Вы тут

Мала прыгатаваць, трэба яшчэ і на стол паставіць


…Пра ча­ла­ве­ка, які ад­чуў ней­кую пры­красць ці рас­ча­ра­ван­не, ка­жуць: «як мы­ла з'еў­шы».

Па­чу­ла гэ­тую фра­зу і пры­га­да­ла­ся мне сваё, пе­ра­жы­тае і, вя­до­ма ж, не за­бы­тае, хоць бы­ло і даў­но, пад­час сум­на вя­до­ма­га та­таль­на­га дэ­фі­цы­ту. Па­мя­та­е­це, з крам та­ды раз­мя­та­ла­ся ўсё — ад пра­дук­таў хар­ча­ван­ня да праль­ных па­раш­коў…

А жыць жа не­як трэ­ба бы­ло, хар­ча­вац­ца — так­са­ма. Вось і ста­лі жы­ха­ры на­ша­га мяс­тэч­ка браць да­дат­ко­выя на­дзе­лы зям­лі, неш­та на іх вы­рошч­ваць, за­бяс­печ­ваць га­род­ні­най ся­бе, а ка­лі па­шан­цуе, то яшчэ і пра­да­ваць…

Мы ў той год на да­лё­кім участ­ку на­са­дзі­лі буль­бы. Час на­стаў вы­бі­раць. На по­ле (а яно ад до­ма кі­ла­мет­раў за пяць) па­еха­лі ўсёй сям'­ёй. Узя­лі­ся ка­паць, на­сы­паць мяш­кі. Ба­чу, што і да­до­му зво­зіць мож­на. Ка­жу сва­ім муж­чы­нам:

—Гру­зі­це, коль­кі ўле­зе, у ма­та­цыкл з ка­ляс­каю ды вя­зі­це. Там за­ад­но і пе­ра­ку­́сі­це. Зной­дзе­це чым, усё пры­га­та­ва­на… Толь­кі ж гля­дзі­це — доў­га не баў­це­ся, бо ра­бо­ты шмат.

Муж з зя­цем ад сло­ва: за­гру­зі­лі­ся, па­еха­лі ў бок вёс­кі. Мы з дач­кою так­са­ма тро­хі ра­за­гну­лі­ся: па­ся­дзе­лі, пад­сіл­ка­ва­лі­ся — ды зноў у ба­роз­ны. Коль­кі там ча­су прай­шло, чу­ем — ма­та­цыкл «бал­бо­ча». Зна­чыць, ду­ма­ем, раз­гру­зі­лі­ся на­шы хлоп­цы, пад'­елі, бу­дзем ра­зам буль­бу ка­паць…

Але ж ба­чым, не­як не да пра­цы му­жам: тва­ры ў абод­вух кіс­лыя-кіс­лыя, са­мі злос­ныя. З ча­го б гэ­та?

Не па­спе­ла па­ду­маць, — муж не­за­да­во­ле­на пы­та­ец­ца:

—Што ў ця­бе за ва­рэ­ні­кі сён­ня? Ней­кія смяр­дзю­чыя, цём­ныя. Мы з Паў­лам па­каш­та­ва­лі ды плю­ну­лі…

—Ва­рэ­ні­кі? — здзі­ві­ла­ся я. — А дзе вы іх бра­лі? Не ра­бі­ла я сён­ня ва­рэ­ні­каў!

—Ну як жа — «не ра­бі­ла»? А на шаф­цы ў сі­няй каст­руль­цы што ста­я­ла?

Я на хві­лі­ну су­ме­ла­ся: як быц­цам, ні­чо­га та­ко­га не ста­ві­ла? Хі­ба…

Не ад­ра­зу ўспом­ні­ла:

—Бо­жух­на, дык гэ­та ж мы­ла гас­па­дар­чае! Я яго на буй­най тар­цы на­стру­га­ла і ва­дой за­лі­ла, каб раз­бух­ла. Ве­ча­рам збі­ра­ла­ся бя­ліз­ну мыць.

