Вы тут

ПРЫСУД БАЛОТНЫХ ЯЛІН


Апа­вя­дан­не, якое пра­па­на­ва­ла на кон­курс «Звяз­ды» Ма­ры­на Яў­сей­чык, па­тра­буе ўдум­лі­ва­га чы­тан­ня. Ёсць у ім свае сім­ва­лы, пэў­ная пры­вяз­ка да вя­до­мых лі­та­ра­тур­ных тво­раў (ужо са­ма наз­ва — «Пры­суд Ба­лот­ных Ялін» — пры­му­шае зга­даць апо­весць Ула­дзі­мі­ра Ка­рат­ке­ві­ча «Дзі­кае па­ля­ван­не ка­ра­ля Ста­ха»), ёсць спа­лу­чэн­не рэ­аль­на­га і міс­тыч­на­га. Ці, мо­жа, за міс­ты­кай ха­ва­юц­ца ча­ла­ве­чыя фо­біі?

А ўво­гу­ле, аса­біс­та мя­не гэ­тае апа­вя­дан­не пад­штурх­ну­ла да дум­кі, што, маг­чы­ма, з ча­сам у асо­бе Ма­ры­ны бе­ла­рус­кая лі­та­ра­ту­ра бу­дзе мець май­стра ін­тэ­ле­кту­аль­най про­зы, якой па­куль у нас яшчэ вель­мі ма­ла.

Алесь Ба­дак.

Со­неч­ная да­ля­чынь ста­ла ха­лод­най. Ту­ман пра­біў­ся праз за­сло­ну, якую тры­маў на са­бе роў з ва­дою. Там утва­ры­ла­ся пой­ма. Для са­бак і ка­тоў. Для га­рад­скіх са­бак і ка­тоў. І со­неч­ная да­ля­чынь ста­ла ха­лод­най. Яна імк­нец­ца. Да ўсе­ва­ло­дан­ня пра­сто­рай. Каб зра­біць з яе ад­веч­ны хо­лад і го­лад. Ту­ман ле­зе ў вок­ны, раз­ве­сіў у ква­тэ­рах фі­ран­кі з хма­раў.

За ста­лом ся­дзіць дзяў­чы­на. Яна гля­дзіць на ўсё гэ­та і ду­мае: «Як дзіў­на. А на по­лі спее га­рох». За ста­лом ся­дзіць хло­пец і ду­мае зу­сім пра ін­шае: «Як пра­віль­на гэ­та. Мін­нае по­ле пра­хо­дзяць толь­кі бес­смя­рот­ныя. У свой час». Дзяў­чы­на ўспом­ні­ла: «Пах­не ча­бор». І, за­плю­шчыў­шы во­чы, уцяг­ну­ла но­сам фі­ран­кі-хма­ры, якія па­ве­сіў ту­ман. Ёй рап­там зра­бі­ла­ся хо­лад­на-хо­лад­на. Ёй рап­там зра­бі­ла­ся ба­лю­ча-ба­лю­ча. Дры­жы­кі пай­шлі па ўсім це­ле. Ску­ра ста­ла «гу­сі­най». Па на­гах па­плы­ло све­жае па­вет­ра з ад­чы­не­на­га бал­ко­на. Дзяў­чы­на па­ва­лі­ла­ся на ка­на­пу і ста­ла слу­хаць тах­кан­не свай­го сэр­ца. Ка­на­па ста­іць по­бач са ста­лом. На вы­па­дак, ка­лі нех­та стра­ціць пры­том­насць, але не за­хо­ча ка­наць. Ка­на­па ста­іць тут для ад­па­чын­ку. Ка­лі б хло­пец, які ся­дзіць за та­кім жа ста­лом, толь­кі ў ін­шай ква­тэ­ры, што на­су­праць, па­ба­чыў бы гэ­тае зда­рэн­не, ён бы па­ду­маў: «Неш­та не­звы­чай­нае ад­бы­ва­ец­ца ў све­це, дзе мно­га свят­ла ся­род цем­ры». Ён бы ўспом­ніў пра мін­нае по­ле і ска­заў: «Ёсць у цэнт­ры го­ра­да му­зей вай­ны. Там ня­ма ка­нап. Лю­дзі, му­сіць, пры­звы­ча­і­лі­ся жыць ся­род вай­ны і ў мір­ны час. Пры­звы­ча­і­лі­ся ста­яць і сто­я­чы па­мі­раць».

