Вы тут

Клумба для «кветак жыцця»


Многім сучасным бацькам, напэўна, здаецца, што дзіцячыя садкі існавалі заўжды і галоўная праблема толькі ў тым, як туды «прабіцца». Між тым у шэрагу адукацыйных устаноў яны самыя маладыя, адно слова, што дзіцячыя. Як былі арганізаваны першыя «дзіцячыя кветнікі», каго ў іх прымалі і якія ўспаміны пакідалі ў большасці выхаванцаў? Давайце ўзгадаем!

Дзіцячыя садкі ў датах...

Самую першую ўстанову падобнага кшталту арганізаваў яшчэ ў 1802 годзе ў шатландскім Нью-Ланарку сацыяліст-утапіст Роберт Оўэн. Называлася яна «школай для малых», дзейнічала пры фабрыцы яго цесця і складалася з ясляў для малых ад 1 да 3 гадоў, дашкольнай групы для дзяцей ад 3 да 5 гадоў і пляцоўкі для гульняў. Зрэшты, саму назву «дзіцячы садок» прапанаваў у 1837 годзе прускі педагог Фрыдрых Фробель. На нямецкай мове гэта гучала хоць і дзіўна, але прыгожа — «Кіндэргартэн», бо дзеці, як тлумачыў Фробель, які быў сапраўды таленавітым педагогам і вельмі любіў малых, — гэта кветкі жыцця, што патрабуюць умелага і клапатлівага догляду. А вырошчваннем іх, раскрываючы ўсе таленты і здольнасці кожнага дзіця, мусілі займацца «садоўніцы» — менавіта так называлі першых выхавацелек. Прапанаваная Фробелем ласкавая назва прыжылася.

19-30

У Расіі першыя дзіцячыя садкі былі адкрыты ў другой палове XІX стагоддзя. Тут існуе разыходжанне ў меркаваннях, каму аддаць пальму першынства — прадстаўніку заможнага роду горназаводчыкаў Анатолю Дзямідаву, які яшчэ ў 1837 годзе па просьбе сваіх работніц — працуючых маці — стварыў пры Дзямідаўскім доме працалюбства пакоі дзённага знаходжання для больш як 100 дзяцей, можа, прафесарскай жонцы Соф'і Люгебіль з яе пецярбургскім прыватным садком 1863 года «нараджэння» або жонцы ўрача-педыятра, адукаванай паненцы Адэлаідзе Сімановіч з яе платным «кветнікам» для дзяцей заможных бацькоў, дзе малыя, дарэчы, не толькі гулялі і адпачывалі, але таксама вывучалі народную творчасць, працу і побыт сялянства... Зрэшты, абодва садкі праз некалькі гадоў былі зачынены з банальнай прычыны недахопу сродкаў. У 1866 годзе з'явіўся першы бясплатны дзіцячы садок — дабрачынная ўстанова пры «Таварыстве танных кватэр для дзяцей працаўніц Пецярбурга», які даваў маці больш часу для працы, а дзяцей вучыў простым ручным работам. На пачатку ХХ стагоддзя дзейнічалі ўжо некалькі дзясяткаў разнастайных дзіцячых садкоў: платных і бясплатных, для шляхты, інтэлігенцыі і рабочых, а таксама прытулкі для дзяцей-сірот.

Масавая арганізацыя садкоў пачалася пасля рэвалюцыі 1917 года, каб вызваліць максімальную колькасць неабходных краіне рабочых рук. У лістападзе 1917-га была прынята афіцыйная «Дэкларацыя па дашкольным выхаванні», якая гарантавала бясплатную адукацыю і выхаванне дзяцей дашкольнага ўзросту. Дарэчы, у першыя гады існавання СССР садкі для дзяцей 3—7 гадоў і яслі для немаўлят ад 2 (!) месяцаў да 3 гадоў існавалі асобна: першымі займаліся ведамствы народнай адукацыі, другімі — органы аховы здароўя. Працэс рэарганізацыі ў адзіную ўстанову — яслі-сад — пачаўся значна пазней. Па некаторых звестках, у 1967 годзе дашкольныя ўстановы ў СССР наведвалі ўжо звыш 9 мільёнаў дзяцей. Праўда, месца ў садку і тады было дэфіцытам, асабліва ў сельскай мясцовасці, дзе іх было ў некалькі разоў менш, чым у гарадах. З мэтай паляпшэння сітуацыі ўрад распрацаваў вялізную праграму падтрымкі дашкольных устаноў на вёсцы. Тады нават існаваў лозунг: «Кожнаму калгасу — дзіцячы садок!» Затое пазней, калі будаўніцтва новых садкоў не паспявала за дэмаграфічнымі ўсплёскамі, была прынята процілеглая стратэгія — вызваліць жанчын ад працы на больш працяглы тэрмін, каб «разгрузіць» садкі. Тады і з'явіўся беспрэцэдэнтны для іншых краін свету водпуск па доглядзе дзіцяці спачатку да года, а потым ажно да 3 гадоў.

19-29

...і ўспамінах

Як прыгадваюць гарадскія жыхары, у 1960—1970 гады мінулага стагоддзя садкі для працуючых мам былі «наша ўсё». «А што рабіць: два месяцы да родаў, два месяцы пасля — і, калі не можаш сабе дазволіць звольніцца ды сядзець дома, даглядаць дзяцей, выходзь на працу! — распавядала яшчэ мая бабуля Роза Іванаўна. — Некаторыя, калі атрымлівалася, нейкім чынам цягнулі час: па чарзе бралі водпуск маці, бацька, бабулі і дзядулі, але бліжэй да года практычна ўсе дзеці траплялі ў садок. Там і хадзіць вучыліся, і гаварыць: не ўмееш карыстацца гаршком — калектыў навучыць, не любіш манную кашу — калектыў прымусіць...»

