Вы тут

Такіх бяруць у касманаўты!


Якія камандзіровачныя ў касманаўтаў, на якую суму іх страхуюць? На гэтыя і іншыя пытанні «Звяздзе» адказаў Алег Арцем'еў. Ён летась здзейсніў палёт у космас.

Алег Германавіч, якога часта называюць беларуска-расійскім касманаўтам, ненадоўга завітаў у Віцебск. Тут жывуць яго бацькі. Дарэчы, калі быў у космасе, яго мама Вольга Мікалаеўна паабяцала мне першаму з журналістаў перадаць, што сын прыехаў. Слова сваё стрымала. Запрасіла на сумесную прагулку сястра касманаўта.

6-7

Сустрэліся ў раёне плошчы Перамогі. Касманаўт прагульваўся з жонкай Ганнай і амаль 5-гадовым сынам Савеліем, сястрой Таццянай, яе мужам Іванам і іх дзецьмі. Вырашылі наведаць дзіцячы забаўляльны цэнтр. Пакуль дзятва весела бавіла час пад наглядам дарослых, гутарылі.

Паколькі ў інтэрнэце можна прачытаць нават пра дробныя нюансы жыцця касманаўтаў, пытаўся ў суразмоўцы пра яго асабістыя ўражанні.

— Алег Германавіч, у госці да бацькоў прыехалі або ў Беларусі паралельна па службовых справах?

— У службовай камандзіроўцы. Запрасілі выступіць перад студэнтамі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.М. Машэрава. І школу ў аграгарадку Ноўка (недалёка ад Віцебска. — Аўт.) наведаю. Там працуе астранамічны гурток. Пакажу спачатку невялікі фільм пра палёт. Потым буду адказваць на пытанні. Так звычайна ў нас сустрэчы і адбываюцца. Яны — частка працы па папулярызацыі касманаўтыкі... А ў мінулы раз быў у Віцебску прыкладна за тры месяцы да палёту. Стартаваў касмічны карабель 26 сакавіка. А пасадка адбылася 11 верасня 2014 года. Палёт доўжыўся 169 дзён.

— А ведаеце які вы па ліку касманаўт з жыхароў Зямлі?

— Калі па спісе савецкіх і расійскіх касманаўтаў, 118. У тым спісе і трое з Беларусі: Клімук, Кавалёнак і Навіцкі. Я не супраць, калі мяне называюць расійскім касманаўтам, які звязаны з Беларуссю. Мой бацька Герман Аляксеевіч — ваш зямляк. Ён нарадзіўся ў пасёлку Друя Браслаўскага раёна. Бацькі жывуць у Віцебску з пачатку 1990-х гадоў. Так, у доме на вуліцы Цітова. Я нарадзіўся ў Рызе. Сярэднюю школу скончыў у горадзе Ленінск (цяпер Байканур. — Аўт.). Бацька ж мой ваенным быў, таму часта пераязджалі...

А колькі ўсяго зямлян пабывала ў космасе, не ведаю. Дарэчы, не ўсе лятаюць з нашага атрада. Выдалі 220 пасведчанняў касманаўтаў-выпрабавальнікаў і даследчыкаў. Але злятала прыкладна палова. Астатнія або па стане здароўя не праходзяць ці экзамены перад палётам не здаюць. А трэба ж здаць 150 экзаменаў і залікаў. І, дарэчы, праз тры гады яны пераздаюцца, бо тэхніка ўдасканальваецца, ды і веды неабходна «паднавіць». Адзнакі выстаўляюць нават не ў балах, а падлічваюцца да дзясятых бала. І з'яўляецца чарга кандыдатаў... Зараз яна «распісана» аж да 2020 года. Каб падрыхтаваць чалавека да палёту, мінімум два гады неабходна.

— Можна вас лічыць адным з найстарэйшых па ўзросце з тых, хто пакарыў космас?

— Не. Самы «доўгайграючы касманаўт» — амерыканец Джон Глен. Ён у 77 гадоў паляцеў. Што тычыцца нашых, і ў 50 гадоў ляталі ўпершыню. Усё залежыць ад падрыхтоўкі і іншага. Як бывае? Залічваюць у атрад касманаўтаў, напрыклад, у 30 гадоў. Рыхтуешся па адных праграмах, а яны закрываюцца... Я быў залічаны ў атрад у 32 гады. І толькі праз 11 гадоў злятаў.