Гa­рад­скія ту­ма­ны з'яў­ля­юц­ца не­ча­ка­на. У той са­мы мо­мант, ка­лі сон­ца бя­рэ па­ча­так дня. У той са­мы мо­мант, ка­лі птуш­кі па­чы­на­юць раз­маў­ляць з вяс­ною, бу­дзіць га­ра­джан. Птуш­кі не па­ды­ма­юць вэр­хал. Яны па­асоб­ку ад­на ад дру­гой. То тут, то там. Птуш­кі ве­да­юць пра ту­ман, які не ба­чаць лю­дзі. Птуш­кі кі­да­юць у вок­ны га­ра­джан свой кліч быць асця­рож­ны­мі і не спаць. Ка­лі та­кою ра­ні­цаю хтось­ці бу­дзе ля­жаць з за­плю­шча­ны­мі ва­чы­ма, ту­ман здзейс­ніць пры­суд Ба­лот­ных Ялін. Ту­ман звя­дзе са све­ту. І хлоп­ца, і дзяў­чы­ну. Ту­ман за­ду­шыць іх у мір­ны, са­мы свет­лы час. Ка­лі сон­ца ў не­бе.

«Ча­му роў не ўтры­маў на са­бе за­сло­ну? І хто та­кая Элач­ка-Лю­да­жэр­ка? Ча­му ту­ман не па­та­нуў у пой­ме? І хто та­кі Ма­гут­ны і Жу­дас­ны Во­лат? На­вош­та ту­ма­ну ве­шаць фі­ран­кі на вок­нах? І хто та­кія ўсе гэ­тыя лю­дзі з дру­го­га фрон­ту, які­мі кі­руе ка­бе­та, чыё імя па­чы­на­ец­ца на лі­та­ру А? На­вош­та та­ды ўво­гу­ле за­ра­джа­ла­ся со­неч­ная да­ля­чынь? І што яны хо­чуць ска­заць нам, тыя, ін­шыя, не па­доб­ныя да звы­чай­ных лю­дзей, але па­доб­ныя да цём­ных верш­ні­каў? Які сэнс мае гуль­ня з ін­ша­све­там?» — так пы­та­ец­ца ў ся­бе са­мой дзяў­чы­на, якая ля­жыць на ка­на­пе. Яе ду­ша вы­зва­лі­ла­ся і па­ча­ла шу­каць за­чэп­кі да жыц­ця. Яны ні­бы­та пры­шчэп­кі для бя­ліз­ны, вы­да­юць ся­бе яр­кім ко­ле­рам. І ду­ша знай­шла! Акен­ца ў жыц­цё, да яко­га па­куль не да­цяг­ну­лі­ся ру­кі зла­чын­цаў, якія хо­чуць за­біць дзяў­чы­ну. Пра­сто­ра ад­кры­ла ёй та­ям­ні­цу. Дзяў­чы­на пра ўсё да­ве­да­ла­ся і вы­ра­шы­ла не па­мі­раць.

«Ме­ма­ры­яль­ны комп­лекс па­бу­да­ва­ны мёрт­вы­мі для жы­вых, якія толь­кі рых­ту­юц­ца мерц­вя­ка­мі стаць. Му­сіць, хтось­ці штур­хае іх на та­кі ўчы­нак», — ад­ка­заў не­ўпа­пад хло­пец дзяў­чы­не. «Мяр­зот­ні­кі!» — ён пра­кры­чаў ва ўвесь го­лас, што бы­ло мо­цы.

Дзяў­чы­на па­чу­ла го­лас хлоп­ца з су­сед­няй ква­тэ­ры, які рэ­хам уля­цеў у шчы­лі­ну ад­чы­не­на­га бал­ко­на. У гэ­тую са­мую шчы­лі­ну пра­бі­лі­ся і све­жыя кіп­цю­ры па­вет­ра. Яны па­ча­лі звяз­ваць дзяў­чы­не но­гі. Але рап­тоў­на кіп­цю­ры спы­ні­лі­ся. На­ва­кол­ле сціх­ла. Тыя, ін­шыя, пра ка­го рас­пыт­ва­ла са­ма ў ся­бе дзяў­чы­на, раз­гу­бі­лі­ся, яны ста­я­лі моўч­кі з вы­цяг­ну­ты­мі чор­ны­мі ру­ка­мі.

