Вы тут

Друеўскі ваўкалак


Гэ­та апо­весць не прай­шла праз ча­со­піс, бо ад­ра­зу тра­пі­ла ў кні­гу «Пра­клён міт­ра­па­лі­та Фе­а­фі­ла» — збор­нік гіс­та­рыч­ных тво­раў, што вый­шаў ня­даў­на ў се­рыі «Біб­лі­я­тэ­ка ча­со­пі­са «Ма­ла­досць». Ін­шы­мі сло­ва­мі, у «Ма­ла­до­сці» яна ўсё ж та­кі дру­ку­ец­ца. І ка­лі гэ­ты ўры­вак здоль­ны за­ва­ло­даць ува­гай чы­та­ча, дык што ўжо мож­на ска­заць пра кні­гу? Толь­кі тое, што яе вар­та ку­піць і пра­чы­таць.

«Ад ца­ра ў Друю ва­я­во­дзе на­ша­му Афа­на­сію Лаў­рэнць­е­ві­чу На­шчо­кі­ну.

Па-на­ша­му, ва­ша­га га­су­да­ра ўка­зу, па­сла­ны та­бе, ва­я­во­да, па­сла­нец наш Грыш­ка Ка­ро­він з гра­мат­кай та­ем­най да пал­коў­ні­ка лі­тоў­ска­га Ва­ро­ні­ча, і рот­міст­раў, ды ін­шых на­чаль­ных лю­дзей яго.

Ад­нак пра тое, што пра спра­вы на­шы ён га­ва­рыў з та­бой, нам, га­су­да­ру ва­ша­му, ні­чо­га не вя­до­ма.

І як да ця­бе гэ­та на­ша гра­мат­ка прый­дзе, і ты б за­га­даў пра­ве­даць уся­ля­кі­мі ме­ра­мі, па­та­ем­ным звы­ча­ем, дзе ця­пер па­сла­нец наш Грыш­ка Ка­ро­він.

Ды што ў ця­бе пра па­слан­ца на­ша­га Грыш­ку і ін­шых якіх вес­так пра на­шу па­сла­ную гра­мат­ку бу­дзе, і ты, Афонь­ка, пра тое ад­пі­саў бы нам хут­ка з на­роч­ным ган­цом. А гэ­тую на­шу гра­мат­ку ў ся­бе не тры­май, а па­рві і ду­май, ка­му мож­на ве­рыць, і да­вед­вац­ца за­га­даў усё гэ­та па­та­ем­ным звы­ча­ем.

Пі­са­ны на на­шым ста­не ля Сма­лен­ска, ле­та 7162, чэр­ве­ня ме­ся­ца, у 29‑ы дзень.

Па­сла­ны з ін­ша­зем­цам Мі­ка­ла­ем Бу­кою».

***

«Га­су­да­ру ца­ру і вя­лі­ка­му кня­зю Аляк­сею Мі­хай­ла­ві­чу, усяе Вя­лі­кай і Ма­лой Ру­сі са­ма­дзерж­цу, ха­лоп твой Афонь­ка На­шчо­кін ча­лом б'е.

У ця­пе­раш­нім, га­су­дар, 7162 го­дзе, лі­пе­ня ме­ся­ца, у 26‑ы дзень я, ха­лоп твой, па твай­му, га­су­дар, ука­зу да­знан­не па­чаў па­та­ем­нае пра знік­нен­не ган­ца твай­го Грыш­кі Ка­ро­ві­на і да­знаў­ся, што га­нец твой, га­су­дар наш, зной­дзе­ны ля сяль­ца За­лес­се з пе­ра­гры­зе­ным гор­лам. Гра­мат­ка, аб якой ты, вя­лі­кі га­су­дар, пі­саў мне, ха­ло­пу твай­му, бы­ла пры ім і я яе па твай­му, га­су­дар, ука­зу па­ні­шчыў.

Яшчэ я да­знаў­ся ад лю­дзей пра­ве­ра­ных, што шы­шоў, якія раз­бой­ны на­пад учы­ні­лі, каз­ну тваю, га­су­дар наш, па­ні­шчы­лі, а лю­дзі­шак рат­ных па­бі­лі, бы­ло пяць ча­ла­век. Іх га­ла­ва з ху­дой шлях­ты, а ўзрост мае атро­чы.