«Я садок ненавідзела. Не проста не любіла, а без перабольшання — ненавідзела! — эмацыйна прызналася мая добрая знаёмая, якой крыху менш за 40. — За тое, што прымушалі днём спаць усіх без разбору і без угавораў, толькі пад прымусам, за тое, што, па меркаванні нашай выхавацелькі, трэба было абавязкова даесці ўсё, што ляжыць у талерцы, за «любімы» педагагічны метад — ставіць у кут... Толькі ў старэйшай групе, калі ў нас памянялася выхавацелька, я нарэшце адчула і хараство ранішнікаў, і цікавасць да вырабаў сваімі рукамі (падарункаў маме), і нават з тушанай капустай нейкім чынам прымірылася. І свайго сына я ў садок не павяду, пакуль буду мець магчымасць альтэрнатыўных формаў адукацыі — бабулі, нянькі і г.д.»

Вялікім попытам ужо тады карысталіся кругласутачныя садкі — так званая «пяцідзёнка» для дзяцей прадстаўнікоў тых прафесій, хто працаваў у начныя змены або мусіў часта ездзіць у камандзіроўкі. Малых адводзілі туды з раніцы панядзелка да вечара пятніцы. Менавіта ў такі садок, калі памятаеце, трапіў на «перавыхаванне» герой фільма «Вусаты нянь», пра яго ж узгадвае гераіня Людмілы Гурчанкі ў кінастужцы «Любімая жанчына механіка Гаўрылава»: «У мяне няні не было, я на пяцідзёнцы расла...» Захаваліся яны і да сёння, хоць у значна меншай колькасці. І, нягледзячы на неадназначнае стаўленне сучаснікаў, тыя савецкія дзеці, хто наведваў «пяцідзёнкі», узгадваюць пра іх чамусьці з цеплынёй... «Я практычна вырасла ў такім садку, — прызналася неяк знаёмая медсястра, — і не памятаю ніякіх асаблівых жахаў. Наадварот, мне здаецца, дзякуючы садку я вельмі рана стала самастойнай. Цяпер часам вельмі смешна слухаць, як маладыя бацькі выхваляюцца: «Майму сыну чатыры, а ён ужо чытае!» Мне выхавацелька давярала чытаць групе вершы ўслых дзесьці з 3,5 года. Дый хварэлі мы значна радзей, чым сучасныя дзеці, не было такога, што тыдзень у садку — два тыдні на бальнічным, загартоўка праходзіла хутка».

19-27

А яшчэ, прыгадваючы ўсё той жа фільм «Вусаты нянь» і вершы Маршака ды іншых савецкіх дзіцячых паэтаў, сучаснікі са здзіўленнем даведваюцца, што летам многія савецкія садкі... выязджалі на ўласныя дачы! Гэта, сапраўды, не мастацкае перабольшанне, а звычайная некалі практыка. «Прыкладна ў 1972—1974 гадах мы выязджалі ўсім ведамасным садком на дачу: бацькі спакойна працавалі ў горадзе, наведваючы нас раз на два тыдні, а садок у гэты час рамантавалі. Што мы рабілі? Як усе дзеці — насіліся, гарэзілі, сварыліся і мірыліся, каталіся на веласіпедах, — з замілаваннем у голасе распавядае цяперашні інжынер Сяргей Канстанцінавіч. — Вядома, былі і «дамашнія» дзеткі, якім цяжка было амаль 12 тыдняў знаходзіцца без бацькоў, тыя і плакалі, і капрызнічалі, але нам пашанцавала з нянечкамі і выхавацелямі: яны заўжды знаходзілі, на што пераключыць увагу такіх сумных малых. Як шкада, што ў маіх дзяцей і тым больш унукаў ужо няма такой магчымасці!» Зрэшты, ходзяць чуткі, што ў некаторых асабліва «моцных» ведамасных садках (прынамсі ў Расіі), гэта традыцыя захавалася, але ці праўда гэта, ці рэшткі настальгіі ўжо дарослых «савецкіх дзяцей» — так адразу і не вызначыць...

19-28

Вікторыя ЗАХАРАВА.

Дарэчы

Больш як стагоддзе таму, у 1907 годзе, адкрыла свой садок для дзяцей рабочых у Рыме знакаміты педагог Марыя Мантэсоры. Распрацаваныя ёй метады дашкольнай педагогікі карыстаюцца папулярнасцю і сёння.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сёння пачаў работу УНС у новым статусе

Сёння пачаў работу УНС у новым статусе

Амаль тысяча дзвесце чалавек сабраліся, каб вырашаць найважнейшыя пытанні развіцця краіны. 

Навука

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Расказаў першы намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь Дзяніс Каржыцкі.

Здароўе

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

Як вакцыны выратоўваюць жыцці і чаго можа каштаваць іх ігнараванне?

Грамадства

Курс маладога байца для дэпутата

Курс маладога байца для дэпутата

Аляксандр Курэц – самы малады народны выбраннік у сваім сельсавеце і адзіны дэпутат сярод сваіх калег па службе.