—Во, а мы з Паў­лі­кам ду­ма­лі, што гэ­та — ва­рэ­ні­кі, прос­та ня­ўда­лыя… Доб­ра, што са­ба­ку іх не ад­да­лі, — вы­кі­ну­лі пад плот.

Мы з дач­кой аж па­ка­ці­лі­ся ад ро­га­ту:

—А чым та­ды бя­ліз­ну мыць?

До­сыць доў­га так смя­я­лі­ся і ўдзвюх, бо на­шы муж­чы­ны нас не пад­тры­ма­лі: ста­я­лі га­лод­ныя, злыя, як мыш пра­глы­нуў­шы… Ці як мы­ла з'еў­шы…

Хоць у на­шым вы­пад­ку гэ­тае «як» бы­ло яў­на ліш­нім.

Ган­на Міх­не­віч,

Го­мель­скі ра­ён.

Хто пы­тае, той не блу­дзіць…

…Вёс­ка на­ша, як мне зда­ец­ца, для Бе­ла­ру­сі ты­по­вая і, дзя­ка­ваць Бо­гу, жы­вая. У ёй — 861 двор, 2350 жы­ха­роў, ад пер­шай ха­ты на ву­лі­цы Ган­ца­віц­кай да апош­няй на Пін­скай — больш за сем кі­ла­мет­раў. Пры­чым за­бу­да­ва­ны гэ­тыя вёрс­ты вя­лі­кі­мі пры­го­жы­мі да­ма­мі з моц­ны­мі гас­па­дар­чы­мі па­бу­до­ва­мі. І пры кож­най ся­лі­бе — ага­род, бо лю­дзі ў нас пра­ца­ві­тыя… А яшчэ яны шчы­рыя, тро­хі хіт­ра­ва­тыя і, вя­до­ма ж, вя­сё­лыя. Ад­ным сло­вам — са­праўд­ныя па­ле­шу­кі, з які­мі ча­го толь­кі ні зда­ра­ец­ца!

Ну вось на­прык­лад: не­як зі­мой адзін наш дзядзь­ка (на­за­вем яго Да­ра­фе­е­віч) па­ехаў з сяб­ра­мі на апош­нюю ў тым се­зо­не пад­лёд­ную ры­бал­ку. На­двор'е ім вы­па­ла не ска­заць каб ма­роз­нае, але над­та вет­ра­нае. Да та­го ж ры­ба­кі цэ­лы дзень пра­ся­дзе­лі на лё­дзе. Змерз­лі, бед­ныя, як тыя цюць­кі…

Але ж вось блі­жэй да ве­ча­ра са­бра­лі­ся яны да­моў — ру­шы­лі на аў­то­бус­ны пры­пы­нак у вёс­ку Раз­дзя­ла­ві­чы. Ідуць са­бе, зрэд­ку пе­ра­маў­ля­юц­ца. На два­рэ амаль цём­на ўжо, ці­ха. Ад­но — са­ба­кі брэ­шуць ды му­зы­ка ад­не­куль чу­ваць.

—Брат­кі, дык тут жа вя­сел­ле! — ус­па­мі­нае Да­ра­фе­е­віч.

Ры­ба­кі па­ве­ся­ле­лі (бо гэ­та ж не хаў­ту­ры) і да­лей ідуць. Вось яна, тая ха­та: ва ўсіх вок­нах свят­ло зі­ха­ціць, по­ста­ці міль­га­юць, гар­мо­нік за­лі­ва­ец­ца…

—Доб­ра люд­цам, — уз­ды­ха­юць хлоп­цы, — ба­лю­юць, га­рэ­лач­ку п'юць.

—А што, ка­лі і нам пе­ра­пад­зе? — па­спа­дзя­ваў­ся нех­та з кам­па­ніі. — Ну ёсць жа мес­ца­мі звыч­ка на­лі­ваць і гас­цям ня­про­ша­ным… Каб вы­пі­лі за шчас­це ма­ла­дых.

