Вы тут

Зух супраць мух...


Летам 1978-га, амаль 40 гадоў таму, быў я ў камандзіроўцы ў Брэсце. Будавалі мы тамтэйшы мясакамбінат, жылі ў рабочым інтэрнаце.

І вось неяк у пятніцу вяртаюся я вечарам з працы і адразу на ўваходзе бачу аб'яву: заўтра, маўляў, у законны выхадны, арганізуецца паездка ў грыбы. Збор і адпраўленне ў пяць гадзін раніцы з прыпынку Брэст-Усходні. У нас гэта пад носам, можна сказаць. Дык чаму б тады, час маючы, не з'ездзіць, не пазбіраць? Я ж у лесе вырас, на грыбах сабаку з'еў...

Карацей, на досвітку я ўжо быў на нагах — прыйшоў на прыпынак. Народу там, бачу, процьма — бабкі, дзядкі, цэлыя сем'і з дзецьмі... Усе, вядома ж, з нейкімі кашамі, з торбамі, вёдрамі...

Селядцамі ўбіліся ў цягнік, крануліся. Пакуль ехалі, па гучнай сувязі некалькі разоў пачулі абвестку, што назад будзем ад'язджаць з таго ж месца, дзе нас высадзяць, і роўна ў 16 гадзін — ні раней, ні пазней... Што як па мне, дык сама тое, бо да 16-ці як ад зямлі да неба: хопіць жа часу, каб і грыбоў назбіраць, і адпачыць...

А пакуль па шырокай дарозе мы весела крочылі ў лес.

Мінулі, як мне падалося, нейкі танкавы палігон. Чарніц там было — хоць ты заваліся! І спрэс буйныя, салодкія. Жанкі, за якімі ўвязаўся, прыселі іх пазбіраць. А я ж не баба, я не па ягадах спец... Я — па грыбах! Таму паласаваўся, душу адвёў ды кінуў — рушыў у грыбы, на поўдзень.

І ўсё як мае быць: сонца ў твар мне свеціць, птушкі спяваюць, сосны шумяць... Праўда, грыбоў чамусьці не відаць, але ж гэта пакуль. Я ў глыб лесу іду.

Само сабой — запамінаю дарогу: вось прасека з бетонным слупам, вось другая, значна шырэйшая, вось сцежка мая...

А лес вакол — стагадовы, сасна ў сасну! Баравікі ў такім проста павінны быць — на тоўстых белых ножках, з цёмнымі шапкамі... Факт, што да лісічак ды розных бабак я нават не згінаюся, на сыраежкі і пагатоў глядзець не хачу. (На гадзіннік, дарэчы, таксама — зірнуў толькі тады, калі есці захацеў: ага, абедаць пара, мнагавата націкала. Неўзабаве ўжо і назад кіравацца.)

Думаю так — і душа ў пяту, бо не цямлю: а назад — гэта, уласна, куды: у які мне бок?! Зранку я ішоў на сонца. А дзе яно цяпер? Няма — зацягнула хмарамі. І лес ужо нейкі не той — цёмны, суровы...

Я ў адзін бок кінуўся — няма там ніякіх прасек з бетоннымі слупамі, я ў другі... Галоўнае — цвёрда ведаю, што яны быць павінны, і блізка, а няма, прычым нідзе. Я ўсюды абгледзеў!..

На гадзінніку між тым ужо тры... Цягнік на Брэст, казалі, у чатыры — ні раней і ні пазней. А я адзін, у чужым, абсалютна незнаёмым лесе. І ніводная душа не ведае, што я некуды паехаў. Значыць, дзе-дзе, а тут мяне шукаць не будуць.

Спалохаўся не на жарт. Але ж чую раптам (на сваё правае, здаровае вуха, бо на левае амаль глухі) быццам недзе машына сігналіць. Я ва ўсе лапаткі туды — нічога падобнага. Я трохі правей — таксама. Потым лявей...

Падалося мне: нідзе ніякіх машын. Толькі ногі збіў ды сам яшчэ болей заблытаўся...

«Ну ўсё, значыць, тут і канец мне», — сам сабе думаю, бо запалак няма, вады няма, апратка лёгкая, з ежы толькі падножны корм, а яшчэ калі і дождж сыпане...

