Вы тут

Велікодны пачастунак


Рэчыцкая зямля дала беларускай літаратуры не аднаго вядомага творцу. Адтуль родам Іван Навуменка, Валянціна Коўтун, Анатоль Сыс, Сцяпан Лаўшук, Уладзімір Ліпскі... Апошнія гады ў друку час ад часу можна сустрэць і прозвішча маладога аўтара Анатоля Сідарэйкі, які нарадзіўся ў вёсцы Каравацічы Рэчыцкага раёна. Друкаваўся ён у «ЛіМе», «Маладосці», «Вожыку», «Настаўніцкай газеце» і, мала таго, аднойчы, у 2006 годзе, ужо станавіўся лаўрэатам звяздоўскага конкурсу на найлепшае апавяданне. Тады Анатоль заняў трэцяе месца.

Можна, вядома, сказаць, што сюжэт «Велікоднага пачастунку» не такі ўжо і арыгінальны. Але апавяданне кранае сваёй музычнасцю; у ім вядомае ўсім велікоднае прывітанне паўтараецца як рэфрэн і стварае ў сэрцы адпаведны настрой, які пэўны час не пакідае цябе, калі ты ўжо закончыў чытанне і глядзіш у акно, за якім — не сярэдзіна вясны, а спякотны летні дзень.

Алесь Бадак.

Нядзеля. Вялікдзень.

Я ўстаю рана. «Хрыстос уваскрос!» — кажа мне маці.

«Сапраўды ўваскрос!» — адказваю я ёй.

Маці ставіць тазік з вадой. У ім — сярэбраная капейка і велікоднае яйка. Я мыю твар яйкам, а рукі — капейкай.

Пасля святочнага сняданка я выходжу на двор. Надвор'е на вуліцы добрае. Я стаю яшчэ хвіліну, а пасля вяртаюся ў дом.

Мне дзесяць гадоў. Я вучуся ў 4 класе.

«Добра дарослым, — думаю я. — Ім свята, а мне — урокі».

Урокі — як абавязак. Так навучылі мяне дарослыя. Яны працуюць — зарабляюць грошы, я вучуся — атрымліваю адзнакі.

Я сяджу за сталом над сшыткам і кнігай, але думкі пра свята. У дзесяць гадоў я невыразна ўсведамляю сэнс Вялікадня. Біблейская гісторыя мне знаёмая. У хаце ёсць рэлігійная літаратура, у тым ліку і дзіцячая Біблія. Мне вядома, што сын Бога Ісус Хрыстос прыйшоў у гэты свет, каб прыняць пакуты за першародны грэх Адама і Евы. Яго пакаралі смерцю. А затым ён уваскрос на трэці дзень. Цяпер, калі паводзіць сябе добра, можна заслужыць вечнае жыццё, трапіць у рай.

Я добра ўсведамляю, што такое смерць. Наш дом паблізу могілак, і амаль усе пахавальныя працэсіі праходзяць міма яго.

«У адзін дзень я таксама памру. Пажыву N гадоў, і мяне — нябожчыка — павязуць на могілкі», — думаю я.

Сваёй думкай я дзялюся з маці. Тая тлумачыць, што смерць — натуральны працэс. І што калі б людзі не паміралі, то ім ужо не было б дзе на зямлі жыць.

Тлумачэнне лагічнае. Але ў дзіцячай свядомасці не ўкладаецца. Бо як атрымліваецца: сёння чалавек ёсць, а заўтра яго няма. Не, пакідаць гэты свет нікому не хочацца, хоць гэта і натуральны працэс.

Думкі — думкамі, але матэматыку (свой нелюбімы прадмет) рашаць трэба. Я стараюся не думаць пра сына Бога і бяруся вылічваць.

Дамашняе заданне па матэматыцы «буксуе». Нарэшце я закрываю кнігу, сшытак, кладу іх у партфель. «Спішу заўтра ў Анькі. Яна зробіць», — думаю я. Заданні па іншых прадметах выконваюцца хутка. Праз гадзіну я вольны.

Хатнія глядзяць кіно пра Ісуса Хрыста. Я таксама пачынаю сачыць за сюжэтам кінастужкі.

Дзень коціцца ў зеніт, затым — у свой захад. Як чалавечае жыццё.

Свята працягваецца.

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

На другі дзень Вялікадня аднакласнікі прыносяць фарбаваныя яйкі і кулічы. Мы частуем імі адно аднаго.

Клас у нас невялікі, склад — нестабільны. Да нас то хтосьці прыходзіць, то сыходзіць. Касцяк невялікі: Воўка, Ваня, Аня, Рыта, Мішка.

Воўка — хлопец добразычлівы, гаваркі, душа кампаніі. Яшчэ нядаўна ён кахаў Аньку. Абяцаў, калі вырасце, катаць яе на дзедавай машыне.

