Вы тут

Сфера інтарэсаў дакументальнага кіно


У нас з'я­ві­ла­ся маг­чы­масць да­ве­дац­ца, над чым пра­ца­ва­лі да­ку­мен­та­ліс­ты «Беларусь­філь­ма» ў мі­ну­лым го­дзе, і па­гля­дзець іх ка­рот­ка­мет­раж­ныя трынаццаціхвілінныя філь­мы

З ча­ты­рох струк­тур­ных адзі­нак на­цы­я­наль­най кі­на­фаб­ры­кі дзве — сту­дыя «Ле­та­піс» і сту­дыя спе­цы­яль­ных прек­таў «Бе­ла­рус­кі ві­дэа­цэнтр» — ства­ра­юць да­ку­мен­таль­ныя стуж­кі. У бе­ла­рус­ка­га не­іг­ра­во­га кі­но доб­рае рэ­на­мэ ў спра­ве да­сле­да­ван­ня бе­ла­рус­ка­га жыц­ця, куль­ту­ры, спрад­веч­ных тра­ды­цый, ві­зу­а­лі­за­цыі мыс­лен­ня бе­ла­ру­са, на­яў­нас­ці свай­го сты­лю. Але пе­ра­жы­вае яно, як і ўвесь бе­ла­рус­кі кі­не­ма­то­граф, не най­леп­шыя ча­сы.

«Бел­ві­дэа­цэнтр», яшчэ з'яў­ля­ю­чы­ся ад­най­мен­ным са­ма­стой­ным уні­тар­ным прад­пры­ем­ствам, да­лу­чыў­ся да на­цы­я­наль­най кі­на­сту­дыі ў 2013 го­дзе. Не па сва­ім жа­дан­ні, без­у-моў­на. За мі­ну­лы год, ужо ў скла­дзе «Бе­ла­русь­філь­ма», сту­дыя спе­цы­яль­ных пра­ек­таў вы­пус­ці­ла ча­ты­ры да­ку­мен­таль­ныя кар­ці­ны. У 2012 го­дзе іх бы­ло трыц­цаць тры, у 2013-м — двац­цаць дзве. Сёння ў «Бел­ві­дэа­цэнт­ра» ча­ты­ры штат­ныя су­пра­цоў­ні­кі, твор­чыя гру­пы за­пра­ша­юц­ца звон­ку.

24-28

Спад вы­твор­час­ці на­зі­ра­ец­ца не толь­кі ў да­лу­ча­най сту­дыі. «Ле­та­піс» у 2014 го­дзе вы­пус­ціў дзе­вяць ка­рот­ка­мет­раж­ных кар­цін, а ў 2012‑м — двац­цаць ча­ты­ры філь­мы, у 2013‑м — двац­цаць. На­цы­я­наль­ная кі­на­сту­дыя за апош­ні год мае ў ак­ты­ве, па-пер­шае, толь­кі тры­нац­цаць да­ку­мен­таль­ных філь­маў, па-дру­гое — усе яны ка­рот­ка­мет­раж­ныя. Вя­до­ма, што су­час­ная сіс­тэ­ма фі­нан­са­ван­ня сфе­ры кі­но ажыц­цяў­ля­ец­ца шля­хам кон­кур­су, але апош­ні раз ён пра­во­дзіў­ся ў 2012 го­дзе (ка­лі быў уве­дзе­ны ў прак­ты­ку). 13 хві­лін — да­ку­мен­таль­ныя філь­мы з гэ­тым хро­на­мет­ра­жом мі­ніс­тэр­ства згод­нае фі­нан­са­ваць, та­кая ўмо­ва. Тлу­ма­чыц­ца гэ­та зруч­нас­цю для тэ­ле­ба­чан­ня, дзе трэ­ба ста­віць рэ­кла­му. Але ды­рэк­тар сту­дыі «Ле­та­піс» Іры­на Дзям'­я­на­ва ба­чыць у пад­ладж­ван­ні пад тэ­ле­ба­чан­не пэў­ную зня­ва­гу, ды і па­каз­ва­юць сён­ня па «скры­ні» на­са­мрэч кар­ці­ны лю­бой пра­цяг­лас­ці. Зра­зу­ме­ла, што ў гэ­тым вы­пад­ку «му­зы­ку за­каз­ва­юць» ня­дбай­на. 13 філь­маў, 13 хві­лін. Ліч­ба, трэ­ба ска­заць, — зла­пом­ная.

