­ты і ад­чаю. Якое бы­ло — са­праўд­нае, а не скла­дзе­нае па кам­п'ю­тар­най пра­гра­ме...

Ня­даў­на ў ад­ным ін­тэр­в'ю вя­до­мы поль­скі рэ­жы­сёр раз­ва­жаў пра мно­гія рэ­чы, у тым лі­ку і пра мен­таль­насць бе­ла­ру­саў (на­шых су­се­дзяў на­ша мен­таль­насць ча­мусь­ці вель­мі хва­люе). Дык вось, на яго дум­ку, мы яшчэ са­мі не вы­зна­чы­лі­ся, хто мы та­кія: ці то ся­ля­не па сут­нас­ці сва­ёй (і та­ды нам да­ро­га на­зад — у ХІХ ста­год­дзе), ці то га­ра­джа­не, і та­ды мы са­праўд­ныя еў­ра­пей­скія на­сель­ні­кі ста­год­дзя ХХІ. Ша­ноў­ны пан па­блаж­лі­ва ад­зна­чыў: у бе­ла­ру­саў, маў­ляў, бу­ду­чы­ня доб­рая, бо ў Мін­ску ад­на­ві­лі ра­ту­шу — сім­вал га­рад­ско­га жыц­ця, а ўвесь пра­грэс, усё раз­віц­цё — ме­на­ві­та ў го­ра­дзе, і ня­ма нам ча­го на тую вёс­ку азі­рац­ца...

Пан, пэў­на, не ве­дае, што ра­ту­шу тую па ар­хіў­ных кры­ні­цах ад­ра­дзі­лі, спра­ек­та­ва­лі і па­бу­да­ва­лі ў боль­шас­ці сва­ёй ся­лян­скія дзе­ці.

Але­на ЛЯЎ­КО­ВІЧ

Выбар рэдакцыі

Культура

І зноў закружыць фестываль...

І зноў закружыць фестываль...

Яркімі фарбамі і самабытнай музыкай напоўніў горад XXІІІ Нацыянальны фестываль «Маладзечна-2024». 

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.