Хлеб ды соль!


Так ка­за­лі і, дзя­ка­ваць Бо­гу, па-ра­ней­ша­му ка­жуць бе­ла­ру­сы, жа­да­ю­чы не­ка­му пры­ем­на­га апе­ты­ту...

Але ж са­мі яны на хлеб не на­ля­га­юць, шка­ду­ю­чы фі­гу­ры, на соль— і па­га­тоў, маў­ляў, шкод­ная, асаб­лі­ва — праз ме­ру.

Вось тут мож­на па­спра­чац­ца, бо ка­рысць так­са­ма бы­вае! Пры­чым вя­лі­кая... Не ве­ры­це? Та­ды слу­хай­це, што рас­ка­заў мне зна­ё­мы пяч­нік. Ба­жыў­ся, што праў­да!

За­пра­сі­лі яго ў су­сед­нюю вёс­ку печ ра­біць. Спра­ва для май­стра пры­выч­ная, рас­па­чаў, кель­маю па­мах­вае, цаг­лін­кі кла­дзе. Гас­па­дар па­блі­зу кру­ціц­ца— то гэ­та па­дасць, то тое пад­ня­се. Га­мо­няць па­між са­бою... А вось гас­па­ды­ні, пры­чым абедз­ве (і свяк­роў, і ня­вест­ка) неш­та не ў гу­мо­ры: ні з кім не раз­маў­ля­юць...

Ну і ня­хай са­бе— пяч­нік на іх скрозь паль­цы гля­дзіць (яго спра­ва печ змай­стра­ваць), але ж во­чы не за­вя­за­ны. Між­во­лі ба­чыць, што ма­ла­дая гас­па­ды­ня ўзя­ла­ся абед га­та­ваць. Па­ста­ві­ла на плі­ту чы­гу­нок, на­лі­ла ва­ды, буль­бы на­кры­шы­ла, па­са­лі­ла, не­дзе ады­шла­ся. Тым ча­сам свяк­роў яе да плі­ты пад­сту­пі­ла­ся: за­зір­ну­ла ў чы­гу­нок, па­кры­шы­ла буль­бы, па­са­лі­ла...

Зра­зу­меў май­стар, што ў абед ва­ры­ва каш­та­ваць не вар­та, бо не ама­тар ён пе­ра­со­ле­ных страў. А та­му, улу­чыў­шы мо­мант, вы­цер ад глі­ны ру­кі, за­чарп­нуў со­лі і... так­са­ма па­са­ліў— шчод­ра, не шка­ду­ю­чы.

Прый­шла па­ра па­луд­на­ваць. Гас­па­ды­ні на­ста­ві­лі ней­кіх та­ле­рак на стол, за­пра­сі­лі муж­чын і са­мі на лаў­цы па­се­лі. Гас­па­дар са­ма­гон­кі ў чар­кі на­ліў, вы­пі­лі... Міс­ку з бу­лё­нам пяч­нік ад­ра­зу ў бок ад­ста­віў: маў­ляў, не бу­ду, і ўсё тут... Са­лам з гур­ком пры­кус­вае, а за­ад­но па­зі­рае, што да­лей бу­дзе.

Ба­чыць— гас­па­ды­ні за лыж­кі ўзя­лі­ся, ва­ры­ва сваё па­спы­та­лі і скры­ві­лі­ся.

Сер­ба­нуў га­ра­ча­га і гас­па­дар...

— Хто са­ліў?— пы­тае ў жан­чын, грым­нуў­шы лыж­кай.

— Я, — ад­каз­ва­юць абедз­ве.

— Са­мі са­лі­лі, дык са­мі і еш­це!— за­гад­вае ён.

Тыя ад­ра­зу ж схі­ля­юц­ца над міс­ка­мі.

...Па­смя­яў­ся пяч­нік, гле­дзя­чы на гэта і, маг­чы­ма, за­быў­ся б. Але...