Бе­ла­рус­кі кі­не­ма­то­граф — гэ­та вя­до­ма — га­на­рыц­ца сва­ім не­іг­ра­вым кі­но. Пос­пе­ху і па­тэн­цы­я­лу гэ­тай пля­цоў­кі не ха­пі­ла, каб яго пад­трым­лі­ваць, а не аб­мя­жоў­ваць. Бы­ло дзве сту­дыі — ста­ла ад­на, бы­ло ў су­куп­нас­ці пяць­дзя­сят сем кар­цін — ста­ла тры­нац­цаць. Ад­но доб­ра: і ў гэ­тых тры­нац­ца­ці на­шы да­ку­мен­та­ліс­ты знай­шлі мес­ца для да­сле­да­ван­ня глы­бін­на­га бе­ла­рус­ка­га. Маю до­ка­зы. У вы­гля­дзе рэ­аль­ных філь­маў, якія вый­шлі з лэй­бла­мі сту­дыі «Ле­та­піс» і сту­дыі спе­цы­яль­ных пра­ек­таў. Але да крыў­ды ві­да­воч­на, як гэ­тым філь­мам не ха­пае га­лоў­на­га — ча­су.

Пра на­ша спрад­веч­нае

«Аб­рад «Чы­рач­ка», або Як у То­не­жы вяс­ну гу­ка­лі» рэ­жы­сё­ра Ма­рыі Ку­ра­чо­вай сту­дыі «Ле­та­піс» рас­каз­вае пра дзіў­ны для су­час­нас­ці языч­ніц­кі аб­рад, які за­ха­ваў­ся ў ад­ной з бе­ла­рус­кіх вё­сак (То­неж Лель­чыц­ка­га ра­ё­на): апош­ні дзень Мас­ле­ні­цы, ба­бы ра­зам з ма­ла­ды­мі дзеў­ка­мі пя­куць асаб­лі­вае пя­чэн­не ў фор­ме ка­чак-чы­ра­чак (і шмат ча­го ін­ша­га га­ту­юць — яеш­ню, блін­кі, пі­ра­гі), упры­гож­ва­ец­ца ёл­ка, для спаль­ван­ня рых­ту­ец­ца чу­ча­ла, што сім­ва­лі­зуе зі­му, — усё дзе­ля та­го, каб «пра­ва­дзіць» ма­роз­ную па­ру го­да і да­гу­ка­цца ўжо хут­чэй вяс­ны. На ўзгор­ку спя­ва­юць пес­ні, вод­зяць ка­ра­го­ды, гу­ля­юць на ­жа­дан­ні. «А па­ца­луй мя­не», — вы­каз­вае «жа­дан­не» ма­ла­ды хло­пец са­рам­лі­вай, з чыр­во­ны­мі, як квет­кі ў вян­ку на яе га­ла­ве, шчо­ка­мі дзяў­чын­цы. Бян­тэ­жыц­ца, але ца­луе, і ка­ра­год цяг­нец­ца да­лей, пес­ні пя­юц­ца гуч­ней, стра­вы на па­вет­ры па­да­юц­ца смач­ней­шы­мі, чу­ча­ла га­рыць — і вяс­на на­ды­хо­дзіць. Вы­дат­на тут усё: і чы­рач­кі з вяс­ко­вай пе­чы, і спад­ні­цы з на­цы­я­наль­ным ар­на­мен­там на ба­бах, і вян­кі на га­ло­вах у дзяў­чат, і пры­род­ная ар­га­ніч­насць ге­ро­яў кі­на­кар­ці­ны — у філь­ме ня­ма ні­чо­га на­ўмыс­на­га, фаль­шы­ва­га, па­ста­но­вач­на­га. За­ха­ван­не тра­ды­цыі цал­кам у ру­ках жы­ха­роў вёс­кі, якія, апроч та­го, што гу­ка­юць вяс­ну, яшчэ і — га­лоў­нае — ба­вяць час ра­зам, пра­вод­зяць гуль­ні, смя­юц­ца і дзе­ляц­ца чы­рач­ка­мі з мі­на­ка­мі. Мож­на ўя­віць, як гу­дзеў То­неж у бы­лыя ча­сы, якія ка­ра­го­ды збі­ра­лі­ся на ўзгор­ку, коль­кі дзяў­чат са­рам­лі­ва ўсмі­ха­ла­ся хлап­цам. Так што гэ­тае свя­та вар­тае, каб ча­каць яго ўвесь год. Лю­бое свя­та з глы­бо­кі­мі тра­ды­цы­я­мі та­го вар­тае.

