Вы тут

Добрае помніцца доўга...


Горад. Холад. Вірлівая вулка. Прысада абапал, але зранку праходу пад ёю няма, і чаму — зразумела без слоў: працуе тэхніка, звініць піла... Спрадвечны вясновы клопат — людзі абразаюць дрэвы.

Зрэшты — каб толькі! Праз паўгадзінкі, калі рух па тратуары адкрыўся, стала відавочна, што дрэвы тут не толькі абразалі, іх яшчэ і зразалі — пад корань, амаль роўна з зямлёй.

22-11

Бо яны, акурат як людзі — да вясны дажылі не ўсе.

Яблычак... Ад яблынькі...

«Не я б'ю — вярба б'е, / За тыдзень Вялікдзень...»

А размоў пра яго — на сядміцу і нават больш.

— Яйкі я ўзяла. Не хвалюйся — і табе, і сабе, — «рапартуе» па «мабілцы» кабета з крамы. — А мяса потым куплю... Не, пірагоў пячы не буду! І не ўгаворвай: сказала не, значыцца не. Ну што значыць «чаму», мама! Ды мы ж з табой і так, як пірагі!..

Усе азірнуліся і ўсміхнуліся, бо ўбачылі, што жанчына і сапраўды, як той пірог: невысокая, румяная, пышная...

Трэба разумець, як мама?

Не пра вячэру

Лес... Красавік... І красы, як расы! Яшчэ ўчора, здаецца, кветак не было, а сёння... Белыя, блакітныя, зрэдзь дзе жоўтыя — цуд!.. Нагу не паставіць!.. Бо там...

Нешта, як быццам, варушыцца?

Так і ёсць: першая сёлета жабка!.. А па-над ёю — першы матылёк. Спалохалі беднага — узляцеў у паветра, паказаў свае крылцы ды падаўся ўгору — да вясёлых кусцікаў вярбы, да стромкіх соснаў...

Зрэшты, высокія ды роўныя яны не ўсе. У адной вунь — на ладнай вышыні — ствол нібы «раздзяліўся»: шугануў угору аж пяццю магутнымі «пальцамі».

— Глянь, — кажу спадарожніку, — якая сасна. Незвычайная, праўда?

— Ну, — згаджаецца той і, палюбаваўшыся, прызнае: — а як па мне, дык звычайныя лепей: з іх бы столькі дошак нарэзаў!

...Што ёсць, тое ёсць: у словазлучэнні «рамантычная вячэра» для жанчын ключавое слова «рамантычная», для мужчын — «вячэра».

Адна бяда — старасць...

Гэтая жанчына, мусіць, вельмі спяшалася — з усіх сіл даганяла тралейбус!

Недарэмна, дзякаваць Богу: ледзь не на хаду ўскочыла ў салон. І нават потым не спынілася: убачыўшы спераду вольныя месцы, ірванула туды. Аднак сесці не паспела: у метры ад кабіны зачапілася за нейкую жалязяку і ўпала — ніцма, няўклюдна...

Падымаць яе, шчыра кажучы, страшна было, бо чакалі чаго заўгодна — слёз, крыві, праклёнаў...

І... памыліліся, бо ўстаўшы і пакрывіўшыся трохі ад болю, кабета села, пацерла плячо і разбітае, відаць, калена і ўголас аб'явіла:

— Добра, што ў джынсах сёння. А то калготы дакладна парваліся б!

Гэта было даўно. А нядаўна...

Усё паўтараецца, як той казаў, хіба з той розніцай, што гэтая, другая пасажырка, тралейбус не даганяла. Яна спакойна зайшла ў салон і стала ля поручня, хоць сесці магла (вольных месцаў хапала). І нават павінна была, — бо старэнькая, бо з двума пакункамі пустых бутэлек... А рух жа...

Таксі з-за павароткі, як чорт з табакеркі... І пад колы тралейбусу... Кіроўца — па тармазах! Бабуля — з грукатам — вобзем...

Мы памалу яе падымалі, асцярожненька садзілі, спакваля сталі распытваць, дзе, што баліць, як яе завуць...

Тая, бедная, толькі пазірала: спачатку — разгублена і зусім няўцямна, потым — як бы нешта шукаючы — на падлозе, паблізу...

Першае пытанне:

— А дзе мае торбачкі? Там бутэлькі былі...