Не­дзе праз ме­сяц-дру­гі па­шчас­ці­ла яму вяр­нуц­ца ў гэ­тую ха­ту і зноў жа між­во­лі за­ўва­жыць, што мно­гае там змя­ні­ла­ся. Пры­нам­сі, ня­вест­ка, сто­я­чы ля плі­ты, спы­та­ла ў свек­ры­ві:

— Ма­ма, ты суп са­лі­ла?

— Ды не... Са­лі ўжо са­ма, а то зноў­ку ўдзвюх па­со­лім,— ад­ка­за­ла тая, і абедз­ве яны за­смя­я­лі­ся.

Так што лі­шак со­лі і на­праў­ду шкод­ны, але ж не заўж­ды.

Іван Кур­се­віч,

в. Су­бот­ні­кі, Іў­еў­скі ра­ён.

Вый­сці за­муж трэ­ба знаць...

«З мілым рай і ў бу­да­не»,— ка­жуць так до­сыць час­та і мно­гія дзяў­ча­ты, жан­чы­ны... Ка­жуць, аж па­куль не па­ба­чаць тое жыт­ло, па­куль не па­спра­бу­юць па­жыць.

Мой су­сед Мі­ко­ла ў шко­ле быў ледзь не пер­шым гуль­та­ём і не­слу­хам. «Му­сіць, не бу­дзе з яго ча­ла­ве­ка»,— уз­ды­ха­лі ча­сам вяс­коў­цы. Але ж, як вы­свет­лі­ла­ся, моц­на па­мы­ля­лі­ся, бо пас­ля служ­бы на фло­це хлоп­ца ні­бы пад­мя­ні­лі, ён, што на­зы­ва­ец­ца, узяў­ся за ро­зум, пры­чым лі­та­раль­на: са­ма­стой­на адо­леў і ма­тэ­ма­ты­ку, і за­меж­ную мо­ву, змог па­сту­піць у ва­ен­на-мар­ское ву­чы­лі­шча імя Фрун­зэ, па­спя­хо­ва скон­чыць яго...

Там жа, у го­ра­дзе на Ня­ве, за­ва­я­ваў ён сэр­ца там­тэй­шай пры­га­жу­ні, згу­ляў вя­сел­ле. Праў­да, вуз­кім ко­лам, без сва­іх баць­коў, бо яны ў тую паў­ноч­ную ста­лі­цу не­як не вы­бра­лі­ся. «Не пус­ці­ла», ві­даць, спрад­веч­ная ся­лян­ская за­ня­тасць ды са­рам­лі­васць. А яшчэ— на­дзея, што ня­вест­ка на іх не па­крыў­дзіц­ца, пры­е­дзе сю­ды, у вёс­ку— тут і па­зна­ё­мяц­ца.

І вось той доў­га­ча­ка­ны пры­езд. Ма­ла­дзі­ца, апы­нуў­шы­ся ў вёс­цы, ва ўсе во­чы гля­дзіць на пыль­ную (ка­ра­вул, без ас­фаль­ту!) ву­лі­цу, на драў­ля­ныя ха­ты з ко­мі­на­мі, на ко­ней ды ку­рэй на смет­ні­ку... Усё для яе не­зна­ё­мае, усё, як у кі­но, пры­чым вель­мі... дрэн­ным.

А трэ­ба ж і ў ха­ту зай­сці, за ста­лом па­ся­дзець, не­чым па­час­та­вац­ца. Трэ­ба пас­ля гэ­та­га, як на­ле­жыць ня­вест­цы, по­суд па­мыць.

Га­ра­чая ва­да, ёй ска­за­лі,— у пе­чы.

Ад ад­на­го толь­кі вы­гля­ду яе (так зва­най рус­кай, вя­ліз­най...) ма­ла­дзі­цу апа­на­ваў страх. З цяж­кас­цю бед­ная са­ўла­да­ла з за­слан­кай. Жах­ну­ла­ся ад па­ме­раў чы­гу­на, які трэ­ба бы­ло не­як вы­цяг­нуць, раз­гу­бі­ла­ся, гле­дзя­чы ў ка­ча­рэж­нік, дзе ста­я­лі роз­ныя віл­кі, ка­чар­га, ча­пя­ла...

