Вы тут

Язы­ком му­кі не зме­леш?


У ся­мі­дзя­ся­тыя га­ды мі­ну­ла­га ста­год­дзя на­ша вёс­ка бы­ла мна­га­люд­най: што ні ха­та — дзе­ці, што ні пад­во­рак — жыў­насць: ка­ро­вы, ця­ля­ты, свін­ні, ку­ры, гу­сі...

Для та­го, каб усё да­гле­дзець, па­трэб­ны бы­лі сі­лы і час, па­трэб­ны бы­лі кар­мы: ля кал­гас­на­га млы­на чэр­гі ста­я­лі ў кож­ны па­моль­ны дзень. Што ўжо ка­заць пра час пе­рад свя­та­мі, ка­лі ўсе гас­па­ды­ні збі­ра­лі­ся пя­чы бул­кі ды алад­кі...

Дык вось аку­рат пе­рад Рас­твом Воль­ка — ба­ба ду­жа язы­ка­тая — пры­вез­ла да млы­на мя­шок пша­ні­цы. Ста­ла зай­маць чар­гу, а лю­дзі ка­жуць, што млын не пра­цуе, неш­та там са­пса­ва­ла­ся...

Усе пы­тан­ні да ка­го? Ну вя­до­ма ж — да млы­на­ра!

А та­ды гэ­ту «па­са­ду» зай­маў Ці­мох — зух яшчэ той: дай во­лю — ча­го не на­ме­ле... Язы­ком так­са­ма.

Воль­ка, зна­чыць, да яго — і ў на­ступ: што, маў­ляў, тут ро­біц­ца? Ча­му не ме­ле­це?!.

Ці­мох ёй на поў­ным сур'­ё­зе:

— Дык га­зы ня­ма.

— Як гэ­та ня­ма? Ча­му?!

— Не да­лі. Ха­дзіў на мехд­вор — га­во­раць, што да Но­ва­га го­да, мо­жа, не бу­дзе? Эка­но­мія...

— А ты, ня­бось, і пра­глы­нуў гэ­та?! І пра­маў­чаў? Мо­жа, і ра­ды яшчэ? — на ўсю акру­гу кры­чыць Воль­ка. — Ну вя­до­ма ж: у ця­бе му­ка ёсць... А лю­дзі як хо­чуць...

— А што я мог зра­біць? — «агры­за­ец­ца» Ці­мох.

— Да­бі­вац­ца трэ­ба бы­ло!

— Дык сха­дзі і да­бі­ся, ка­лі ты та­кая ра­зум­ная!

— Ну і пай­ду! — крычыць Воль­ка, пры­ня­ўшы ўсё за чыс­тую ма­не­ту. — Ну і да­б'ю­ся! Я не тое, што ты — цям­ця-лям­ця...

Пас­ля гэ­тых слоў, ка­бе­це і са­праў­ды ні­чо­га не за­ста­ва­ла­ся, як пай­сці на мехд­вор, пад­няць там вя­лі­кі вэр­хал. Пы­та­ла­ся ў на­чаль­ства: як гэ­та мож­на чы­ніць здзек над людзь­мі — як мож­на на млын не да­ваць ця­пер га­зы? Што гэ­та за эка­но­мія та­кая дур­ная?

Не ад­ра­зу жан­чы­ну зра­зу­ме­лі, але ж по­тым, сця­міў­шы, па­тлу­ма­чы­лі ёй, што млын — пра­цуе ад элект­рыч­нас­ці, што ўсё там за­раз па­пра­вяць, а мо­жа, ужо і па­пра­ві­лі — Воль­ка мо­жа стра­ціць чар­гу...

Тая спе­хам — на­зад.

А млын ужо гу­дзеў.

— Ма­лай­чы­на, Воль­ка, да­бі­ла­ся га­зы! — смя­я­лі­ся вяс­коў­цы.

