Вы тут

Пра страўнік і яго ворагаў


Страўнік — не сэрца, без яго можна жыць. Гэты орган часам выдаляюць або «ўшываюць», але чалавек працягвае жыць, хоць гэта няўхільна адбіваецца на якасці яго жыцця. Бо лішніх органаў у нас няма, усё прадумана. Для чаго ж патрэбен орган, падобны на зручны мех? Як захаваць яго здаровым, без эрозій ды язваў? Паспрабуем разабрацца разам з дацэнтамі 2-й кафедры ўнутраных захворванняў Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, кандыдатамі медыцынскіх навук, урачамі-гастраэнтэролагамі вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі Мікалаем КАПРАЛАВЫМ і Ірынай ШАЛАМІЦКАЙ.

3-6

Што там адбываецца?

— Наогул страўнік ажыццяўляе асноўны этап ператраўлівання ежы. Нездарма яна знаходзіцца тут цягам некалькіх гадзін. Не затрымліваецца толькі вада — праходзіць далей транзітам. Сок, малако, кефір ператраўліваюцца, як і цвёрдыя прадукты, таму і лічацца ежай. Проста сок ператраўліваецца хутка, рыба крыху даўжэй, а мяса — яшчэ даўжэй. Тут нават не патрэбна спецыяльная адукацыя, каб гэта зразумець. Любая ежа пакідае страўнік і рухаецца далей, у дванаццаціперсную кішку, у выглядзе вадкай кашкі, яна называецца хімусам.

Сценкі страўніка маюць шмат залоз, якія пачынаюць сваю работу пад уздзеяннем некалькіх момантаў, у тым ліку механічнага ціску і хімічнага ўздзеяння. Што такое хімічнае ўздзеянне? Мы бачым ежу, адчуваем яе пах, у нас ўжо актывізуюцца гэтыя залозы і пачынаецца выпрацоўка трох важных гармонаў — гастрыну, ацэтылхаліну і гістаміну, без якіх немагчымы працэс ператраўлівання. Запускаецца адначасова і працэс аддзялення страўнікавага соку. Сценкі страўніка аўтаматычна скарачаюцца, ежа насычаецца гэтым сокам. Як толькі ежа стала хімусам, яна павінна перайсці ў тонкі кішэчнік — дванаццаціперсную кішку, для чаго прымушае адкрыцца сфінктар, які аддзяляе страўнік ад кішкі. Сфінктар — вельмі важны пагранічнік, паколькі асяроддзе ў страўніку кіслае, а ў тонкім кішэчніку — шчолачнае. Калі сфінктар расслаблены, ежа можа закідвацца з кішэчніка ў страўнік і спрыяць гастрыту і язве. Ежа павінна рухацца строга ўніз, а калі адбываецца закід угору, то гэта называецца рэфлюксам, і гэта ўжо само па сабе захворванне, якое можа спрыяць развіццю больш небяспечнай паталогіі.

Якую ежу абмяжоўваць?

— Салёную, вострую, вэнджаную і смажаную. Усё гэта стымулюе выпрацоўку гастрыну ў надта вялікай колькасці. Здаецца, ну і няхай, аднак гэты гармон адказвае за выпрацоўку салянай кіслаты. Больш гастрыну — больш кіслаты. Наогул яна пастаянна прысутнічае ў невялікай колькасці ў страўніку, яе колькасць павялічваецца падчас ператраўлівання, аднак лішак салянай кіслаты траўмуе слізістую, а гэта можа спрыяць гастрыту з эрозіямі і язве.

Ці шкодзіць курэнне?

— Нікацін і іншыя прадукты тытунёвага дыму парушаюць ахоўны састаў слізі, якая пакрывае ўнутры страўнік. У залежных ад тытуню, як і ў тых, хто злоўжывае алкаголем, пастаянна выпрацоўваецца большая колькасць салянай кіслаты, узровень рН у страўніку паніжаецца, асяроддзе становіцца вельмі кіслым, а гэта, як было сказана вышэй, павышае рызыку развіцця эрозій і язвы.

Навошта рэжым харчавання?

— Таму што гэта адпавядае фізіялогіі. Арганізму патрэбна рытмічнае паступленне ежы — 4-5 разавае харчаванне. І справа не толькі ў калорыях і карысных рэчывах, але і ў неабходнасці рэгулярна нейтралізаваць саляную кіслату. Калі вы будзеце харчавацца раз на суткі, то «не пагашаная» ежай кіслата зробіць сваю шкодную справу — справакуе кіслотазалежныя эрозіі і язвы... Сучасная дыеталогія не падтрымлівае ні галадання, ні працяглых разгрузачных дзён. Прычым важна гэта не толькі для страўніка, але і для іншых органаў стрававання, напрыклад, для падстраўнікавай залозы і жоўцевага пузыра, якія выпрацоўваюць свае ферменты, і ім таксама трэба расходавацца. Калі мы не расходуем на ператраўліванне ежы жоўць, яна ператворыцца ў камяні — вось і жоўцекамянёвая хвароба.

Ніякіх разгрузачных дзён?