І пад­ба­дзёр­ва­лі яе но­выя сва­я­кі, і да­па­ма­га­лі, а ўсё роў­на... не да­га­дзі­лі: да­ста­ло­ся по­тым Мі­ко­лу і за тую печ, і за пры­бі­раль­ню ў два­ры ў вы­гля­дзе шпа­коў­ні, і за ло­жак у агуль­ным па­коі, дзе ім да­вя­ло­ся но­чыць... За­вяр­шыў­ся ж гэ­ты ня­вест­чын ма­на­лог ка­рот­кай вы­сно­вай: «На­гі ма­ёй тут бо­лей не бу­дзе!»

...З-за гэ­та­га ці не, але ж су­мес­нае жыц­цё іх пай­шло на­пе­ра­кос і не­ўза­ба­ве скон­чы­ла­ся: Мі­ко­ла і тая ста­ліч­ная «фі­фа» ра­зы­шлі­ся, як у мо­ры ка­раб­лі.

І адзін год пас­ля рас­стан­ня прай­шоў, і дру­гі ні­хто не су­стра­кае ка­пі­та­на, ужо бы­ва­ла­га мар­ско­га воў­ка, з да­лё­кіх па­хо­даў. Ма­ці ды сёст­ры хва­лю­юц­ца, пе­ра­жы­ва­юць...

А ж на­рэш­це на­ві­на: едзе Мі­ко­ла ў гос­ці! І не адзін— з ня­вес­тай, дач­кой... ге­не­ра­ла!

Ад гэ­та­га, апош­ня­га, у ма­ці і ру­кі апус­ці­лі­ся. Ну яшчэ б... Ка­лі той, пер­шай сы­на­вай абран­ні­цы, прос­та га­ра­джан­цы, тут не спа­да­ба­ла­ся, то што ўжо ка­заць пра гэ­ту, ге­не­раль­скую да­чуш­ку...

А «гэ­та», між тым, ні­чо­му не здзі­ві­ла­ся. Па­ві­таў­шы­ся ды па­раз­да­ваў­шы па­да­рун­кі рад­ні, кру­та­ну­ла­ся да студ­ні, са­ма да­ста­ла ва­ды, ве­се­ла па­плёс­ка­ла­ся ля ру­ка­мый­ні­ка. За­тым на­пра­сі­ла­ся па­гля­дзець ды па­кар­міць тру­соў і ка­чак, на­ка­па­ла буль­бы...

— Ней­кая ж ты, да­чуш­ка, ду­жа свой­ская, ні­бы на­ша, вяс­ко­вая, — з за­мі­ла­ван­нем гле­дзя­чы на яе, пры­зна­ла свяк­роў­ка. — Му­сіць, ты па­жар­та­ва­ла, му­сіць, ня­праў­да, што твой тат­ка ге­не­рал?

— Праў­да... Але ж ён, па­куль да­слу­жыў­ся да гэ­та­га зван­ня, па гар­ні­зо­нах па­ез­дзіў. А мы з ма­май — за ім. Дзе толь­кі ні жы­лі... Так што я ўся­му на­ву­чы­ла­ся, да ўся­го пры­вык­ла...

А зна­чыць, па­шчас­ці­ла ка­пі­та­ну пер­ша­га ран­гу: хоць з дру­гой спро­бы, але ж знай­шоў ён спа­да­рож­ні­цу жыц­ця, згод­ную ства­рыць рай... На­ват у ша­ла­шы... Абы для ка­ха­на­га!

Тац­ця­на Ра­ма­на­ва,

г. На­ва­по­лацк.

Пяць лы­жак... ік­ры

Даў­но бы­ло... «Наш та­та толь­кі шкла не ўмее ра­біць», — пас­ля доў­гіх на­зі­ран­няў пры­знаў мой брат.