Як ні дзіў­на бы­ло, ка­бе­та не пя­рэ­чы­ла — яна моўч­кі ся­дзе­ла на сва­ім мяш­ку.

За­тое по­тым, ка­лі дай­шла чар­га, млы­нар па­ста­ра­ўся — зма­лоў яе пша­ні­цу на пуд­ру, на пыт­лёў­ку. Так што на Ка­ля­ды і сям'ю, і гас­цей, і ка­ля­доў­шчы­каў Воль­ка час­та­ва­ла вы­дат­ны­мі пі­ра­га­мі! Да­бі­ла­ся.

Сця­пан Не­фі­до­віч,

в. Лю­бань,

Лу­ні­нец­ка­га ра­ё­на.

За дур­ной га­ла­вой...

Да­вя­ло­ся мне ле­тась па­ля­жаць у шпі­та­лі, пад­ля­чыц­ца. Су­се­дзя­мі па па­ла­це бы­лі во­і­ны-ін­тэр­на­цы­я­на­ліс­ты, якія не­ка­лі амаль два га­ды пра­вя­лі ў Аф­га­ні­ста­не. Ха­пі­ла бед­ным уся­го... Але ж і смеш­нае бы­ло так­са­ма.

Адзін з хлоп­цаў, на­прык­лад, рас­ка­заў, што курс ма­ла­до­га бай­ца пра­хо­дзіў у Турк­ме­ні­ста­не. Га­ра­чы­ня ста­я­ла — прос­та ня­сцерп­ная, піць ха­це­ла­ся ўвесь час, а ва­да бы­ла дрэн­ная... Факт, што не­дзе праз ме­сяц за­хва­рэў ён, «за­гры­меў» у мед­сан­бат, у па­ла­ту да ста­ра­слу­жа­чых.

Коль­кі там пра­ля­жаў, не тое важ­на, — важ­на, што не­як, ужо блі­жэй да вы­піс­кі, ад­лу­чыў­ся ён з па­ла­ты (ха­дзіў ліс­ты ад­праў­ляць), а прый­шоў на­зад — «дзя­ды» з пы­тан­ня­мі:

— Дзе ты ба­дзя­еш­ся? Док­тар шу­каў...

— Ча­го?

— Пы­таў­ся, ці здаў ты ана­лі­зы?

— Так, — ад­каз­вае хло­пец, — здаў... І кроў, і ўсё ін­шае...

— А пот? — ці­ка­вяц­ца «дзя­ды».

— Не...

— Ну вось... А без гэ­та­га ана­лі­зу ця­бе ж ні­хто не вы­пі­ша... Док­тар вунь, на тум­бач­цы, пра­бір­ку па­кі­нуў. Па ніж­нюю рыс­ку ска­заў на­збі­раць.

— Хлоп­цы, а як гэ­та? — пы­та­ец­ца «са­ла­га» ў «дзя­доў».

— Ды прос­та, — ву­чаць «ста­рыя», — ра­зы са тры пра­бя­жыш ва­кол мед­сан­ба­та, гля­дзіш, і хо­піць.

Што ра­біць? Хло­пец пра­бір­ку ў ку­лак і на ву­лі­цу. Бег спа­чат­ку па­ма­лу — по­ту не бы­ло. Да­вя­ло­ся пры­ба­віць — па­куль ру­чаі не па­бег­лі...

Але ж і пры гэ­тым аж­но шэсць кру­гоў на­рэ­заць прый­шло­ся, — толь­кі та­ды па­трэб­ная коль­касць на­бра­ла­ся.

«Дзя­ды» з па­ла­ты са­чы­лі за гэ­тай пра­беж­кай, яны ж пад­ба­дзёр­ва­лі, пе­ра­жы­ва­лі. На «фі­ні­шы» на­ват па­спа­га­да­лі. Ска­за­лі:

— Што — за­ма­рыў­ся? Но­гі, як са­ба­кі рвуць? Дык ідзі, ад­па­чы­вай. Пра­бір­ку на ана­ліз мы са­мі зда­дзім...