24-27

Магія дра­ма­тызму

Ча­сам шан­цуе ба­чыць не­ве­ра­год­ныя па сва­ёй мо­цы і эма­цый­нас­ці да­ку­мен­таль­ныя кар­ці­ны. Атры­мац­ца та­кім фільм мо­жа, ка­лі ге­рой рас­кры­ец­ца рэ­жы­сё­ру на ўсе 100 пра­цэн­таў. Уста­на­віць та­кой якас­ці кан­такт — ма­гія, якая да­ступ­ная не кож­на­му аў­та­ру. Вік­тар Аслюк у мі­ну­лым го­дзе зняў пра­цяг сва­ёй кар­ці­ны «Драў­ля­ны на­род» — пра май­стра-са­ма­вуч­ку Мі­ка­лая Та­ра­сю­ка, што ства­рыў свой драў­ля­ны на­род з па­лен­цаў. По­бач з яго ха­тай зна­хо­дзіц­ца не зу­сім звы­чай­ны му­зей «Ус­па­мі­ны Баць­каў­шчы­ны», у якім за­хоў­ва­юц­ца драў­ля­ныя сцэн­кі з ся­лян­ска­га жыц­ця. Цэнтр дру­гой кар­ці­ны — «Дождж» — ус­па­мі­ны, праз якія зноў жа пра­гляд­вае на­сы­ча­ная мі­нуў­шчы­на, бы­лое ка­хан­не, моц­ныя па­чуц­ці і стра­та. Зда­ры­ла­ся ў Мі­ка­лая Та­ра­сю­ка ўжо ў ста­лым уз­рос­це ка­хан­не. Гля­дач уба­чыць, як раз­ві­ва­юц­ца ад­но­сі­ны ў вёс­цы: се­лі ра­зам на коп­ку се­на, спе­лі па­ру пе­сень у два га­ла­сы, па­тан­ца­ва­лі, як уме­лі… Пас­ля ча­го яна сур'­ёз­на ка­жа, што ні­хто ёй не па­трэб­ны і сы­хо­дзіць. Пра­цяг не па­каз­ва­ец­ца, але ма­ец­ца на ўва­зе. Ідзе дождж, і Мі­ка­лаю Та­ра­сю­ку за­ста­ец­ца толь­кі ўспа­мі­наць у адзі­но­це сваё ка­хан­не, бліз­кіх лю­дзей, жыц­цё, што за­раз, у ха­це з пус­ты­мі вок­на­мі і не­ба­га­тай гас­па­дар­кай, амаль за­віс­ла ў гэ­тых ус­па­мі­нах. Не­ве­ра­год­на кі­на­ге­ніч­ны (як, да­рэ­чы, усе ста­рыя лю­дзі) Мі­ка­лай пры­хо­дзіць на мо­гіл­кі, спы­ня­ец­ца ка­ля ма­гі­лы сва­ёй ка­ха­най і, пла­чу­чы, ка­жа: «На ка­го ты мя­не па­кі­ну­ла?». Не, не зда­ец­ца за­над­та дра­ма­тыч­ным, хут­чэй — са­праўд­ным, жыц­цё­вым, не­па­збя­галь­ным. На­гад­вае, што стра­ты, коль­кі б та­бе ні бы­ло га­доў, — жу­дас­ны боль, а адзі­но­та — не най­леп­шы сы­ход жыц­ця. «Драў­ля­ны на­род» ідзе двац­цаць шэсць хві­лін, і не­вя­до­ма, на­коль­кі б моц­ным быў «Дождж», ка­лі б меў та­кі ж хро­на­мет­раж.