І тым са­мым — як для дзі­ця­ці — дык до­сыць муд­рую вы­сно­ву зра­біў, бо та­та наш (свет­лай па­мя­ці!) і са­праў­ды быў на ўсе ру­кі май­стар: і ша­вец, і бон­дар, і цяс­ляр, і ста­ляр... Да та­го ж, што важ­на, — ха­ро­шы. Не дзі­ва, што мно­га за­каз­чы­каў меў — і ў ва­ко­лі­цах, і ў го­ра­дзе, і ся­род прос­та­га лю­ду, і ся­род на­чаль­ства.

Двое, на­прык­лад, дзядзь­ка Ва­ло­дзя і дзядзь­ка Ва­ся (ма­лыя мы іх так на­зы­ва­лі), у Ра­га­чо­ве жы­лі. Та­та ім ха­ты зру­біў, аб­ста­ля­ваў. Пра­цы, ну вя­до­ма ж, не на ты­дзень меў і на­ват не на ме­сяц. А та­му не дзі­ва, што па­сяб­ра­ваў ён з за­каз­чы­ка­мі. Ды так, што і праз га­ды яны да­ро­гу да нас пом­ні­лі. Абод­ва (а ўжо ж роз­ныя... Адзін — з прос­тых вяс­ко­вых хлоп­цаў, дру­гі — што па адзен­ні, што па гу­тар­цы — ча­ла­век з прэ­зі­ды­у­ма) час­ця­ком за­яз­джа­лі, пры­во­зі­лі роз­ныя гас­цін­цы. Якія? Пе­ра­фра­зу­ю­чы вя­до­мы вы­раз: дзе­цям — цу­кер­кі, баць­ку — бу­тэль­ку. Бо лю­бі­лі яны па­ся­дзець...

Дык вось ней­ка­га дня тыя дзядзь­кі-на­чаль­ні­кі за­хо­дзяць у ха­ту. Ру­ка­юц­ца з та­там, тое, што пры­вез­лі, раз­да­юць. По­тым ста­вяць на стол га­рэл­ку, паў­літ­ро­вік па­юс­най ік­ры, по­бач кла­дуць ба­тон. Ма­ма так­са­ма неш­та з кух­ні пры­но­сіць. Муж­чы­ны рас­са­джва­юц­ца за ста­лом, на­лі­ва­юць у чар­кі. Дзядзь­ка Ва­ло­дзя ад­ра­зу ж бя­рэц­ца ра­біць бу­тэрб­ро­ды: на­маз­вае на ба­тон мас­ла, лы­жач­кай на­клад­вае ік­ру, па­дае нам, ма­лым. Мы, вя­до­ма ж, у рот і...

Не, не ска­заць, каб ду­жа скры­ві­лі­ся,
але ж...

— Што, — смя­ец­ца дзядзь­ка Ва­ло­дзя, — не спа­да­ба­ла­ся? Вам цу­кер­кі смач­ней?

«Ну яшчэ б!.. Знай­шоў пра што пы­тац­ца»,— моўч­кі пе­ра­гляд­ва­ем­ся мы.

— А мне дык ік­ра да сма­ку прый­шла­ся, — пры­зна­ец­ца госць, — пры­чым з пер­ша­га ж ра­зу!

Ну і да­лей уз­гад­вае, як пры­зна­чы­лі яго на па­са­ду, як у хут­кім ча­се тра­піў ён на бан­кет, дзе ўсё ра­ён­нае на­чаль­ства за ад­ным ста­лом са­бра­ла­ся. На­піт­каў, рас­каз­вае, бы­ло — якіх хо­чаш, на вы­бар!.. Ну і за­кус­ка ад­па­вед­ная. Ды­рэк­тар ганд­лё­вай ба­зы дзе­ля та­кой кам­па­ніі на­ват сло­і­чак ік­ры «па­да­гнаў», час­туе:

— А я ж хло­пец з вёс­кі... Там па­доб­ных пры­сма­каў зро­ду не бы­ло: іх не тое, што не елі, на­ват у во­чы не ба­чы­лі. Та­му я і ця­пер не гля­джу— не­чым ін­шым пры­кус­ваю, смя­ец­ца дзядзь­ка.— Ба­чу, ды­рэк­та­ру ба­зы гэ­та не па нут­ру. Яшчэ б— ён ста­ра­ўся, дэ­фі­цыт да­бы­ваў, а тут нех­та не каш­туе — но­сам кру­ціць ці што?