—Ёсць-ёсць! — за­пэў­ніў сяб­роў Да­ра­фе­е­віч. — І як­раз тут, у Раз­дзя­ла­ві­чах!.. Мая ж ба­ба ад­сюль… Так што я дак­лад­на ве­даю: пад­но­сяць чар­ку пра­хо­жым…

«Дык ча­му б не нам?» — ду­ма­юць ры­ба­кі, спы­ніў­шы­ся ля брам­кі.

І ба­чаць — не ад­ны яны тут: не­па­да­лёк, пад дрэ­вам ста­ры ста­іць — у ка­жуш­ку, у за­ячым аб­ла­ву­ху.

—Ну што, дзя­ду­ля, мо­жа, па­грэ­ем­ся? — спы­таў яго Да­ра­фе­е­віч, пстрык­нуў­шы ўка­заль­ным паль­цам па шыі.

—Па­грэ­ем­ся… Яшчэ і як! За­раз, хлоп­чы­кі, — за­гад­ка­ва пра­мо­віў ста­ры, на­хі­ліў­ся, штось пад­няў з зям­лі… Кі­нуў…

Ры­ба­кі во­кам мірг­нуць не па­спе­лі, як за­зві­не­ла… раз­бі­тае шкло! Як у ха­це змоўк гар­мо­нік, як ляп­ну­лі дзве­ры і на ву­лі­цу вы­сы­паў гурт хлап­цоў.

—Дзед Ба­зыль, — пы­та­юць у ста­ро­га, — ска­жы, хто шы­бу раз­біў?

—А сто грам бу­дзе? — пы­тан­нем на пы­тан­не ад­каз­вае той Ба­зыль.

—Ды цэ­лую пляш­ку па­ста­вім!

—А вось яны, гэ­тыя ры­ба­кі, — га­во­рыць хлоп­цам дзед і па­каз­вае паль­цам на… Да­ра­фе­е­ві­ча.

Той на­ват рот ад­крыць не па­спеў, як по­бач… за­тра­шчаў плот: гэ­та хлоп­цы-вя­сель­ні­кі ад­ры­ва­лі са­бе па шты­ке­ці­не… І ў на­ступ — на ры­ба­коў.

Што за­ста­ва­ла­ся ім? Толь­кі ад­но — уця­каць, пры­чым — ва ўсе ла­пат­кі.

Да пры­пын­ку, праў­да, яшчэ да­лё­ка бы­ло, але ж на іх ры­бац­кае шчас­це хлоп­цы (мяк­ка ка­жу­чы, не­цвя­ро­зыя) бег­лі па­ма­лу. Да та­го ж аў­то­бус як­раз пад'­ехаў. Ры­ба­кі ў яго ку­ляю… Толь­кі ўско­чы­лі — дзве­ры за­чы­ні­лі­ся: усё, па­еха­лі!

Ад­ды­хац­ца, праў­да, не маг­лі. І го­ра­ча-го­ра­ча ўсім бы­ло: аж­но па­́ра вяр­ну­ла!..

Зна­чыць, не­здар­ма лю­дзі ка­жуць: «Хто пы­тае, той не блу­дзіць; хто шу­кае, той зна­хо­дзіць»: па­грэ­лі­ся му­жы­кі на сла­ву! Хоць, мо­жа, і не тым, чым ха­це­ла­ся.

Факт, што Да­ра­фе­е­віч гэ­тую крыў­ду, гэ­ты «су­грэў» вель­мі доў­га ўспа­мі­наў: да це­шчы ў вёс­ку Раз­дзя­ла­ві­чы га­ды са два не ез­дзіў.

Ула­дзі­мір Ба­бу­рын,

в. Ха­ты­ні­чы, Ган­ца­віц­кі ра­ён.

