Вы тут

«Мы жылі адной марай — разбіць ворага...»


Старшыня Савета ветэранаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі Рыгор ПРЫШЧЭПНЫ на фронце апынуўся ў даволі юным узросце — у сямнаццаць. Цяпер Рыгору Васільевічу восемдзесят дзевяць гадоў, сорак з іх ён працуе загадчыкам лабараторыі вышэйшай матэматыкі БДУІР. У размове ветэран узгадаў пра сваю ваенную маладосць і паразважаў пра сённяшніх юнакоў і дзяўчат, з якімі працуе ва ўніверсітэце.

7-9

Украіна і Беларусь — абедзве гэтыя краіны сталі для Рыгора Прышчэпнага роднымі. Нарадзіўся ён на Чаркашчыне, у горадзе Залатаноша. Усе дні праводзіў з сябрамі ў лесе ці на рацэ. Днепр пад Чаркасамі дасягае больш як кіламетровай шырыні, і Рыгор у сёмым класе ўжо пераплываў яго.

— Увесь вольны час мы праводзілі на свежым паветры: збіралі грыбы, гулялі ў «квача» (даганялкі пад вадой), футбол, лапту, — узгадвае Рыгор Васільевіч. — Акрамя таго, навучанне ў школе ў той час было крыху іншым, усіх хлопцаў рыхтавалі да абароны краіны. Мы здавалі нормы ГПА, займаліся фізічнымі практыкаваннямі. У піянерлагерах, куды многія ездзілі на адпачынак летам, вялікая ўвага надавалася патрыятычнаму выхаванню. Шчыра кажучы, некаторыя з навыкаў, якія я атрымаў у тыя часы, пасля спатрэбіліся мне на фронце.

Калі пачалася вайна, ён толькі восем класаў скончыў. У верасні 1943 года, калі хлопцу споўнілася 17 гадоў, быў прызваны ў Чырвоную Армію, у разведку. Магчымасць абараняць сваю Радзіму ўспрыняў як вялікі гонар. Той год стаў пераломным у Вялікай Айчыннай, і хлопец быў упэўнены ў канчатковай перамозе над ворагам. Рыгор Васільевіч кажа, што вайна адразу ж зрабіла з яго дарослага чалавека. Служба ў войску імгненна навучыла хлопца адказнасці: за свае паводзіны, рашэнні і за жыццё таварышаў.

— Я ні ў якім разе не шкадую, што маё юнацтва прыйшлося на вайну, — канстатуе суразмоўца. — Нават думкі пра гэта не з'яўлялася, пакуль вы не спыталі. Мы жылі адной марай, адным парывам — хутчэй разбіць ворага.

7-14Рыгор Прышчэпны ўзгадвае, што ў разведроце ў асноўным служылі яго равеснікі. Ён мяркуе, што перавагу самым маладым аддавалі таму, што ім не было пра што шкадаваць: ні жонак, ні дзяцей... У самога ж Рыгора Васільевіча за ўвесь час службы ні разу не з'явілася думка, што ён можа загінуць. Жартам кажа, што на заданні ішоў, як на працу.

— Нягледзячы на тое, што смерці мы не баяліся, яна заўсёды была побач, — узгадвае ветэран. — Са мной яна сустрэлася ўжо напрыканцы вайны, на нямецкай тэрыторыі. Мясцовае насельніцтва часта ставілася да чырвонаармейцаў негатыўна ці нават з непрыхаванай агрэсіяй. Аднойчы мы з напарнікам зайшлі ў двухпавярховы будынак, непадалёк ішоў бой. Спыталі ў гаспадыні, старой жанчыны, ці ёсць у доме нямецкія салдаты. Яна пакачала галавой — не. Вырашылі праверыць. У адным з пакояў стаяла шафа. Раптам, калі мы былі побач, яе дзверы адчыніліся і адтуль мне выстралілі ў твар, ажно асляпіла. Я аўтаматычна ў тую ж секунду даў чаргу па шафе са свайго ППС. Немец нейкім неверагодным чынам прамахнуўся — куля прастрэліла толькі капюшон на маім маскхалаце.