Засмучаны, знясілены лёг на зямлю. І раптам ідэя, як сякера пад лаўкай: трэба на высокае дрэва ўзабрацца. Можа, адтуль я нешта ўбачу?

Толькі задумаўся, на якое дрэва і як бы залезці, — вушам не веру: галасы (ці ўжо галюцынацыі?). Наструніўся... Божухна, дык не толькі яны! Між дрэў нешта чырвонае мільгае! Людзі! Я да іх, з усіх ног...

Бачу ўжо — там дзве жанчыны (адна ў чырвоным касцюме) і мацак гадоў сарака. Згледзелі мяне... і таксама насустрач:

— Вы не ведаеце, — пытаюцца, — як з гэтага лесу выйсці? Мы заблудзіліся — на машыне ў грыбы прыехалі...

— Я таксама, — ім кажу, — у грыбы...

Але ж павесялеў: як-ніяк не адзін цяпер. Стаў распытваць у гэтай тройцы, у якім баку яны былі, ці не бачылі дзе шырокую прасеку з бетонным слупам? Кажуць: «А як жа! Бачылі! Яна тут, недалёка!».

Я ў той бок, кампанія за мной — ідзём, толькі голле трашчыць. Нарэшце — камень з душы, бо вось яна, тая прасека, вось мой слуп (хоць ты пацалуй яго!)... Вось знаёмая зранку сцежка! А непадалёку, за павароткай, і тыя «Жыгулі». Гаспадар як убачыў іх, аж падскочыў ад радасці! За руль тут жа шмыг, жанчыны — у салон, і па газах, што называецца. Мяне пры іх як быццам не было, быццам у вочы не бачылі... Во людзі!

Але што ж ты з гэтым будзеш рабіць?! Паплёўся я следам за іх машынай.

...Доўга ішоў, пакуль нарэшце — гадзін у восем вечара — мяне не падабраў нейкі маленькі аўтобус з п'янаватымі грыбнікамі. З імі я даехаў да Брэста. А ў інтэрнат дабраўся ўжо цёмначы — ледзьве жывы, але шчаслівы-шчаслівы.

...Пра гэты свой паход у грыбы не расказваў ніколі і нікому — баяўся, што засмяюць, скажуць: «Во, хваліўся, што на грыбах сабаку з'еў, а хвастом такі ж удавіўся».

Мікалай А.

Салігорскі раён

Забытая прымаўка

У канцы 70-х гадоў мінулага стагоддзя вагаўшчыком у нашым калгасе працаваў дужа прынцыповы чалавек. Ён, можна сказаць, зубамі трымаўся за кожнае кіло дабра! І не дзіва, каб свайго, а то ж ...

Тады як было? Усе кармы (сена, салому, бульбу, буракі), якія на зіму назапашвалі нашы калгаснікі, спачатку звозіліся на склад, а ўжо потым начальства дзяліла іх — выдавала альбо выпісвала людзям за грошы.

Ну дык вось. Пасля гэтай дзяльбы прыязджаюць вяскоўцы забіраць сваё. Нагружае нехта, напрыклад, воз сена і адразу ж кіруе на вагавую. Там высвятляецца, што на возе 10 кілаграмаў лішніх. Іншы вагаўшчык, што называецца, вочы заплюшчыў бы на такую драбязу, а гэты рашуча ішоў да калгасніка, строга казаў: «Адскубай!».

Чалавек, ну вядома ж, пляваўся (бо што там адскубаць — слёзы!), мацюкаўся, але скуб: ведаў, бедны, што спрачацца марна.

У выніку адзін калгаснік з воза ахапак адскубе, за ім другі, трэці... Пад вечар глядзіш — копка ля вагавой: найчасцей невялічкая — як за раз карове з'есці, а каня ці трактар падганяць трэба, каб яе на склад вярнуць. Лішні клопат, бо прыбытку як кот наплакаў.

Пра гэта хто толькі ні казаў чалавеку! А брыгадзір дык той і наогул... Прыйдзе з раніцы, узважыцца ды патыліцу чухае:

— Трэба адскубаць, — кажа вагаўшчыку, — нешта я многа зацягнуў...

А сам рагоча, аж заходзіцца.