Лёс беларускай традыцыі

Роз­ду­мы, але зноў жа праз бе­ла­рус­кую тра­ды­цыю, — у «Ду­да­ры» рэ­жы­сё­ра Юрыя Ці­ма­фе­е­ва. За­ха­ва­ла­ся яшчэ на Па­лес­сі май­стэр­ства вы­ра­бу дуд­кі. Праў­да, толь­кі адзін ча­ла­век — Фё­дар Му­ра­вей­ка з вёс­кі Кар­ча­ват­ка Жыт­ка­віц­ка­га ра­ё­на — мо­жа вы­кру­ціць яе з дрэ­ва і ка­жа, што за­стаў­ся ў Бе­ла­ру­сі апош­нім умель­цам. Спрад­ве­ку ду­да бы­ла ня­змен­ным ат­ры­бу­там па­сту­ха, му­зы­кі іг­ра­лі ў вя­лі­кіх вёс­ках, дзе кі­пе­ла жыц­цё… У ляс­ной ці­шы­ні Фё­дар Му­ра­вей­ка ро­біць сваю чар­го­вую, не­вя­до­ма якую па лі­ку, дуд­ку, а чу­юц­ца вод­га­ла­сы шум­на­га свя­та, гуч­ных раз­моў, сме­ху. Так пра­хо­дзіць жыц­цё і тое, што зда­ва­ла­ся не­па­руш­ным, веч­ным, пус­цее, трух­лее, за­бы­ва­ец­ца. Урба­ні­за­цыя на Бе­ла­ру­сі. Ці ёсць для са­ма­быт­на­га му­зы­кі мес­ца ў го­ра­дзе, ці ёсць для ка­го іг­раць у за­ня­дба­най вёс­цы? Ад не­вы­ра­шаль­ных пы­тан­няў, маг­чы­ма, і ду­да на гэ­ты раз не атры­ма­ла­ся: не іг­рае, як ні кру­ці. Вось гэ­та па­ва­рот, як ка­жуць. Лёс ду­ды — быць кі­ну­тай у вог­ні­шча, лёс вёс­кі — кан­чат­ко­ва прый­сці да спус­та­шэн­ня, лёс Фё­да­ра Му­ра­вей­кі — быць апош­нім пра­вад­ні­ком ад­ной з бе­ла­рус­кіх тра­ды­цый.

За­паў­нен­не бе­лых плям

Сту­дыя спе­цы­яль­ных пра­ек­таў «Бел­ві­дэа­цэнтр» прад­ста­ві­ла фільм «За­ха­валь­ні­кі спад­чы­ны», зноў жа тры­нац­ца­ці­хві­лін­ны, пра май­стэр­ства рэ­стаў­ра­та­раў і тое, над які­мі тво­ра­мі яны сён­ня пра­цу­юць. Ка­рот­кі фільм умяс­ціў у са­бе ба­га­тую, ста­ран­на ада­бра­ную фак­ту­ру (аў­та­рам сцэ­на­рыя з'яў­ля­ец­ца Сяр­гей Кі­рык) і па­спя­вае рас­ка­заць пра фрэс­ку Свя­тых Ба­ры­са і Гле­ба ў по­лац­кай Спа­са-Пра­аб­ра­жэн­скай царк­ве XІІ ста­год­дзя (маг­чы­ма, са­мая ран­няя вы­ява гэ­тых свя­тых), кні­гу Іва­на Фё­да­ра­ва «Апост­ал» 1595 го­да, част­ку двух­сот­га­до­ва­га іка­на­ста­са, што ў ча­сы ма­са­ва­га атэ­із­му вы­ка­рыс­тоў­ваў­ся ў якас­ці дна ваз­ка, іко­ну Анё­ла-ахоў­ні­ка XVІІІ ста­год­дзя. Вя­до­ма ж, та­кія экс­па­на­ты па­тра­бу­юць асаб­лі­ва­га пра­фе­сі­я­на­ліз­му, ней­ка­га трым­цен­ня і бяз­меж­най цярп­лі­вас­ці. З на­зва­ны­мі каш­тоў­ны­мі экс­па­на­та­мі пра­цу­юць ге­роі да­ку­мен­таль­най стуж­кі — апан­та­ныя, так па­да­ец­ца, сва­ёй пра­цай рэ­стаў­ра­та­ры. Ра­зам з гэ­тым мож­на ўзга­даць, як мно­га ў на­шай куль­ту­ры не­раз­га­да­на­га, та­ям­ні­ча­га.

