Вы тут

Зыслаў: памяць жыве


Вост­раў Зыс­лаў... У наш час гэ­та не­вя­ліч­кая част­ка Лю­бан­ска­га ра­ё­на ні­чым не ад­роз­ні­ва­ец­ца ад су­сед­ніх — та­кія ж са­мыя ля­сы, пра­се­ча­ныя ас­фаль­та­ва­най аў­та­да­ро­гаю, да­гле­джа­ныя па­лет­кі на ме­лі­я­ра­ва­ных аб­ша­рах. Наз­ва мяс­цо­вас­ці за­ста­ла­ся з тых ча­соў, ка­лі та­кой жа сця­ной ста­яў тут ста­ры лес, а на­во­кал яго на мно­гія кі­ла­мет­ры пра­сці­ра­лі­ся не­пра­ход­ныя ба­ло­ты.

[caption id="attachment_77152" align="alignnone" width="600"]Ляс­нік Ана­толь Та­ра­хо­віч ка­ля зыс­лаў­скіх пар­ты­зан­скіх зям­ля­нак. Ляс­нік Ана­толь Та­ра­хо­віч ка­ля зыс­лаў­скіх пар­ты­зан­скіх зям­ля­нак.[/caption]

Ме­на­ві­та пры­род­ная «ахо­ва» паў­плы­ва­ла ў пер­шыя дні Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны на вы­бар мес­ца для дыс­ла­ка­цыі тут кі­ру­ю­чых ор­га­наў пар­ты­зан­ска­га ру­ху на поўд­ні Мін­скай воб­лас­ці. Пар­ты­за­ны вы­дат­на ве­да­лі сця­жын­кі ся­род баг­ны, чу­жым жа на Зыс­лаў бы­ло не прай­сці не пра­ехаць.

У жніў­ні 1941 го­да на Лю­бан­шчы­не ўжо дзей­ні­ча­лі тры пар­ты­зан­скія атра­ды. У ноч на 7 ліс­та­па­да 1941 го­да яны пра­вя­лі пер­шую буй­ную апе­ра­цыю па раз­гро­ме ня­мец­ка-па­лі­цэй­ска­га гар­ні­зо­на ў Лю­ба­ні. У тым жа ме­ся­цы Мін­скі пад­поль­ны аб­кам пар­тыі вы­ра­шыў ства­рыць аб'­яд­на­ны пар­ты­зан­скі штаб. Уво­сень на Зыс­ла­ве па­ча­ла дзей­ні­чаць пер­шая ў Мін­скай воб­лас­ці пад­поль­ная дру­кар­ня, якая вы­пус­ка­ла ліс­тоў­кі. У 1943 го­дзе тут бы­лі на­дру­ка­ва­ны пер­шыя ну­ма­ры пад­поль­ных га­зет «Звяз­да», «Чыр­во­ная зме­на», «Кліч Ра­дзі­мы».

[caption id="attachment_77145" align="alignnone" width="400"]Ву­ча­ні­ца Аляк­санд­ра Кар­не­е­ва (на пя­рэд­нім пла­не). Ву­ча­ні­ца Аляк­санд­ра Кар­не­е­ва (на пя­рэд­нім пла­не).[/caption]

Вось так з па­чат­ку вай­ны Зыс­лаў стаў вост­ра­вам ня­ско­ра­ных. За­хоп­ні­кі бы­лі бяс­сіль­ны­мі пе­рад мсці­ўца­мі, якіх на­дзей­на ўкры­ва­лі пар­ты­зан­скія сос­ны.

— Хвоі над зям­лян­ка­мі ста­рыя, не­ка­то­рыя ста­я­лі тут яшчэ ў вай­ну, — рас­каз­вае Ана­толь Та­ра­хо­віч, ка­лі мы ра­зам па­ды­хо­дзі­м да пар­ты­зан­ска­га ла­ге­ра. Ён ве­дае гэ­ту мяс­цо­васць не толь­кі як ляс­нік. У гэ­тым краі Ана­толь на­ра­дзіў­ся, да­гэ­туль па­мя­тае, як дзед Сця­пан ва­зіў яго ма­ло­га на ваз­ку па­каз­ваць бы­лы пар­ты­зан­скі ла­гер. Сця­пан Кар­не­еў, да­ва­ен­ны стар­шы­ня мяс­цо­ва­га сель­са­ве­та, быў ад­ным з пер­шых ар­га­ні­за­та­раў пар­ты­зан­ска­га ру­ху ў ра­ё­не.