Каб вы­свет­ліць гэ­та, бя­рэ ён лус­тач­ку ба­то­на, на­маз­вае мас­лам, на­клад­вае ік­ры, па­дае: на, маў­ляў, па­спы­тай.

А за­ад­но і той сло­і­чак кры­ху блі­жэй пад­стаў­ляе...

Як ка­жа ця­пер са­ты­рык За­до­рнаў — да­рэм­на ён гэ­та зра­біў, бо ёсць пра­дук­ты, якіх не хо­чац­ца, па­куль не па­каш­ту­еш. А ўжо ка­лі пры­ла­жыў­ся, спы­ніц­ца амаль не­маг­чы­ма.

Вось і дзядзь­ка Ва­ло­дзя. З'еў ён той бу­тэр­б­ро­дзік, рас­сма­ка­ваў — за­ха­цеў яшчэ адзін. Зра­біў са­бе сам, з'еў. А тут як­раз чар­го­вы тост. І чар­го­вая чар­ка, — пры­кус­ваць трэ­ба. Дык ён той сло­і­чак пад ся­бе, лыж­ку ў ру­кі і на­пе­рад: адзін раз за­чарп­нуў — не шка­ду­ю­чы, з вер­хам і на­праст­кі ў рот, по­тым — дру­гі, трэ­ці...

Ды­рэк­та­ру ба­зы ад гэ­та­га ві­до­ві­шча аж млос­на ста­ла (у па­мя­ці, ві­даць, «Пяць лы­жак за­цір­кі» ўсплы­лі?). Ён да­вай пра­па­ноў­ваць Ва­ло­дзю штось ін­шае з за­ку­сак, а сло­і­чак ха­цеў за­браць... Дзядзь­ка не ад­даў. Та­ды ды­рэк­тар ба­тон яму су­не: на, маў­ляў, на­маз­вай... «А на­вош­та? — пы­та­ец­ца Ва­ло­дзя, — яно і без ба­то­на доб­ра».

Так і «ўмяў» гэ­ты дэ­фі­цыт — мож­на ска­заць, адзін...

Больш за тое — свой «подз­віг» ха­цеў паў­та­рыць: спы­таў у ды­рэк­та­ра ба­зы, ка­лі гэ­ты пра­дукт па­сту­піць у про­даж? Той ад­ка­заў, што ця­пер не хут­ка... На жаль...

Прый­шло­ся дзядзь­ку апы­таць ік­ру не­дзе ў Жло­бі­не. За­ад­но да­ве­даў­ся кошт... І, як той ка­заў, тут жа зра­зу­меў, ча­му ік­ра «не па­сту­пае» ў Ра­га­чоў...

Адзі­нае: у ад­роз­нен­не ад та­го ды­рэк­та­ра, дзядзь­ка Ва­ло­дзя на­конт гро­шай не та­кі ску­пы быў: лю­біў не­ка­га па­час­та­ваць, па­ся­дзець у доб­рай кам­па­ніі...

І на­огул абод­ва дзядзь­кі — і Ва­ло­дзя, і Ва­ся— людзь­мі бы­лі шчы­ры­мі, прос­ты­мі. Іх па­ва­жа­лі.

А ў на­шых, дзі­ця­чых ва­чах і наогул з іх пры­ез­дам звя­за­ны ці не най­леп­шыя ўспа­мі­ны з ма­лен­ства.

Соф'я Ку­сян­ко­ва,

в. Лу­чын, Ра­га­чоў­скі ра­ён.

Руб­ры­ку вя­дзе Ва­лян­ці­на Доў­нар.

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?