Анька — выдатніца. Калі ў яе дзённік трапляе адзнака «чатыры», па яе шчоках пачынаюць цячы слёзы. Мы не выдатнікі, і яе горыч падзяліць не можам. «Наша Таня гучна плача», — у такія моманты ўспамінаюцца мне вядомыя радкі Агніі Барто. Толькі замест «Тані» хочацца падставіць іншае імя — Аня.

Яшчэ нядаўна Рыта лічылася новенькай, але цяпер стала ўжо сваёй. Ёй, як і нам, да выдатніцы далёка. Але і без гэтага з ёй прыемна сябраваць.

Мішка прыязджае ў школу з іншай вёскі. Урокі для яго як забава. Яму патрэбна тут адбыць нумар, а далей ён будзе працаваць у родным калгасе механізатарам. Ён сам на перапынках нам пра гэта апавядае.

Я сяджу за партай з Ванем. Мы — найлепшыя сябры. Пасля кантрольных па матэматыцы і дыктантаў па рускай мове ў маім дзённіку з'яўляюцца «двойкі». Я да гэтага прызвычаіўся. І не імкнуся быць выдатнікам. Што больш падабаецца, тое і вывучаю.

Да ўрока застаюцца лічаныя хвіліны. Мы збіраемся каля Анькі, просім спісаць матэматыку, хоць першы не гэты ўрок, а беларускага чытання. Мы ведаем: пазней перапісаць дамашняе заданне будзе складана.

Мне ўсё роўна, правільна тое, што я перапісваю, ці не. Я лічу, што ў Анькі павінна быць правільна. А калі не, то не. Усё ж заданні па матэматыцы дробязь у параўнанні з думкамі аб жыцці і смерці, першародным граху і пакутах Ісуса Хрыста.

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

Звініць званок. У клас заходзіць Алена Міхайлаўна, наша настаўніца. Алена Міхайлаўна ў нас настаўніца ўжо не першая — другая.

«Хрыстос уваскрос», — кажам мы ёй.

«Сапраўды ўваскрос», — адказвае яна нам.

Мы кладзём на стол ёй велікодныя пачастункі, расказваем — кожны пра нешта сваё.

Алена Міхайлаўна ў сваю чаргу ўспамінае пра мінулае. Кажа, што раней святкаваць Вялікдзень было забаронена, і што за такія пачастункі яе маглі б звольніць.

Што я ведаю пра мінулае? Што быў Савецкі Саюз, Брэжнеў, і што пры ім людзі жылі не так, як цяпер. Як жывецца сёння, добра ці не, я не ўсведамляю таксама. Бо ў Савецкім Саюзе пры Брэжневе я яшчэ не нарадзіўся, а цяпер, калі я малы, дарослыя праблемы вырашаюць дарослыя.

Пачынаецца ўрок. Алена Міхайлаўна нагадвае пра дамашняе заданне, выклікае да дошкі.

Між іншым мне думаецца аб вечнасці. Вечнасць — у мінулым, будучыня — недасяжная. Сапраўднасць толькі імгненне. У сапраўднасці мне хочацца хутчэй стаць дарослым, але хочацца быць заўсёды і дзесяцігадовым хлопчыкам. Хочацца, каб урок беларускага чытання доўжыўся чатыры гадзіны, а потым мы пайшлі дамоў. Не хочацца, каб пачынаўся ўрок матэматыкі.

Гэта апошні год, калі нас вучыць Алена Міхайлаўна. У наступным навучальным годзе мы будзем пяцікласнікамі і нас будуць вучыць розныя настаўнікі-прадметнікі. Нам усім з-за гэтага крыху сумна. Нам хочацца, каб гэты навучальны год не завяршаўся — каб вечнасць не наступала. Хочацца, каб і надалей працягвалася сучаснасць, — з намі была Алена Міхайлаўна. І каб верыць у вечнасць сучаснасці, мы час ад часу ў яе пытаемся: «А да нас у клас вы будзеце заходзіць?»

«Вядома», — запэўнівае яна нас.

Гучыць званок на перапынак. Гэта яшчэ адзін прыклад таго, што вечнага нічога няма. І толькі хрысціянства вучыць таму, што існаваць вечна — гэта магчыма. Не на зямлі, дык на небе. У вобразе душы. Галоўнае толькі — верыць у сына Бога. На гэта і існуе свята Вялікадня.

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

Наш кабінет размешчаны на трэцім паверсе. На перапынках да нас заходзяць старшакласнікі. Некаторыя толькі дзеля таго, каб усыпаць малодшым п'явак.

Насупраць нашага класа — кабінет педагога-арганізатара. Калі ён адчынены, мы заходзім туды. Там ёсць шмат усяго, што нас цікавіць. Але часта ён замкнуты. Таму на перапынках у класе — за партамі — мы гуляем у маларухомыя гульні. Гэта не забаронена. І ад урока да ўрока мы цешым сябе гэтым.