Апош­няя «гаст­роль»

Увесь лес пад пад­рэз, а дзве ля­сі­ны вы́­шай…

Што ўжо ка­заць пра лю­дзей! Ха­рак­тар — ён у кож­на­га пра­яў­ля­ец­ца, а тым больш на­пад­піт­ку. Ад­ных ад шклян­кі га­рэл­кі цяг­не на спе­вы, дру­гіх — на сон, трэ­ціх — па­біц­ца… А вось дзядзь­ка Ягор браў та­ды сваю двух­рад­ку ды ішоў у вёс­ку.

…У ёй у пас­ля­ва­ен­ныя га­ды муж­чын амаль што не бы­ло, му­́зы­кі — так­са­ма, слёз — не­вы­чэрп­нае мо­ра. Вось і ха­це­ла­ся п'я­на­му па­ве­ся­ліць тро­хі ўдоў ды дзе­вак-ве­ка­вух. А та­му спы­няў­ся ён пад ней­чы­мі вок­на­мі, рас­цяг­ваў гар­мо­нік, мог ней­кую пры­пеў­ку пра­спя­ваць, а по­тым яшчэ і за­га­лё­каць:

—Гэй, гас­па­ды­ня, ад­чы­няй ха­цін­ку, па­да­ру дзяў­чын­ку!

Ця­пе­раш­нія ка­бе­ты, на­пэў­на, ад­чы­ня­лі б яму. А ў тых, ра­ней­шых — ін­шае вы­ха­ван­не бы­ло. Не за­пра­ша­лі яны дзядзь­ку, ка­за­лі:

—Ідзі, Ягор­ка, да­ха­ты. Заўт­ра пры­ходзь… Як бу­дзеш цвя­ро­зы.

Дзядзь­ка зга­джаў­ся, але ж да­моў не ішоў: па­чы­наў «кан­цэрт» пад вок­на­мі дру­гой уда­вы, за­тым — трэ­цяй… Гля­дзіш — усю вёс­ку і абы­дзе…

Коль­кі га­доў так доў­жы­ла­ся, ска­заць не бя­ру­ся, але ж ка­нец «гаст­ро­лям» на­стаў, пры­тым — ча­ка­ны. На Ва­дох­ры­шча ад­на з удоў за­пра­сі­ла та­кі ча­ла­ве­ка ў ха­ту, па­са­дзі­ла за стол. Удва­іх яшчэ па кроп­лі вы­пі­лі, — спра­ва, як быц­цам, «да дзяў­чын­кі» дай­шла…

—Да­чуш­ка — гэ­та доб­ра, — уз­ды­хае ўда­ва, але мне б, Яго­рач­ка, хлоп­чы­ка, сын­ка. Мо­жа, ён хоць не­ка­лі, хоць не ско­ра, ды па­моч­ні­кам стаў бы: дроў­цаў мне на­сек, ага­род уз­араў, се­на ка­роў­цы на­за­па­сіў. Ду­жа ж цяж­ка са­мой! А ўжо ж збры­дзе­ла…

Слу­хае гэ­та Ягор, з усім зга­джа­ец­ца ды між во­лі… но­сам во­дзіць — і раз, і дру­гі, і трэ­ці… А по­тым і на­огул — га­ла­ву на стол і спіць.

Гас­па­ды­ні трэ­ба неш­та ра­біць, а што? Бу­дзіць? Дык сам жа ён на ву­лі­цу не вый­дзе. Яна яго так­са­ма не вы­не­се. Да та­го ж па­жар­та­ваць з ча­ла­ве­ка ах­во­та. Ка­ра­цей, раз­ула яго ўда­ві­ца, па­ла­жы­ла на ло­жак, коў­драч­кай на­кры­ла, па­гля­дзе­ла на га­дзін­нік. Ча­ты­ры дня там. Не­ці­ка­ва: ад­кру­ці­ла стрэл­кі на во­сем, як быц­цам ра­ні­цы ды пай­шла на вя­чор­кі.