***

Ду­жы конь цяг­нуў ва­зок лёг­ка, без на­пру­жан­ня. Ва­сят­ку на­ват не трэ­ба бы­ло яго пад­га­няць, і ён толь­кі зрэд­ку шмор­гаў лей­ца­мі па сы­тых кон­скіх ба­ках, ад­га­ня­ю­чы з іх на­да­куч­лі­вых сляп­нёў. Мяк­ка ка­ці­лі ка­лё­сы, глу­ха хло­па­лі па да­рож­ным пы­ле ка­пы­ты. Ні­што не на­гад­ва­ла пра ня­даў­нюю се­чу: ні мір­нае ша­па­цен­не пры­да­рож­ных бя­роз, ні чыс­тае, бяз­воб­лач­нае не­ба, у якім бес­кла­пот­на пла­ва­ла чац­вё­ра бус­лоў, ні пе­ра­лі­віс­тыя спе­вы ляс­ных пту­шак. І ка­лі б не акры­ва­ўле­нае це­ла па­ні­ча, то Ган­на па­чу­ва­ла б ся­бе цал­кам шчас­лі­вай. Яна ста­ра­ла­ся не гля­дзець на яго юна­чы пры­го­жы твар, стрым­лі­ва­ла га­ла­шэн­не, але ня­даў­нія ўспа­мі­ны між­во­лі ду­шы­лі пла­чам.

Урэш­це ля не­вя­лі­кай ба­ла­цін­кі яна па­пра­сі­ла сы­на пры­пы­ніць ка­ня. Ва­сят­ка, як са­праўд­ны гас­па­дар, спы­ніў­ся ў за­се­ні бя­ро­зы, зла­маў не­каль­кі пруг­кіх га­лі­нак і па­чаў ад­га­няць імі ад ка­ня мух і ка­ма­роў. Ган­на ж са­ско­чы­ла з ка­лёс, пад­ха­пі­ла вяд­ро і на­кі­ра­ва­ла­ся да ва­ды.

—За­раз, Юра, я аб­мыю та­бе твар, — звяр­ну­ла­ся яна да не­ру­хо­ма­га шлях­ці­ца, — і ты зноў бу­дзеш, як і пры жыц­ці, ма­ла­дым і пры­го­жым.

Ва­да бы­ла цёп­лай, пах­ла ба­ло­там і ці­най, але жан­чы­на на гэ­та не звяр­та­ла ўва­гі. «Не піць жа яе. А цёп­лая ва­да лепш ад­мые кроў». Ад­нак не па­спе­ла яна пра­вес­ці мок­рай ану­чай па тва­ры Юрыя, як той ледзь чут­на за­стаг­наў і ва­рух­нуў вей­ка­мі.

—Жы­вы? — яшчэ кан­чат­ко­ва не ве­ра­чы, раз­губ­ле­на вы­гук­ну­ла Ган­на. Спа­ло­ха­ная, яна на крок ад­сту­пі­ла ад во­за, пе­ра­жаг­на­ла­ся і, на­ма­чыў­шы ану­чу ў ва­дзе, зноў асця­рож­на пра­вя­ла па тва­ры шлях­ці­ца. Зноў стогн вы­рваў­ся з апе­ча­ных бо­лем вус­наў.

—Жы­вы! — ра­дас­ці жан­чы­ны не бы­ло ме­жаў. На­ват Ва­сят­ка пе­ра­стаў ма­хаць га­лін­кай і на ней­кі час за­быў­ся пра ка­ня і ка­ма­роў. Ган­на вы­плюх­ну­ла на ўзбо­чы­ну акры­ва­ўле­ную ва­ду і ху­цень­ка па­бег­ла да ба­ло­та, каб за­чэрп­нуць чыс­тай.

—Жы­вы! — толь­кі ад­но гэ­тае сло­ва пуль­са­ва­ла ў яе га­ла­ве.

Рап­тоў­на ўзнёс­лае па­чуц­цё ра­дас­ці знік­ла. Па­да­ло­ся, што не­дзе за­га­ма­ні­лі лю­дзі, за­гру­ка­лі ка­лё­сы. Жан­чы­на на­сця­ро­жы­ла­ся, пры­слу­ха­ла­ся. Але на­во­кал бы­ло спа­кой­на: усё гэ­так жа шу­меў лес, гэ­так жа спя­ва­ла ляс­ное птаст­ва. Ды і бус­лы, зда­ец­ца, кру­жы­лі ў вы­шы­ні тыя ж са­мыя, што і ра­ней.

—З'едзь, сы­нок, з да­ро­гі ку­ды-не­будзь у лес. Трэ­ба па­мыць па­ні­ча, бо інакш нас у пер­шай жа вёс­цы за­тры­ма­юць, — па­пра­сі­ла Ган­на сы­на, і Ва­сі­лёк зноў пад­ха­піў лей­цы.