Лю­дзі з дру­го­га фрон­ту бы­лі ша­ма­на­мі. Звар'­я­це­лы­мі. Спус­то­ша­ны­мі. Га­лод­ны­мі. Злы­мі. Ім ха­це­ла­ся ма­ла­дой кры­ві. Не вы­піць — па­смак­таць толь­кі. Каб на­та­лен­не сма­гі пры­нес­ла ім за­да­валь­нен­не. Яны не ча­ка­лі, што нех­та з лю­дзей пра­чнец­ца і агу­чыць свой пра­тэст. Так­са­ма яны не ча­ка­лі, што хтось­ці да­ве­да­ец­ца іх са­праўд­ныя ім­ёны, якія яны і са­мі не ве­да­лі.

Ту­ман пай­шоў прэч. Ён па­вяр­нуў на­зад. За­браў з са­бою кіп­цю­ры, якія тры­ма­лі дзяў­чы­не но­гі. За­чы­ніў за са­бой бал­кон. Ту­ман ута­піў­ся ў пой­ме, што раз­ляг­ла­ся сва­ім пра­вым віль­гот­ным бо­кам. Пой­ма да­ча­ка­ла­ся, па­куль зноў аб'­явіц­ца сон­ца, і са­ма ста­ла зні­каць у не­трах зям­лі. Ад яе за­ста­лі­ся толь­кі гу­кі: «чвяк-чвяк».

Са­ба­кі і ка­ты. Яны пе­ра­ста­лі ка­та­ваць сва­іх гас­па­да­роў па­хо­да­мі да ва­ды. Га­рад­скія са­ба­кі і ка­ты па­ча­лі вы­чы­шчац­ца і вы­мы­вац­ца. Яны вы­ра­шы­лі, што ха­дзіць да пой­мы, якая толь­кі і здоль­ная да та­го, што вы­ды­хаць пе­рад­смя­рот­ныя гу­кі, — гэ­та не­бяс­печ­на. У не­бяс­пе­цы мно­га бру­ду, не­вя­до­мас­ці і цем­ры.

«Хаў!» — вы­дых­ну­ла пой­ма. На яе мес­цы рас­цві­лі ко­ці­кі. Яны не па­доб­ныя да га­рад­скіх са­бак і ка­тоў. Да вяс­ко­вых так­са­ма не па­доб­ныя. Ко­ці­кі на ла­зе. Га­лін­ка­мі гэ­та­га дрэ­ва баць­кі б'юць дзя­цей, каб тыя не шко­дзі­лі. «А што ста­ла­ся з ты­мі, з ін­шы­мі?» — спы­та­ла­ся дзяў­чы­на. «Яны па­мер­лі», — ад­ка­заў хло­пец з су­сед­няй ква­тэ­ры. «Яны па­мер­лі гэ­так жа не­ча­ка­на, як не­ча­ка­на да­ве­да­лі­ся свае са­праўд­ныя ім­ёны, якія ад на­ра­джэн­ня бы­лі сха­ва­ныя цем­раю».

Мяр­зот­ні­каў не ста­ла. Со­неч­ная да­ля­чынь пра­грэ­ла­ся. Яна ад­чу­ла га­ра­чы­ню на­ды­хо­дзя­ча­га ле­та. На ка­лен­да­ры яно бу­дзе мець па­ча­так яшчэ не хут­ка, але ў ду­шы ча­ла­ве­ка рас­цві­лі пі­во­ні пер­шых дзён чэр­ве­ня.

Ма­ры­на Яў­сей­чык

Выбар рэдакцыі

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.

Грамадства

Рэспубліканскі суботнік прайшоў сёння ў Беларусі

Рэспубліканскі суботнік прайшоў сёння ў Беларусі

Мерапрыемства праводзілася на добраахвотнай аснове.