— Разгрузачныя дні трэба выкарыстоўваць правільна. Напрыклад, адмаўляцца ад тлустых, смажаных, мясных прадуктаў і рабіць акцэнт на рыбе, садавіне, агародніне. Цалкам адмаўляцца ад мяса не варта. Натуральнае мяса — гэта нармальнае развіццё і здароўе арганізма дзяцей і дарослых. Проста не трэба захапляцца мяснымі прадуктамі штодня. Наогул доўга сядзець на разгрузках, дыетах нельга. Заўважце, што менавіта поўныя людзі часта сядзяць на дыетах, штосьці абмяжоўваюць, а хударлявыя ядуць часта і захоўваюць нармальную вагу. Важна не пераядаць, каб страўнік не запаўняўся надта шчыльна.

Запіваць ці не?

— Перад ежай рэкамендуецца піць звычайную, не газіраваную і не мінеральную ваду. Наогул жа ніхто не адмяняў меню з трох страў — першай, другой і трэцяй. А трэцяя — гэта кісель, сок, кампот і г.д. Што да чаю, то пажадана яго выпіць асобна, без булачкі або пірожнага. Каву ў гарачы час года трэба абмяжоўваць — яна абязводжвае арганізм. А вось звычайнай вады нам патрэбна каля 1,5-2 л у суткі. Нават хворым людзям, тым, хто баіцца ацёкаў, неабходна абмяжоўваць соль, але не ваду.

Як узнікае язва?

— Фактычна ў ста працэнтах выпадкаў язва дванаццаціперснай кішкі абумоўлена дзейнасцю мікроба хелікабактар пілары. Язву страўніка гэты мікраарганізм выклікае крыху радзей — прыкладна ў палове выпадкаў. Хелікабактар перадаецца праз посуд, пацалункі і г.д. Таму інфіцыравацца можна як у хатніх умовах, так і ў месцах грамадскага харчавання — там, дзе не карыстаюцца машынамі для мыцця посуду з неабходным тэмпературным рэжымам вады. Усё ж такі мікроб даволі ўстойлівы і гіне пры тэмпературы ў 90 градусаў! Мікробу падабаецца як кіслае, так і шчолачнае асяроддзе, а таму ён няблага сябе адчувае і ў страўніку, і ў дванаццаціперснай кішцы. Як толькі хелікабактар пілары трапляе ў клетку эпітэлію слізістай абалонкі, то пачынае выпрацоўваць урэазу — фермент, шкодны для эпітэлію. Праз нейкі час гэтае шкоднае ўздзеянне выклікае запаленне, эрозію, гемарагічны (кроватачывы) гастрыт, язву і нават рак. Адкрылі мікраарганізм у 1930-я, але думалі, што ён бяспечны, і толькі ў 1980-я аўстралійскія даследчыкі даказалі сувязь хелікабактарнай інфекцыі з развіццём язвы страўніка і дванаццаціперснай кішкі. Аднак далёка не ўсе носьбіты гэтага мікроба, а гэта каля 70 працэнтаў дарослага насельніцтва, пачынаюць хварэць. Прычыны яшчэ вывучаюцца, аднак ужо вядома, што існуюць розныя штамы мікроба — больш ці менш небяспечныя.

І лекі вінаватыя?

— І эрозіі (павярхоўныя пашкоджанні слізістай), і язвы (пашкоджанні, якія дасягнулі мышачнай сценкі страўніка) могуць выклікаць некаторыя лекі, у першую чаргу нестэроідныя супрацьзапаленчыя прэпараты (аспірын, бруфен, ібупрафен, дыклафенак і г.д.) і кортыкастэроіды (прэднізалон, гідракарцізон і г.д). Яны шкодзяць некаторым пацыентам нават у мікрадозах і нават у выглядзе рэктальных свечак, паколькі з токам крыві лекі ўсё роўна дасягаюць усіх органаў, у тым ліку слізістай страўніка.

Якім бывае лячэнне?

— Дзякуючы такім магутным супрацькіслотным прэпаратам, як інгібітары пратоннай помпы, можна на працяглы час блакіраваць паталагічна высокі ўзровень салянай кіслаты. Гэта спрыяе загойванню язвы і поўнаму выздараўленню. Так лечацца язвы, звязаныя з дзеяннем лекавых прэпаратаў і абумоўленыя наяўнасцю цяжкіх захворванняў унутраных органаў (цыроз, ныркавая, сардэчная, дыхальная недастатковасць). Тут важна ведаць, што ў такіх выпадках язвавае захворванне развіваецца без усякіх асаблівых сімптомаў, а гэта вельмі небяспечна, паколькі аднойчы сценка страўніка разрываецца, змесціва трапляе ў брушную поласць, і хворы можа загінуць ад перытаніту. Калі язва абумоўлена наяўнасцю хелікабактарнай інфекцыі, пацыенту прызначаецца амбулаторнае лячэнне з выкарыстаннем адразу двух антыбіётыкаў. Толькі пэўныя прэпараты ў пэўных дозах і з пэўнымі тэрмінамі ўжывання дазваляюць вынішчыць мікраарганізм. Гэта можа быць такая схема: кларытрамецын (0,5 г 2 разы ў дзень), амоксіцылін (1 г 2 разы ў дзень) плюс прэпарат з ліку інгібітараў пратоннай помпы, напрыклад, амепразол. Прэпараты можна замяніць, калі ў пацыента ўзнікае лекавая непераноснасць. Антыбіётыкі прызначаюцца на 10 дзён, антыкіслотны прэпарат — да 2-4 месяцаў у залежнасці ад паталогіі.

Святлана БАРЫСЕНКА

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Казярогам важна на гэтым тыдні скончыць неадкладную справу, якая ўжо даўно не дае спакою.

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.