А та­му ж гос­цю не спіц­ца — пра­чнуў­ся і сва­ім жа ва­чам не ве­рыць: ха­та чу­жая, груб­ка чу­жая. А ва­лён­кі ўжо яго­ныя су­шац­ца. І гар­мо­нік на ка­мо­дзе так­са­ма яго.

Пад­ха­піў­ся дзядзь­ка, аб­уўся, апра­нуў­ся, двух­рад­ку сха­піў — і хо­ду.

Але ж не тут тое бы­ло: дзве­ры за­мкну­тыя. У ча­ла­ве­ка ма­роз па ску­ры: «Дзе я? Коль­кі пра­спаў?.. З кім?»

На шчас­це, гас­па­ды­ня вяр­ну­ла­ся. І ад­ра­зу ж да яго:

—Як спа­ла­ся, Ягор­ка?

Дзядзь­ка ва­чы­ма лы­пае, пы­та­ец­ца:

—Ча­му я тут, Ма­ру­ся?.. Ні­чо­га не пом­ню… Па­між на­мі неш­та бы­ло?

—А як жа, ка­ха­нень­кі-род­нень­кі! Усё! І чар­ка, і сквар­ка… Ты ж дру­гія су­ткі ў мя­не.

Ягор аж спа­лат­неў:

—Быць не мо­жа!

Гас­па­ды­ня ў ро­гат:

—Ды па­жар­та­ва­ла я, — ка­жа, — ані­чо­гач­кі не бы­ло і быць не маг­ло… А што да га­дзін­ні­ка, — дык ты не бой­ся: я стрэл­кі ад­кру­ці­ла. Ты ўся­го з га­дзі­ну па­спаў…

У Яго­ра пас­ля гэт­кіх слоў ка­мень з ду­шы зва­ліў­ся — акры­яў. Ска­заў:

—Доб­рая ты жан­чы­на, Ма­ру­ся! Я та­бе — за тваю да­бры­ню — ва­лё­нач­кі зраб­лю (а ён, трэ­ба ска­заць, май­стар быў — на ўсю акру­гу!).

Уда­ві­ца ха­це­ла за­пя­рэ­чыць яму: пры­знац­ца, што не з яе гэ­та шчас­цем аб­но­вы на­сіць, што на тыя ва­лё­нач­кі ня­ма ў яе ні воў­ны, ні гро­шай, каб за пра­цу за­пла­ціць. Але Ягор гнуў сваё:

—Ад ця­бе, Ма­ру­ся, я ні­чо­га не вазь­му. Зраб­лю і па­да­ру, — па­абя­цаў дзядзь­ка і, за­ціс­нуў­шы пад па­хай гар­мо­нік, ледзь не под­бе­гам ру­шыў да­моў.

…Ду­ма­е­це, пад­ма­нуў? Не, бо не та­кі ён ча­ла­век быў: зра­біў Ма­ру­сі ва­лён­кі! А ўжо ж якія цёп­лыя, лёг­кія, пры­го­жыя — на зайз­драсць усім адзі­ноч­кам… Пад вок­на­мі якіх дзядзь­ка на гар­мо­ні­ку больш не іг­раў, пры­пе­вак не спя­ваў і ў ха­ты не пра­сіў­ся — ні з «дзе­вач­ка­мі», ні без.

М. Л.Баг­да­наў,

в. Но­вы Па­гост, Мёр­скі ра­ён.

Руб­ры­ку вя­дзе Ва­лян­ці­на ДОЎ­НАР.

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як змагацца з шумнымі суседзямі?

Як змагацца з шумнымі суседзямі?

Перш чым ісці вайной на суседзяў, варта вывучыць «Правілы карыстання жылымі памяшканнямі».

Эканоміка

Чым здзівіць «БЕЛАГРА-2024»?

Чым здзівіць «БЕЛАГРА-2024»?

У рамках дзелавой праграмы выставы пройдзе каля 20 тэматычных семінараў і канферэнцый.