У ле­се па­мы­ла шлях­ці­ца, больш уваж­лі­ва агле­дзе­ла ра­ну. «Трэ­ба ця­бе да ле­кар­кі, — раз­ва­жа­ла жан­чы­на. — Толь­кі дзе яе знай­сці? Баб­ка Лу­кер'я па­мер­ла, а мая сяст­ра ўжо дзе­сяць га­доў жы­ве ў Друі». Яна ду­ма­ла і так, і гэ­так, ус­па­мі­на­ла зна­ё­мых, хто мог бы да­па­маг­чы, ад­нак, як ні кру­ці­ла, а вы­хо­дзі­ла ад­но — трэ­ба вез­ці па­ра­не­на­га ў Друю. «Трэ­ба дык трэ­ба! — па­кор­лі­ва вы­ра­шы­ла яна і сха­ва­ла ў клу­нак мок­ры жу­пан хлоп­ца. — Ці­каў­ным ска­жу, што за­хва­рэў ма­лод­шы брат».

Толь­кі ж ні­ко­му з су­стрэч­ных не бы­ло ані­я­кіх спраў да па­ра­не­на­га, і ў по­лу­дзень Ган­на пры­вез­ла Юрыя ў Друю да сва­ёй ста­рэй­шай сяст­ры Ары­ны.

Ары­на, не­вы­со­кая, як і Ган­на, і гэт­кая ж ху­дая, уваж­лі­ва вы­слу­ха­ла сяст­ру, пад­ня­ла вей­кі і за­зір­ну­ла ў во­чы па­ра­не­на­га, агле­дзе­ла ра­ну і не­за­да­во­ле­на крут­ну­ла га­ла­вой:

—Ра­на не смя­рот­ная, ад­нак па­вал­ту­зіц­ца прый­дзец­ца.

—Па­ле­куй, Арын­ка. Хто ж яму да­па­мо­жа? Баць­ка не­дзе ў вой­ску, дзед па­мёр, ма­ці за­бі­лі… Вось тут яго сяб­ры і гро­шы пе­рад­алі… на па­ха­ван­не, — Ган­на да­ста­ла мя­шэ­чак з гра­шы­ма.

Ары­на змор­шчы­ла­ся, бы ад зуб­но­га бо­лю, ад­вя­ла ру­ку сяст­ры з мя­шэч­кам, не­за­да­во­ле­на хіс­ну­ла га­ла­вой. По­тым зноў на­хі­лі­ла­ся над хлоп­цам, па­слу­ха­ла яго ды­хан­не, яшчэ раз уваж­лі­ва па­гля­дзе­ла ў яго зрэн­кі.

—Вы­ле­чу яго, не хва­люй­ся… Я ж па­мя­таю па­ні­ча вось та­кім, як твой Ва­сі­лёк. Смеш­ны ён быў ма­лым. З дзе­дам усё на шаб­лях біў­ся…

Ган­на сум­на ўсміх­ну­ла­ся, але пра­маў­ча­ла. За­ціх­ла і Ары­на.

—Што ж, — сха­мя­ну­ла­ся гас­па­ды­ня, — да­вай яго пе­ра­ня­сём у па­кой На­сці.

—А што ска­жа Фё­дар? Зла­вац­ца не бу­дзе?

—Мой Фе­дзя доб­ры і ка­хае мя­не.

Сёст­ры асця­рож­на пад­ха­пі­лі ня­мог­лае це­ла шлях­ці­ца, і хут­ка ён ужо ля­жаў на чыс­тым лож­ку ў не­вя­лі­кім па­кой­чы­ку.

Пас­ля ад'­ез­ду Ган­ны Ары­на аб­мы­ла ра­ну Юрыя чыс­та­це­лам, на­цер­ла баль­за­мам, ту­га пе­ра­вя­за­ла. Акра­мя гэ­та­га яна рас­ціс­ну­ла яго скі­ві­цы і ўлі­ла ў рот не­каль­кі лы­жак зе­ле­на­ва­та­га ад­ва­ру. Хло­пец з цяж­кас­цю, але пра­каў­тнуў ле­кі. Жан­чы­на за­да­во­ле­на ўсміх­ну­ла­ся.

—Жыць бу­дзеш. Па­спіш да ра­ні­цы, а заўт­ра па­гля­дзім, што і як ля­чыць бу­дзем, — яна па­ста­ві­ла гар­шчэ­чак з баль­за­мам у ко­шык і вый­шла з па­коя.