Што яшчэ ака­за­ла­ся ў сфе­ры ін­та­рэ­саў бе­ла­рус­кіх да­ку­мен­та­ліс­таў у мі­ну­лым го­дзе? Фільм «Ту­раў­ская га­ла­ва» рэ­жы­сё­ра На­тал­лі Жа­мой­дзік ра­па­вя­дае пра дзіў­ныя ста­ра­даў­нія жа­но­чыя га­лаў­ныя ўбо­ры, рас­паў­сю­джа­ныя на зем­лях Ту­ра­ва і Да­выд-Га­рад­ка. Дзве кар­ці­ны пры­све­ча­ны тэ­ме вай­ны: «Мая рад­ня», дзе аў­тар філь­ма спра­буе знай­сці пры­чы­ну рас­стрэ­лу свай­го пра­дзе­да, і «Вод­гук мі­ну­лай вай­ны» — пра Вя­лі­кую Ай­чын­ную рас­па­вя­да­юць свед­кі ва­ен­ных па­дзей на тэ­ры­то­рыі Ма­гі­лё­ва, ба­бу­ля з дзя­ду­лем аў­та­ра стуж­кі. «Стра­ча­ная пес­ня» рас­каз­вае пра за­бы­та­га бе­ла­рус­ка­га паэ­та Вік­та­ра Каз­лоў­ска­га, які па­мёр у 1975 го­дзе. Фільм «Опер­ныя прэм'­е­ры» па­каз­вае рэ­пе­ты­цыі «Се­віль­ска­га цы­руль­ні­ка» за дзень да прэм'­е­ры, дзе ды­ры­жо­рам вы­сту­пае ма­эст­ра Аляк­сандр Ані­сі­маў. У кар­ці­не «Дзі­ця і дэль­фін» ма­лень­ка­га хлоп­чы­ка-аў­тыс­та зна­ё­мяць з дэль­фі­нам, да яко­га той не ад­ра­зу пры­вы­кае, але праз не­ка­то­ры час спа­кай­нее ў звы­чай­ным жыц­ці. «На ўсе ла­пы ўмель­цы» «Бел­ві­дэа­цэнт­ра» ў гульнявой фор­ме рас­каз­вае пра жы­вёль­ны свет, а «Смерш. Ра­дыё­гульня «Сяб­ры» — пра апе­ра­цыю контр­раз­вед­кі ў ча­сы Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны.

Вось агуль­ная па­літ­ра тэм, на якія сту­ды­ям не ха­пі­ла ча­су. Не­да­рэ­чнае аб­ме­жа­ван­не па хро­на­мет­ра­жы, як мож­на бы­ло прад­ба­чыць, не на ка­рысць стуж­кам. І гэ­тыя «13 хві­лін» сён­ня ўла­да­раць ва ўсім бе­ла­рус­кім кі­не­ма­то­гра­фе.

Ірэ­на КА­ЦЯ­ЛО­ВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Захаваць. Нельга знесці

Захаваць. Нельга знесці

Знакі прыпынку нарэшце расстаўлены.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.