Вы тут

Млын ва Укольску


image description

Млын ва Укольску.

Зіма, 1954 год.

Яшчэ ў 1970-я гады ўкольскі млын Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці служыў спраўна, малоў збожжа і калгасу, і калгаснікам. А ў 1960-я, памятаю, кожную восень пад'язджалі сюды з навакольных вёсак вазы з паўнюткімі мяхамі. Толькі колы рыпелі пры пад'ёме на ўзгорках. У чэргах стаялі людзі з вазамі па двое сутак, тут жа і начаваць прыходзілася. Нідзе ж паблізу і не малолі, аж з Шаркаўшчынскага раёна сюды прыязджалі. Гэты вадзяны млын быў вядомы ўсім.

Тут і грубы памол рабілі, і панцак, і мяккую муку вышэйшага гатунку — пытляваную...

Млын быў пабудаваны яшчэ пры цары Мікалаі ІІ, у 1911 годзе, непадалёку ад вёскі Укольск. Пра гэта расказаў Маслоўскі Іосіф Іосіфавіч, сын млынара: «Заснаваў млын мой прадзед Тамаш. Яго справу прадоўжыў дзед Пётр, а затым два ягоныя сыны — таксама Пётр (мой дзядзька) і Юзаф, мой бацька (1911 г. н.). Зроблена ўсё было сваімі рукамі, сваімі сіламі. Пабудавана было на доўгія гады. Амаль стагоддзе прастаяў млын...».

Маслоўскія-малодшыя сцвярджаюць, што пабудаваць млын спачатку хацелі ў іншым месцы: у вёсцы, якраз насупраць дома каваля (дарэчы, каваль гэты — стрыечны брат млынара).

Унізе, ля рэчкі, і да гэтай пары ляжаць камяні. І па́лі пазаганяныя стаялі... З вялікімі намаганнямі ўсё рыхтавалася, але будоўлю прыйшлося адкласці. Трэба было шукаць іншае месца, дзе плынь была больш хуткая і глыбіня большая.

Кажуць, што на пабудову гэтага млына пайшло шмат золата ў манетах; што пабудавалі млын на азяраўскай зямлі, і за гэта трэба было сплачваць... І бацька каваля, Ігнат Тамашавіч, таксама прымаў удзел у будаўніцтве.

Гаспадарамі млына амаль усе гады (з 1910-х па 1980-я) былі спачатку бацька — Пётр Тамашавіч, а затым сын — Іосіф Пятровіч Маслоўскія. (Толькі ў ваенны час тут знаходзіліся іншыя людзі: нехта Таранцаў (прыезджы), а затым Талстоў Іван з Укольска, працаваў тут 4 гады. А калі Талстоў выехаў у Латвію, тады ўжо Юзаф Маслоўскі да апошніх дзён быў тут «на службе».)

З успамінаў Станіславы Маслоўскай (Далецкай), 1930 г.н., якая выйшла замуж за млынара ў 1958 годзе: «Каля хаты цякла рака, Усвіца, аж з Казненскага возера яна выцякала. У рацэ «заставы» (плаціны) былі зроблены, ваду затрымлівалі, назапашвалі. З дарогі ішоў спуск уніз, і там стаяў млын. Высокі падмурак, прасторная будыніна з каменю, нахіл з дошак (па ім мяшкі наверх бэлькай круцілі, ланцугом падымалі). А наверсе стаялі жорны, дзе малолі два вялікія каменныя кругі. Кругі былі пакладзены адзін на адзін. Ніжні быў нерухомы, а другі круціўся. І з-пад гэтага каменнага круга сыпалася мука ў падстаўленыя мяхі. Мяхі адцягвалі, муку адкопвалі, падстаўлялі новыя мяхі... А пад нізам, пад будынінай вялізнай гэтай, вада бурліла. Там вал дубовы быў, кола магутнае, дубовае круцілася, і шумела-грымела вада... Правялі электрычнасць на млын у 1970 годзе, але ён ужо пачаў разбурацца. Кола стала непрыдатным. Вада размыла сцены. А потым і плаціна рухнула».

Баба Стася ў свой час паспела распавесці: «Млын не працаваў ужо. Аднойчы (гэта здарылася ў 1984 годзе) як «жухнула» ўсё ўніз, у ваду, у вір: і сцены, і шыфер... А потым і мост абваліўся аднойчы...».

За ўсім догляд быў патрэбны, а гаспадар к таму часу ўжо памёр (летам 1980 года). Занядужаў чалавек. Праца была цяжкая, пыльная. Памёр млынар — завяршыў сваю працу і млын...

А якая прыгожая сядзіба там была! Уявіце сабе: палявая дарога, якая падымаецца, а справа — вялізная гара. Крыху далей — дуб і побач крыж каталіцкі... А млына нідзе і не відаць?! Але вось рэзкі паварот направа. Каляіны вядуць уніз... Дык вось ён, млын — злева! А справа, крышачку вышэй, «прыпынілася» вялікая, дыхтоўная хата млынара.

Высачэзная, абрывістая гара ля самай хаты заўсёды служыла надзейнай заслонай ад паўночных вятроў. А пад вокнамі хаты, з поўдня, улетку цвілі высокія, прыгожыя «кітайскія ружы». Далей, унізе за хатай, — яблыневы сад, пчаліныя вуллі. Быццам у які аазіс трапляеш!..

Налева ўнізе — брод цераз раку, дно якой усыпана каменьчыкамі. Вось якраз пад імі малы сын млынара спрытна лавіў уюноў (відэльцам!). А стоячы на мосце праз плаціну і добрай рыбы можна было навудзіць. «Заходзілі» сюды шчупакі, язі, ліні, нават яльцы.

А колькі вандроўнікаў у гэтых мясцінах пабывала — ніхто не лічыў! Хто толькі сюды не прыязджаў, не прыходзіў! Мясцовыя вадзілі сюды і вазілі гасцей з Латвіі, з Польшчы. Пабывалі тут і сталічныя жыхары з Мінска, з Рыгі. Мясціна гэтая дужа вабіла, як магнітам прыцягвала. Краявіды цудоўныя! Яны і натхнілі вядомага мастака Браслаўшчыны — Тэафана Баркоўскага — на напісанне карціны «Млын ва Укольску» (існуюць нават два варыянты яе). Калісьці мастак яшчэ са сваімі бацькамі наведваў гэтыя прыгожыя мясціны, а потым сам Тэафан падарожнічаў на веласіпедзе, сам здымаў і маляваў. Здымаў у 1974 годзе, калі млынар яшчэ жыў і працаваў, і пазней, калі млын ужо прыйшоў у заняпад. Некалькі разоў прыязджаў сюды мастак у 1990-я і рабіў замалёўкі...

А што сёння? Цяпер гэты аб'ект страчаны назаўсёды, а на яго месцы сучасная сядзіба «новага беларуса» з нашай сталіцы... Сумна, што ніхто з мінакоў цяпер сюды не загляне, не палюбуецца хараством прыроды, не адпачне душой...

Ірына Ермаковіч.

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Гісторыя ваеннага братэрства

Гісторыя ваеннага братэрства

«Нармандыя», што стала Нёманскай.

Рэлігія

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

Гомельскі кафедральны Свята-Петра-Паўласкі сабор — адзін з самых велічных праваслаўных храмаў Беларусі, адзін з нямногіх помнікаў архітэктуры зрэлага класіцызму, які захаваўся да нашых дзён.