Ары­не бы­ло двац­цаць шэсць га­доў. Не­ка­лі, яшчэ шас­нац­ца­ці­га­до­вай дзяў­чы­най, яна па­бра­ла­ся шлю­бам з дру­еў­скім карч­ма­ром Анд­рэ­ем Ся­ліц­кім. Пра­жы­ла з ім пяць га­доў друж­на і, маг­чы­ма, шчас­лі­ва. Ды толь­кі дзя­цей ім Бог не да­ваў. Пер­шыя два га­ды Анд­рэй ча­каў, спа­дзя­ваў­ся, по­тым па­чаў хва­ля­вац­ца, за­тым — за­піў. У п'я­ным за­па­ле ён кры­шыў мэб­лю, чап­ляў­ся да на­вед­валь­ні­каў карч­мы, па­куль не на­рваў­ся на та­ко­га ж вар'­я­та, як і сам. Вы­ні­кам той су­тыч­кі ста­ла смерць Анд­рэя і смя­рот­нае па­ка­ран­не яго за­бой­цы.

Два га­ды Ары­на ад­на гас­па­да­ры­ла ў карч­ме. На­цяр­пе­ла­ся ўся­го і ўжо збі­ра­ла­ся пра­даць яе, як не­ча­ка­на за­ка­ха­ла­ся ў па­ста­яль­ца, а праз паў­го­да вый­шла за яго за­муж. Праз год на­ра­дзі­ла сы­на і жыц­цё, якое ня­даў­на зда­ва­ла­ся пус­тым і ня­ўдзяч­ным, зноў ус­пых­ну­ла ўсі­мі фар­ба­мі вя­сёл­кі.

Яе муж, Фё­дар Ду­ба­сек, ра­зам з дач­кой-пад­лет­кам уцёк з Мас­ко­віі ў Літ­ву. Ён не­ка­лі жыў у Пско­ве, меў там свой двор, ган­д­ля­ваў. Ад­нак у лю­тым пя­ці­дзя­ся­та­га го­да го­рад вы­бух­нуў сму­тай су­праць са­ма­дур­ства мас­коў­скіх ба­яр. Больш ні пра што Фё­дар не рас­па­вя­даў, ад­моўч­ваў­ся. Адзі­нае, што яшчэ да­ве­да­ла­ся Ары­на з жыц­ця му­жа, гэ­та тое, што яго жон­ка па­мер­ла праз год пас­ля на­ра­джэн­ня дач­кі і ён увесь гэ­ты час адзін вы­хоў­ваў сваю На­сцю…

Ары­на вый­шла ў абе­дзен­ную за­лу, пры­се­ла на лаў­ку. Дзіў­на, але ў та­кі спя­кот­ны дзень у карч­ме зу­сім не бы­ло на­вед­валь­ні­каў. «Пэў­на, усе за го­ра­дам, жнуць жы­та», — па­ду­ма­ла яна і ўсміх­ну­ла­ся, уяў­ля­ю­чы, што тут бу­дзе ве­ча­рам.

Карч­ма Ду­ба­се­ка сла­ві­ла­ся на ўвесь го­рад са­праўд­ным пскоў­скім пі­вам. І ва­рыў яго Фё­дар, як усе, і яч­мень з хме­лем браў мяс­цо­выя, ад­нак атрым­лі­ва­ла­ся яно ў яго дух­мя­нае, з пры­ем­най гар­чын­кай. Ве­ча­ра­мі ад­ны пры­хо­дзі­лі ў карч­му па­піць пі­ва, дру­гія — па­спра­ба­ваць ту­ша­ных раб­ры­нак, якія га­та­ва­ла Ары­на, трэ­ція — па­лю­ба­вац­ца на дач­ку Фё­да­ра На­сцю. У кож­на­га быў свой ін­та­рэс і кож­ны спаў­на яго за­да­валь­няў, па­кі­да­ю­чы ў карч­ме пэў­ную коль­касць срэб­ра…

Ула­дзі­мір Ма­жы­лоў­скі

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Гісторыя ваеннага братэрства

Гісторыя ваеннага братэрства

«Нармандыя», што стала Нёманскай.

Рэлігія

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

Гомельскі кафедральны Свята-Петра-Паўласкі сабор — адзін з самых велічных праваслаўных храмаў Беларусі, адзін з нямногіх помнікаў архітэктуры зрэлага класіцызму, які захаваўся да нашых дзён.