Падзеі вайны Рыгор Васільевіч узгадвае без асаблівага імпэту. Ён прызнаецца, што яны дагэтуль трывожаць яго душу. Ужо ў пасляваенны час у адпачынку на Радзіме ён часта хадзіў на паляванне. Браў стрэльбу, патроны, ішоў у лес, назіраў за дзічынай, але ніколі не страляў па жывых істотах...
Для яго за шчасце было адчуваць прыроду, не кранаючы гэтай прыгажосці.

Перамогу Рыгор Прышчэпны сустрэў 7 мая ва Усходняй Германіі. Шчаслівую навіну паведаміў радыст. Святкаванне было, па вайсковых мерках таго часу, багатым: тушонка, галеты, хлеб і спірт-сырэц, якога выдавалі па сто грамаў кожны дзень. Ветэран памятае, як ад радасці і ўзбуджэння ўпершыню за ўвесь час вайны прыклаўся да флягі са спіртам. Ды так, што пасля праспаў усю ноч каля клумбы на вуліцы.

— З тых часоў у мяне з'явілася агіда да алкаголю, — прызнаецца суразмоўца. — Мог зрэдку выпіць трохі віна. Але ўжо 20 гадоў, як я ўвогуле не п'ю спіртнога. Дарэчы, многія на фронце грашылі ўжываннем алкаголю, і гэта можна зразумець. Але часта аматары выпіўкі расплачваліся за тое жыццём. Разведчыку заўсёды трэба быць напагатове, а алкаголь абуджае самыя страшныя, цёмныя інстынкты: агрэсію, нянавісць. І ў моманты, калі сітуацыя патрабавала хуткага і ўзважанага прыняцця рашэнняў, галава падводзіла хлопцаў.

Вяртаўся з фронту Рыгор Васільевіч на... веласіпедзе. Два тыдні разведрота правяла, круцячы педалі. Бацька Рыгора Прышчэпнага загінуў падчас вызвалення Днепрапятроўска. Маці параіла хлопцу самому шукаць сабе месца ў жыцці, не вяртаючыся на малую радзіму. Ён прыехаў у Мінск і працягнуў службу ў арміі, адначасова вучыўся ў вайсковым вучылішчы, пасля паступіў на геаграфічны факультэт БДУ. Служыў пад Масквой. У 1975 годзе скончыў службу і прыехаў працаваць у Мінскі радыётэхнічны інстытут на кафедру вышэйшай матэматыкі, тут ён і цяпер. Ветэран часта выступае перад студэнтамі, дзеліцца з імі сваімі думкамі і ўспамінамі.

— Мне цяжка параўноўваць маё пакаленне і сённяшнюю моладзь, — разважае Рыгор Васільевіч. — Я не магу сказаць, што мы былі лепшыя ці горшыя. Мы проста розныя. Наша пакаленне, як мне падаецца, было больш сціплым, паслухмяным, з большай павагай ставілася да старэйшых. Сённяшняя моладзь значна больш пісьменная, адукаваная, у тым ліку і дзякуючы інтэрнэту. Яна цікавіцца ўсім на свеце, не саромеецца задаваць пытанні. Студэнты хутка знаходзяць адказы, цягнуцца да ведаў. Гэтыя веды выхоўваюць у іх самастойнасць, крытычнае мысленне. Але адна з сур'ёзных праблем, якую я заўважаю, — гэта лянота. Далёка не ўсе паспяхова з ёй змагаюцца. Акрамя таго, сучасныя студэнты ў большай ступені індывідуалісты, чым калектывісты, што таксама ўплывае на іх характары. Я цешуся надзеяй, што яны сапраўдныя патрыёты. Бо калі раптам здарыцца такое, як было 70 з лішкам гадоў таму, Беларусі будуць патрэбны абаронцы, гатовыя аддаць усё для яе будучыні.

Яраслаў ЛЫСКАВЕЦ.

 

Выбар рэдакцыі

Навука

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Расказаў першы намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь Дзяніс Каржыцкі.

Здароўе

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

Як вакцыны выратоўваюць жыцці і чаго можа каштаваць іх ігнараванне?

Грамадства

Курс маладога байца для дэпутата

Курс маладога байца для дэпутата

Аляксандр Курэц – самы малады народны выбраннік у сваім сельсавеце і адзіны дэпутат сярод сваіх калег па службе.