На­заўт­ра і гэ­так жа друж­на, усёй па­ла­тай, яны ча­ка­лі аб­хо­ду.

Док­тар вёў яго, як заўж­ды: спы­няў­ся ля кож­на­га лож­ка, неш­та ска­заў... Чар­га і да «са­ла­гі» дай­шла.

— Так... Ана­лі­зы кры­ві ў ця­бе доб­рыя, — ска­заў док­тар хлоп­цу, гле­дзя­чы ў ней­кія па­пер­кі.

— А по­ту? — не цер­піц­ца сал­да­ту.

Су­се­дзі па па­ла­це, па­доб­на, толь­кі гэ­та­га і ча­ка­лі: як за­ра­го­чуць... Аж сце­ны за­дры­жа­лі.

— І по­ту — так­са­ма, — ска­заў док­тар. — Мож­на рых­та­вац­ца да вы­піс­кі.

П. І. Бра­ток,

г. Мінск

Сва­таў­ство сал­да­та

...Не ве­даю, як ін­шыя, а я з па­ва­гай да ста­ра­ве­раў стаў­лю­ся — за іх не­па­хіс­насць у ве­ры, у мо­ве... Бо ў асоб­ных па­се­лі­шчах яны ж да­гэ­туль па сва­іх ка­но­нах жы­вуць.

Ну хто, на­прык­лад, не ве­дае іх «жу­дас­цік» пра «па­га­ны» по­суд? Па­вод­ле яго, ка­лі даў ін­ша­вер­цу ва­ды, а той на­піў­ся ды пай­шоў, дык услед яму трэ­ба вы­кі­нуць ко­наў­ку, бо яна — «па­га­ная»...

Зрэш­ты, мо­жа, і не кож­ны яе вы­кід­ваў. Прос­та ста­віў дзесь­ці па­вод­даль, каб ска­рыс­тац­ца по­тым яшчэ. І на­ват не раз. Бо ін­ша­вер­цаў жа мно­га, і ва­ды яны про­сяць час­ця­ком... Дык дзе ж на­брац­ца тых ко­на­вак?..

І ка­ва­лер са ста­ра­вер­скай вёс­кі быў у мя­не. Свет­лень­кі та­кі хло­пец, вя­сё­лы — Мі­цем зва­лі. А па-са­праўд­на­му — Ні­кі­фар, бо ім­ёны ста­ра­ве­ры да­ва­лі не як ка­му стрэ­ліць, а вы­ключ­на па свят­цах.

Той Мі­ця мне фо­та­карт­ку «сва­во па­пень­кі» не­як пры­нёс. Як ця­пер ба­чу: ста­ра­вер-ста­ра­ве­рам на ёй — ба­ра­да ла­па­тай і ча­мусь­ці нож у ру­ках — вя­лі­заз­ны-вя­лі­заз­ны... Аж вус­ціш­на ста­ла.

Мо­жа, гэ­та знак мне быў? Бо не­ўза­ба­ве Мі­ця пе­ра­стаў да мя­не пры­хо­дзіць.

Ча­му? Ну хто ж яго ве­дае... Ці тое сам так вы­ра­шыў, ці «па­пень­ка» з но­жы­кам па­тлу­ма­чыў, што я — «па­га­ная», ці тое «свая» дзяў­чы­на знай­шла­ся. А ўжо ка­лі «свая»...

Ка­жуць, да вай­ны яшчэ ў ста­ра­вер­скай вёс­цы Турск двое — Хаў­ронь­ка ды Са­вель­ка — вель­мі ж пры­го­жа лю­бі­лі­ся... Па­куль яго ў сал­да­ты не за­бра­лі.

А яе «па­пень­ка» тым ча­сам дач­ку на­ду­маў за­муж ад­даць — за ін­ша­га. Ска­заў: пры­едуць сва­ты, жа­ніх — хло­пец як быц­цам ня­дрэн­ны, так што рых­туй­ся.