— Да палёту вы бралі ўдзел у марсіянскіх праграмах. Напрыклад у 2009 годзе — у 105-сутачным эксперыменце, які імітаваў палёт на Марс.

— Так. Я чакаў палёту, таму мог удзельнічаць у розных эксперыментах.

— Не лішнім будзе нагадаць і пра тое, дзе вы вучыліся. Вы ж грамадзянскі касманаўт?

— Па адукацыі я інжынер-механік... Скончыў маскоўскае Баўманскае вучылішча па спецыяльнасці «Тэхніка і фізіка нізкіх тэмператур». А да гэтага з адзнакай — Талінскі палітэхнікум па спецыяльнасці «Электраабсталяванне прамысловых прадпрыемстваў і ўстановак». Так, у арміі служыў: у Вільнюсе — кіроўцам у мотастралковых войсках.

— Напэўна, касманаўт пасля палёту атрымлівае ўзнагароду, кватэру?

— Ордэн не атрымаў. Жыву з жонкай і сынам у інтэрнаце кватэрнага тыпу — за 25 кіламетраў ад «Зорнага гарадка». У нас там аднапакаёвая з усімі выгодамі. Так, пры савецкай уладзе касманаўтам давалі жыллё, дачу, «Волгу». Зараз мы жывём, як бы сказаць (задумаўся), пры капіталізме, таму...

— А колькі, калі не сакрэт, зарабляе касманаўт?

— 77 тысяч рублёў — у мяне такі аклад на Зямлі. Калі ў космасе, камандзіровачныя налічваюцца: ад 300 да 400 долараў у суткі — у залежнасці ад таго, чым займаешся. Выходзіш у адкрыты космас або так працуеш — усё ўлічваецца... За адзін палёт кватэру не купіш. Злятаў, ну і... пакуль даўгі раздаў. Каб кватэру купіць, трэба яшчэ раз ляцець (усміхаецца).

— А жонка ваша працуе?

— Пакуль не, бо гадуе дзіця. Яна скончыла інстытут сэрвісу, таваразнаўца. Жонкі тых, хто раней быў залічаны ў атрад, паспелі на працу ўладкавацца ў «Зорным»... Хто пазней — у Маскву трэба на работу ехаць або ў Каралёў. А да Масквы ў адзін бок 2,5 гадзіны на аўто. Цяжкавата...

— Дарэчы, упэўнены, чытачкам будзе асабліва цікава даведацца: дзе халастыя касманаўты знаёмяцца з патэнцыйнымі жонкамі?

— З Ганнай пазнаёміўся падчас спецыяльнай парашутнай падрыхтоўкі касманаўтаў. Яе тата быў кіраўніком скачкоў. Так, яна пару разоў скакала, і гэтага ёй хапіла (усміхаецца).

— Напэўна, страхуюць касманаўта перад палётам?

— Абавязкова! На якую суму, не памятаю, бо перад палётам не ўчытваўся ў тое, што падпісваў. І калі паступаў у атрад, страхавалі. Калі ў мяне ў працэсе трэніровак быў разрыў Ахілава сухажылля, выплацілі каля 20 тысяч долараў. Потым за траўму — зашывалі парэз галавы — атрымаў прыкладна 2000 долараў.

— А страшна было ляцець? Былі падчас палёту сітуацыі на мяжы паміж жыццём і смерцю?

— Вядома, у нармальнага чалавека пачуццё страху павінна быць. Але, калі доўга рыхтуешся, тады не страшна, бо ведаеш, што цябе чакае... Для кандыдатаў у касманаўты таму і распрацавалі спецыяльныя віды падрыхтоўкі. Ёсць і спецыяльная парашутная, якая якраз дазваляе сябе паводзіць стрымана ў складаных сітуацыях. Без звычкі любому было б страшнавата.

Два задымленні ў нас былі. Але ўсе няштатныя сітуацыі — узгаранне, разгерметызацыя і таксічная атмасфера (калі будзе працёк аміяку — смяротна небяспечная сітуацыя) — да аўтаматызму адпрацоўваюцца на Зямлі. Таму ў космасе кожны дзейнічае па вызначаным алгарытме.