Не бяды, калі бабуля збірае іх дзеля «спартыўнага інтарэсу», па звычцы, каб мець занятак.

Палова бяды — калі той, выручанай капейкай, «надточвае» пенсію.

І гора, прычым сапраўднае, калі дома ў старэнькай — сям'я выпівох, якія загадалі бабулі здаць пустыя бутэлькі і прынесці поўную.

Хоць нешта...

Вечар. Канцэртная зала. У час антракту ўсе «дарогі» вядуць у буфет.

— Па бутэрбродзе? — удакладняе сяброўка, стаўшы ў чаргу. — І па каўцы, так?

— Не, — камандую, — па каўцы пазнавата ўжо: потым не заснем.

— Тады па гарбатцы?

Бармен чуе нашу размову і, дзякаваць Богу, разумее: далікатна кладзе на сподачак два бутэрброды, налівае ў кубачкі вару, падае два пакецікі заваркі.

— Хопіць аднаго, — зноў жа камандую з-за пляча (бо замоцная ж будзе гарбата).

Аднак мужчына гэту фразу разумее па-свойму.

— Не бойцеся, — паважліва кажа, — чай у нас недарагі.

...Ну хоць недзе! І нешта.

Помста

Стары, папяровы праязны мне асабіста падабаўся больш, бо яго купляў, хаваў, напрыклад, у бакавую кішэньку сумачкі і выцягваў хіба што зрэдку — «па просьбе кантралюючых асоб»... А вось новы ўжо трэба «пасвіць», пастаянна трымаць пад рукой: зайшоў у грамадскі транспарт — будзь добранькі, выцягні, прылажы да валідатара. Прылажыў — схавай... Потым (як надоечы) адкажы на тэлефонны званок і раптам пачуй:

— Прабачце, у вас нічога не скрадуць? Сумачка адкрытая, а побач столькі жулля...

— Што праўда, тое праўда, — кажу кабеце, хоць магла і змаўчаць, бо яна гаворыць сама:

— У мяне ў гэтым аўтобусе гаманец укралі — з сумачкі. Грошай перад зарплатай мала было — не шкада, а вось саму партманетку — вельмі! Сын яе з Германіі прывёз — зручную, прыгожую — для мяне. А тут — бач — нейкі пустадомак карыстацца будзе! Злосці поўны косці! Ну, думаю, я ж адпомшчу табе! Узяла свой стары, непатрэбны кашалёк, набіла яго рознымі паперкамі — і ў сумку: на вуліцу выходжу — зверху кладу, яшчэ і дзірачку пакідаю... Маўляў, давай, сволач, дзейнічай — лёгкая здабыча! І што вы думаеце? Усяго тры дні так паездзіла, на чацвёрты нехта ўкраў партманет... І, відаць жа, майстар, бо нават не пачула! Але рада была!.. Бо не мне ж адной бедаваць? Злодзей хай таксама папсіхуе...

І сапраўды — хай...

«Тварыць дабро патрэбен талент...»

«Наш тата памёр маладым, раптоўна, пакінуў шасцёра малых. «Адна з ты з імі не справішся, — казалі маме вяскоўцы, — здай у дзетдом хоць большанькіх...». Але мама, дзякаваць Богу, нікога не паслухала і нас не разлучыла. Яна працавала ў калгасе, трымала вялікую гаспадарку, шыла, вязала — і сабе, і на продаж, вельмі хораша вышывала. Яна ніколі, здаецца, не спала (мы такога не бачылі)... А ўжо як спявала беларускія народныя песні!..

Толькі потым, калі падраслі, калі самі пастваралі сем'і ды ўзяліся гадаваць дзяцей, мы сталі разумець, што перажыла наша мама...».

Гэты расказ дачкі (адной з тых шасці) пачулі днём, а вечарам у паўпустым аўтобусе...

Кабеты былі як кабеты — узросту ягадак (гадоў па сорак пяць) — сядзелі насупраць, пра нешта размаўлялі, пакуль у адной не зазваніў мабільны.

Прывычным рухам яна дастала тэлефон, прыклала да вуха: штось пачула, штось сказала сама — рэзка, абрывіста... Кшталту: «А ты што?», «А на халеру?», «А я табе што сказала?!.». І далей (ужо выходзячы з сябе, гучна, на ўвесь аўтобус): «Ну дык сцяг табе ў рукі! Можа, заткнешся, бо дастала...».