Нехта іншы гэты «намёк» даўно зразумеў бы і высновы зрабіў, наш вагаўшчык — не з такіх: ён па-ранейшаму стаяў на сваім. Пакуль сам не папаўся.

Неяк, у свой законны выхадны, пайшоў ён да вясковай крамы, сустрэў там іншых мужыкоў. Скінуліся яны па рублю, купілі віна ці гарэлкі, не так важна... Факт, што разам пайшлі за рог крамы, каб выпіць, пагаманіць....

Шклянка была ў іх адна. Налівалі ў яе па сонцу: першаму з мужчын — той з радасцю кульнуў, потым другому, трэцяму, — таксама ў смак асушылі...

Да вагаўшчыка радоўка даходзіць: ён толькі да шклянкі... Як той, што наліваў, раптам кажа:

— Стой!.. Нешта я замнога наліў табе. Іншым не хопіць... Давай, «адскубай»!

Мужыкі ў рогат, а вагаўшчык, бедны, зенкамі лыпае і не ведае, што ж гэта рабіць? З аднаго боку трэба, як быццам, паслухаць, падпарадкавацца, а з другога — як гэта зрабіць, калі штосьці з той шклянкі ў роце, а нешта ўжо і глыбей?!

Не, не падавіўся ён, дзякаваць Богу — неяк каўтануў налітае, але ж асалоды ну ніякай не адчуў...

Пасля гэтага выпадку «на сто грамаў» да крамы ён ніколі больш не хадзіў — як адрэзала.

І на вагавой над кожным кілаграмам больш не калаціўся. Таму людзі сталі забывацца, што ёсць проста скнары, а ёсць тыя, што і з камара ўсю кроўку высмакчуць.

Сяргей Ярмольчык,

в. Багданаўка, Лунінецкі раён.

Каб хлеб... І да хлеба!

Некалі, у цяжкія пасляваенныя гады, мы, дзеці, усё лета хадзілі ў лес па ягады. З двароў выпраўляліся грамадой, без дарослых, у адзін і той жа час. Бралі з сабою што з'есці, бо выходзілі на ўвесь дзень, бралі малых братоў ды сясцёр (калі іх не было з кім пакінуць)...

У той летні ранак мы, як заўсёды, збіралі чарніцы, а пяцігадовая Ганначка то побач гуляла з нечым, то сядзела ля кашалёў (так называюць у нас каробкі для ягад).

Блізіўся час абеду, таму не дзіва, што малая захныкала — стала прасіць чаго з'есці.

Маня, яе старэйшая сястра, узялася даводзіць малой, што трэба пачакаць, каб потым сесці разам з усімі, але яна румзала яшчэ больш, і сястра нарэшце здалася — дазволіла малой пайсці да кашалёў, узяць свой тармазок. Дзяўчынка пабегла, і ў лесе на нейкі час пацішэла.

— Ну што, ты падсілкавалася? — спытала Маня ў сястрычкі, калі тая вярнулася назад.

— Так, — весела адказала дзяўчынка, — каб яшчэ крыху, дык я і пад'ела б!

Мы дружна засмяяліся, бо малая то малая, а вунь якія словы знайшла!..

І каб толькі словы! Калі праз нейкія паўгадзінкі мы прыйшлі абедаць, то ўбачылі, што Ганначка не проста падсілкавалася, — яна з'ела ўсё, што Маня брала на траіх.

І тое не пад'ела!

...Вось такое было ў нас маленства.

Некалі, працуючы ў школе, я часцяком узгадвала гэты выпадак. І спачатку не разумела, чаму настаўнікі, мае равеснікі, тады ўсміхаліся, а дзеці — не?

Як потым аказалася, да вучняў, народжаных праз 10, 20, 30 гадоў пасля Перамогі, проста не даходзіла, чаму не наелася Ганначка...

І гэта добра, добра, што не даходзіла, што ў нашых дзяцей ужо быў і хлеб, і да хлеба.

Наталля Фіцнер,

в. Буйнавічы, Лельчыцкі раён.

Рубрыку вядзе Валянціна Доўнар.

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Казярогам важна на гэтым тыдні скончыць неадкладную справу, якая ўжо даўно не дае спакою.

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.