Дзеў­ка ў слё­зы і («у рам­ках той пад­рых­тоў­кі») тут жа да­вай ліст пі­саць — лю­ба­му Са­вель­ку: маў­ляў, ра­туй, бо ў палонку га­ла­вою мне ляг­чэй бу­дзе, чым за­муж за ня­лю­ба­га...

Хло­пец атры­маў яе маль­бу — і ку­ляй да ка­ман­дзі­ра: усё як ёсць яму рас­ка­заў, на­пра­мі­лы Бог па­пра­сіў: «Ад­пус­ці­це да­до­му... Хоць на дзень!»

Ка­ман­дзір, як гэ­та ні дзіў­на, салдата зра­зу­меў і, сён­няш­няй мо­вай ка­жу­чы, пай­шоў на­су­страч: ад­пус­ціў яго.

Не ў па­мя­ці ўжо, за якія гро­шы, ад­куль і на чым той хло­пец ехаў-ля­цеў, але ж па­спеў, як той Брус Уі­ліс, ра­ту­ю­чы свет, у апош­нюю хві­лін­ку. Да род­ных баць­коў не за­хо­дзіў­ся, — клік­нуў хрос­на­га ды сва­іх сяб­роў, і гра­ма­дою, з га­рэл­кай — да Хаў­ронь­чы­най ха­ты...

А там ужо з га­дзі­ну чу­жыя ко­ні ста­яць...

Хлоп­цы ану ім хвас­ты аб­ра­заць (для сва­тоў гэ­та тое ж, што «атры­маць гар­бу­за») ды по­тым хма­рай у ха­ту. Са­вель­ка (а ён жа ў вай­ско­вай фор­ме) ад­ра­зу да пры­ез­джых. Стро­га пы­та­ец­ца:

— Вы хто та­кія?

Тыя (раз­губ­ле­на):

— Ды сва­ты...

— Сва­тоў я тут не ба­чу... Апроч нас з хрос­ным... А вы б сва­іх ко­ней лепш па­гля­дзе­лі... З імі неш­та не так.

Пры­ез­джыя на­сця­ро­жы­лі­ся — і з ха­ты. А Са­ве­лій сваю Хаў­ронь­ку за ру­ку і «па­пень­ку» ў но­гі — бух.

Той, бед­ны, раз­гу­біў­ся спяр­ша — ані­чо­га сця­міць не мо­жа. У яго ж на язы­ку цэ­лы дзень кру­ці­ла­ся сло­ва «бла­слаў­ляю»: ра­зоў коль­кі за ве­чар ён на­ват ска­заць па­ры­ваў­ся, ды неш­та ўсё за­мі­на­ла... Мо­жа, тое як­раз, што ча­ла­век ён быў не дур­ны, раз­важ­лі­вы і на­ват з гу­ма­рам. Вось і па­ду­маў: «Бач, як па­бег­лі тыя сва­ты... А жа­ніх — са­мы пер­шы. Конь, вы­хо­дзіць, яму важ­ней­шы за маю дач­ку. А гэ­ты, Са­вель­ка, бач, пры­ля­цеў. І неш­та ін­шае пры­ду­маў... І не па­ба­яў­ся... На­ват гне­ву «май­во»... Зна­чыць, дач­ку так­са­ма ў крыў­ду не дасць. Ды і лю­бы ён ёй... Бач, як воч­кі за­свя­ці­лі­ся».

А та­му — сва­тан­не бы­ло? Бы­ло! Жа­ніх — вар­ты? Як той ка­заў, на ўсе сто! Дзеў­ка згод­на? І пы­тац­ца не вар­та. Дык ня­хай жы­вуць!

— Бла­слаў­ляю! — пра­мо­віў на­рэш­це баць­ка...

У лю­бо­ві, у зго­дзе жы­лі Са­вель­ка з Хаў­ронь­кай. І, баць­ка яе, Ге­ра­сім, зя­цем заўж­ды га­на­рыў­ся...