Гаркнуўшы вось гэта, апошняе, жанчына абарвала размову, кінула ў сумку тэлефон, стала тлумачыць сваёй спадарожніцы, што размаўляла з маці, што той 85 гадоў, што жыве яна ў вёсцы. Што пляменнік хацеў там бульбы набраць, а да склепа не пад'ехаць — бурай некіх сукоў наламала... Дык старая ўзялася іх прымаць (каб унуку лягчэй было) і параніла руку.

Даслоўна: «У яе, ці бачыце, кроў цячэ... Ёй баліць! А хто вінаваты? Я ж ёй казала: сядзь і сядзі! Трыццаць гадоў унуку. Ён што — сам сабе дарогу не расчысціць? Ты чаго лезеш?! Стогне цяпер: жыць ёй збрыдзела, хоча таблетак наглытацца і памерці... Ну дык сцяг табе ў рукі: глытай... Што ты мозг мне выносіш?!»

...Вось гэта, другая, матулька, відаць, менш гаравала, гадуючы дачку? Менш любіла ды шкадавала яе? Меней спявала?

Ці, можа, песні былі не тыя?

Кошт

Андрэевіч — на пенсіі, прычым вельмі даўно. Але ж працуе яшчэ — дворнікам у адной установе, вартаўніком — у другой, хоць здароўя, скардзіцца, аніякага...

— Дык, можа, звальняліся б? — далікатна раім яму.

— А далей што? — пытаннем на пытанне адказвае той. — Машына старая — грошы смокча, як цэмент ваду, дача — таксама, а галоўнае... Тры сыны ў мяне, тры нявесткі, сямёра ўнукаў, жонка... У таго дзень народзінаў, у таго вяселле-наваселле, у таго выпускны... Мне ж за шчасце павіншаваць, падарунак чалавеку зрабіць. І лепей каштоўны...

Сямейнікі, хочацца верыць, разумеюць іх кошт?

Добрае помніцца доўга...

А благое, кажуць, яшчэ даўжэй.

Аніводная маці, мусіць, не хацела б, каб сын ажаніўся ў 20, каб у жонкі выбраў звычайнае дзяўчо з правінцыі?

Вось і Маркаўна змірыцца не магла, не любіла, не прымала сваю нявестку — ні праз год пасля вяселля, ні праз пяць. І не столькі таму, што тая аказалася нейкай нядбаліцай, не... Маці мела каго любіць: у яе дачушка расла — прыгожая, вясёлая, здольная... Ну як жа такую не песціць, ну як ёй не слугаваць?! Любы ж капрыз за... свае грошы!

Пакуль выстаралася ды зарабляла іх (для дачушкі, для першага зяця, потым для другога, для ўнукаў), не заўважыла, як знясілела.

Сын з сям'ёй жыў бліжэй: з жонкай, з дзецьмі яны штодня заходзілі, праведвалі, дапамагалі. Потым (ну што тут будзеш рабіць?!) — з лыжачкі кармілі, абмывалі, суцяшалі... Хоць якраз вось гэта і дужа цяжка было, бо матуля днямі і начамі ўсё роўна глядзела на дзверы — чакала дачку.

Тая не прыязджала — часу не мела: разводзілася з другім мужам, выходзіла за трэцяга...

На пахаванні, праўда, была. На дзевяць дзён завітала таксама. І на сорак — заявіць пра... спадчыну.

Брат з ёй таргавацца не стаў. Мама сказала: «Усё пароўну», значыць, усё пароўну, і гэта — закон.

Нявестка таксама яго не аспрэчвала. Больш за тое, залвіцы казала: «Забяры што з маміных рэчаў — тэлевізар, швейную машынку, посуд, абрусы... Забяры яе лыжачкі, кніжкі. Вось гэтую вазу яна вельмі любіла... Хай будзе табе на памяць...».

— Не, нам нічога не трэба, — і за сябе, і за дзяцей адказала дачка. — Маму мы і без таго будзем помніць.

...А ўспамінаць — штодня ці часцяком — напэўна, хоць трошкі... сорамна?

Валянціна Доўнар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Маладая зеляніна — галоўны памочнік пры вясновым авітамінозе

Маладая зеляніна — галоўны памочнік пры вясновым авітамінозе

Колькі ж каштуе гэты важны кампанент здаровага рацыёну зараз?