[caption id="attachment_77146" align="alignnone" width="600"]Фо­та­зды­мак з пар­ты­зан­ска­га ар­хі­ва.  Вы­пуск га­зе­ты ў пад­поль­най дру­кар­ні.  Спра­ва М. Ба­раш­каў, рэ­дак­тар га­зе­ты «Звяз­да». Фо­та­зды­мак з пар­ты­зан­ска­га ар­хі­ва.
Вы­пуск га­зе­ты ў пад­поль­най дру­кар­ні.
Спра­ва М. Ба­раш­каў, рэ­дак­тар га­зе­ты «Звяз­да».[/caption]

— Ад­ноў­ле­ная ста­ян­ка вы­гля­дае, амаль як у пар­ты­зан­скія ча­сы, — пра­цяг­вае ляс­нік на­шу раз­мо­ву. — Да­гля­да­ем яе, ра­ман­ту­ем па­шко­джа­нае ча­сам. По­бач з зям­лян­ка­мі ста­іць па­мят­ны знак, ён на­гад­вае, што ле­там 1942 го­да ў гэ­тым ра­ё­не быў па­бу­да­ва­ны пар­ты­зан­скі аэ­ра­дром для са­ма­лё­таў з Вя­лі­кай зям­лі. Лёт­чы­кі да­стаў­ля­лі сю­ды не­аб­ход­нае, эва­ку­я­ва­лі за лі­нію фрон­ту ра­не­ных і дзя­цей. Да­рэ­чы, з Зыс­лаў­ска­га аэ­ра­дро­ма вы­ля­таў у Маск­ву ле­ген­дар­ны дзед Та­лаш.

Ра­зам мы агля­да­ем пля­цоў­ку з су­час­най ба­я­вой тэх­ні­кай на па­ды­хо­дах да ла­ге­ра, не­вя­ліч­кі ляс­ны ам­фі­тэ­атр з лаў­ка­мі для эк­скур­сан­таў — усю­ды раз­моў­ца бя­рэ на за­мет­ку, што па­тра­бу­ец­ца пад­на­віць пас­ля зі­мы ці па­фар­ба­ваць за­на­ва. А як жа, з пер­шы­мі цёп­лы­мі дня­мі ў пар­ты­зан­скі лес пач­нуць пры­яз­джаць эк­скур­сіі, дэ­ле­га­цыі. Зыс­лаў для лес­ні­ка Ана­то­ля Та­ра­хо­ві­ча не толь­кі «вы­твор­чая тэ­ры­то­рыя», але (гэ­та га­лоў­нае!) і свя­тое мес­ца па­мя­ці, дзе су­праць за­хоп­ні­каў зма­га­лі­ся яго род­ныя і зем­ля­кі.

[caption id="attachment_77147" align="alignnone" width="600"]Па­мят­ны знак на мес­цы, дзе быў пар­ты­зан­скі аэ­ра­дром. Па­мят­ны знак на мес­цы, дзе быў пар­ты­зан­скі аэ­ра­дром.[/caption]

Праз паў­га­дзі­ны пас­ля на­вед­ван­ня пар­ты­зан­ска­га ла­ге­ра да­ро­га пры­вя­ла ў За­галь­скую шко­лу — вя­лі­кі аду­ка­цый­ны комп­лекс з дзі­ця­чым са­дам. Сю­ды я за­ві­таў, каб па­бы­ваць у му­зеі, вя­до­мым да­лё­ка за ме­жа­мі гэ­тай па­лес­кай вёс­кі. З ма­тэ­ры­я­ла­мі, са­бра­ны­мі юны­мі края­знаў­ца­мі, мя­не па­зна­ё­мі­ла дзяў­чын­ка, якую лёс не­па­срэд­на да­лу­чыў да гіс­то­рыі Зыс­ла­ва. Аляк­санд­ра Кар­не­е­ва — праў­нуч­ка та­го са­ма­га пар­ты­за­на Сця­па­на Кар­не­е­ва, які ў 1941 го­дзе ста­яў ля вы­то­каў ру­ху ляс­ных мсці­ўцаў. Най­боль­шае ўра­жан­не за­ста­ло­ся ад зна­ём­ства з грун­тоў­най края­знаў­чай пра­цай «Ра­да­вод». У ёй Аляк­санд­ра са­бра­ла звест­кі пра гіс­то­рыю свай­го краю, пра слын­ных і ма­ла­вя­до­мых зем­ля­коў і, зра­зу­ме­ла, пра свай­го ге­ра­іч­на­га пра­дзе­да.

Яў­ген Пя­сец­кі.

Фо­та аў­та­ра.

Пра­цяг у на­ступ­ным ну­ма­ры.

(Аў­тар шчы­ра ўдзяч­ны Ва­сі­лю Кат­каў­цу, за­гад­чы­ку ад­дзе­ла Лю­бан­ска­га рай­вы­кан­ка­ма,
за да­па­мо­гу ў ар­га­ні­за­цыі гэ­та­га
і на­ступ­ных ма­тэ­ры­я­лаў
пра вост­раў Зыс­лаў.)

 

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Казярогам важна на гэтым тыдні скончыць неадкладную справу, якая ўжо даўно не дае спакою.

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.