Яшчэ і та­му, што гэт­ка­га сва­тан­ня на ўвесь Турск не бы­ло!

Соф'я Ку­сян­ко­ва,

в. Лу­чын,
Ра­га­чоў­скі ра­ён.

Руб­ры­ку вя­дзе Ва­лян­ці­на Доў­нар

Ад яе ж... «Ска­жы­це, а ў вер­шах вы «праў­дзі­выя гіс­то­рыі» дру­ку­е­це?» — па тэ­ле­фо­не спы­та­ла на­ша чы­тач­ка з вёс­кі Вуг­лы Ра­га­чоў­ска­га ра­ё­на Ан­та­ні­на Ера­ме­е­ва. «Дру­ку­ем, ка­лі хтось пры­шле...» Праз ней­кі час зям­ляч­ка ша­ноў­най Ан­та­ні­ны Мі­ка­ла­еў­ны Ва­лян­ці­на Ко­зыр да­сла­ла нам цэ­лую паэ­му! Пас­ля не­аб­ход­ных ска­ра­чэн­няў з яе атры­маў­ся сказ...

Сказ пра пляш­ку на пад­да­шку

Жон­ка ра­на пад­ня­ла­ся,

Каб за дзень усё па­спець,

І ў го­рад па­да­ла­ся —

На ўну­каў па­гля­дзець.

            Муж да­гле­дзеў гас­па­дар­ку —

            Ці­ха-мір­на у хля­ве,

            Каб яшчэ б ды вы­піць чар­ку...

            Толь­кі й дум­ка ў га­ла­ве!

Ён жа ве­даў — гна­ла жон­ка

Да свя­точ­на­га ста­ла...

І хоць «вы­еў ёй пя­чон­ку»,

А на спро­бу не да­ла...

            Ды сха­ва­ла по­тым не­дзе, —

            Усе ку­точ­кі пе­ра­браў!

            Прос­та дах ад «сма­гі» едзе:

            А... пад ім жа не шу­каў?!

...Да су­се­да Ясь пад­аў­ся.

(Той хляў­чук свін­ням ра­біў).

Ха­пат­лі­ва па­ру­каў­ся,

Да­па­мо­гі па­пра­сіў:

            — На пад­да­шку не­дзе пляш­кі

            (Толь­кі ж ба­бам — ані-ні!)

            Я ту­ды і сам бы, пташ­кай,

            Ды ба­ю­ся вы­шы­ні.

Гэ­та ка­ра, не іна­чай:

Я ж, бра­ток, як на бя­ду,

Абы ўверх — пры­том­насць тра­чу,

Не ман­цёр я... Упа­ду!

            А су­сед, бач, ажы­віў­ся:

            — Я за­ле­зу... Хоць бы хны!

            Бо з ся­ке­раю зма­рыў­ся,

            Аба­рваў усе шта­ны...

І ў па­рва­ных — па дра­бі­нах,

Толь­кі пя­ты міль­га­цяць...

А за­лез — і тут жа... згі­нуў.

— Э-э, су­сед, да­вай на­зад!..

            Не ад­ра­зу той азваў­ся:

            — Вер — усю­ды па­гля­дзеў,

            На га­рэл­ку не на­рваў­ся.

            — А з ча­го па­чыр­ва­не-е-е-ў?! —

Аж ды­хан­не пе­ра­кры­ла, —

— Ах, ты, Бо­жач­ка, знай­шоў!

Да Грам­ніц бы мне ха­пі­ла...

Ну ка­го пра­сіць пай­шоў?!

            Бач, на­браў­ся — за хві­лі­ны...

            Каб ця­бе ві­хор па­нёс!

            ...І ла­маў му­жык дра­бі­ны

            З гор­кай крыў­даю — на лёс.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Захаваць. Нельга знесці

Захаваць. Нельга знесці

Знакі прыпынку нарэшце расстаўлены.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.