— А мае права касманаўт, улічваючы складанасць працы, раней пайсці на пенсію?

— Калі 10 гадоў у атрадзе касманаўтаў, можаш і на пенсію, нават без палёту ў космас... У мяне ж вялікае жаданне зноў туды. Цягне!

— Як праходзіць дзень у космасе?

— Устаём у 6 гадзін. Жывём па Грынвічу. У нас васьмігадзінны працоўны дзень. Не, ніхто не дзяжурыць, бо ўсе кладуцца і ўстаюць у адзін час. Пасля снедання выходзім на сувязь з Зямлёй, каб удакладніць, што рабіць... Хаця да працы рыхтуешся з вечара, бо трэба знайсці абсталяванне, якога шмат. Так, у «базе» распісана, дзе што знаходзіцца. Але, здараецца, што «губляецца» нешта, бо можа адляцець з прычыны бязважкасці. Таму з вечара і трэба знайсці. І на гэта шмат часу траціцца... З васьмі гадзін працы дзве — на фізкультуру. Яна неабходна, каб быць у форме, у нармальным стане вярнуцца дамоў. Гадзіна — на бегавую дарожку, столькі ж — на сілавы або велатрэнажор. Бязважкасць — небяспечная штука. У арганізме праходзяць незваротныя змены: у сардэчна-сасудзістай, у касцяной, імуннай сістэмах. Быў выпадак, калі савецкіх касманаўтаў, якія ляталі без фізічных нагрузак, ледзь, як кажуць, адкачалі... Яшчэ ёсць на борце ліст задач, якія можаш выконваць або не.

— Гэта як?

— Нейкія эксперыменты можна праводзіць па жаданні, дадатковы рамонт. Але, паверце, ніхто ў космасе не б'е бібікі. Усе стараюцца як мага больш карыснага зрабіць. У прыватнасці эксперымент «Касмічны ўраган» — для прагназавання экалагічных катастроф, катаклізмаў. Яго робіш і фатаграфуеш... Падчас нашага палёту было заданне «Раскосмасу»: весці блог у сацыяльных сетках для папулярызацыі касманаўтыкі.

— Дык, мы — амаль што калегі! Вы, значыць, касмічны блогер?

— Ну... (смяецца).

— Прабачце за несур'ёзнае пытанне: «талеркі» ў космасе бачылі? Між іншым, падчас падрыхтоўкі да палёту ці вучаць, як правільна «выходзіць на кантакт» з прышэльцамі?

— Зусім незразумелага не бачыў. Я пра тое, чаму б не было тлумачэння. Бачыш нешта, а потым высвятляецца, што гэта — звычайнае касмічнае смецце. А яго ў космасе поўна. Напрыклад ляціць «аб'ект». Здаецца, быццам бы «колер мяняе», «сігнал падае». А вугал Сонца змяняецца — і разумееш, што, як вы кажаце, «талерка» — кавалкі цеплаізаляцыі нейкай станцыі...

Наконт магчымага кантакту, у нас усюды апаратура. Трэба спачатку фота і відэа зрабіць, а толькі потым «рыхтавацца кантактаваць». Трэба ж пакінуць дакументальны «матэрыял», каб потым паглядзелі, што з табой стала: адразу з'елі ці пазней (жартуе).

— Ці змянілася ваша ўспрыманне, разуменне жыцця пасля палёту?

— Дабрэйшым стаў.

— Няўжо злым былі?

— Ды не... Спакайнейшым становішся. Разумееш, што праграму мінімум выканаў: злятаў і ў адкрытым космасе пабываў.

— З'явілася адчуванне, што жыццё дадзена недарма? Выбачайце, што іранізую.

— І так недарма, калі ў цябе дзеці ёсць... Адчуў, што зрабіў невялічкі ўнёсак у тое, каб людзі і далей ляталі. Паглядзеў у космасе што і як. Цяпер трэба думаць: як высаджвацца на Месяц, на Марс. Калі сам, можа, не паспею, дык мае досвед, веды і навыкі спатрэбяцца, каб іншым дапамагчы гэта зрабіць.

Аляксандр ПУКШАНСКІ

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.