Але сёння мы ідзём у музей Вялікай Айчыннай вайны, размешчаны таксама на трэцім паверсе. Там вольны доступ. У музей, увасабленне вечнасці, прыходзяць вучні і іншых класаў. Нас цікавіць усё, што можна ўзяць у рукі.

Нехта з вучняў надзявае на галаву нямецкаю каску. Бярэ ў рукі зброю.

«Хенде хох!» — крычыць ён.

Другі вучань б'е па касцы іншай зброяй, адказвае: «Гітлер капут!»

Усім ад гэтага смешна.

Вялікдзень — Ісус Хрыстос — Вечнасць — не атаясамліваюцца з вайной. Калі б людзі верылі ў Сына Бога і імкнуліся да жыцця пасля смерці, войнаў у свеце не было б.

Я пакуль не ведаю, чаму ў гэтым свеце верыць і дзе шукаць ісціну. Мажліва, шмат з таго, што напісана ў Бібліі, не было ніколі. Чалавек колькі існуе, столькі шукае ісціну. І, магчыма, чалавецтву проста хочацца верыць, каб сэнс і ісціна зямнога жыцця, якая вядзе ў вечнасць, заключаліся ў гэтых простых словах:

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

Пасля ўрокаў Алена Міхайлаўна запрашае нас да сябе. Яна хоча пачаставаць нас велікоднымі яйкамі і кулічом.

Алена Міхайлаўна жыве недалёка ад мяне ў звычайнай вясковай хаце. І раней яна запрашала мяне да сябе. Але я саромеўся заходзіць.

Цяпер жа ўсім класам мы ідзём да яе ў госці. Маршрут не займае больш за дваццаць хвілін.

Мы ўваходзім у настаўніцкі дом. Ён здаецца мне вялікім і прасторным. Каб стварыць атмасферу свята, Алена Міхайлаўна ўключае музыку.

Мы атрымліваем велікодныя пачастункі. Алена Міхайлаўна дзеліцца з намі рэцэптам куліча, расказвае, колькі часу на яго выпечку патрабавалася. Відаць, гэта работа, якая несла з сабой сімвал вялікай веры і вялікага свята, была настаўніцы па душы. І таму цяпер яна з такім задавальненнем пра гэта расказвае.

Пасля пачастункаў дзяўчынкі застаюцца ў доме, а мы, хлопчыкі, выбягаем на двор. У двары нас сустракае сабака гаспадыні. Ён хоць і вялікі, але не злы. Мы гуляем з ім.

Нам весела. Здаецца, імгненне сучаснасці спыняецца менавіта ў гэтым пункце зямнога шара. Дзіцячае шчасце — у мімалётных забаўлянках. Што яшчэ можа быць лепшым? Хіба што яечня, бульба і аладкі — няхітры мой штодзённы сняданак.

Час гасціннасці падыходзіць да завяршэння, і мы разыходзімся па дамах. Мне бліжэй за ўсіх. Праз другі-трэці дзясятак метраў я дома. Я заходжу ў двор, зачыняю за сабой веснічкі. Аднакласнікі застаюцца там, на вуліцы, я — тут, у сваёй «крэпасці».

Свята завяршаецца. Заўтра ніхто ўжо не прынясе ў клас велікодных пачастункаў. Будзе звычайны дзень.

«Хрыстос уваскрос!» — пачую я толькі на наступны год.

«Сапраўды ўваскрос!» — адкажуць мне таксама толькі ў наступным годзе.

Мінулі гады. Яны ўвабралі ў сябе розныя падзеі. Алена Міхайлаўна выпусціла наш клас, некалькі гадоў была школьнай бібліятэкаркай, а затым пакінула школу.

Няма цяпер і дома, у якім яна жыла. Пасля таго, як ён абязлюдзеў, яго знеслі. Застаўся толькі сад. Ды і той з часам адзічэў і прыйшоў у заняпад.

Наш клас скончыў школу. Жыццё раскідала былых школьнікаў па розных кутках. Часам мы збіраемся разам. Усе, хто можа. Гаворым пра сучаснае, успамінаем мінуўшчыну.

Маё жыццё падыходзіць да зеніту, магчыма, і мінула яго. Пра гэта больш дакладна мог бы сказаць булгакаўскі герой Кароўеў. Мне такая ісціна не даступна.

У бацькоўскай хаце я з'яўляюся не часта. А калі прыязджаю, то часам праходжу па роднай вуліцы. І на пустым месцы, дзе раней быў дом Алены Міхайлаўны, аднаўляю з кавалачкаў памяці яго зноў. Мне хочацца пагрукаць у яго дзверы. Пастаяць на парозе тым жа дзесяцігадовым хлапчуком.

Хочацца, каб з хаты выйшла наша настаўніца. Я працягну ёй велікодныя пачастункі.

«Хрыстос уваскрос!» — скажу я ёй.

«Сапраўды ўваскрос!» — пачую ў адказ.

«А казалі, што будзеце назіраць за намі, а самі з'ехалі», — скажу я ёй праз хвіліннае маўчанне, як дакор.

«Шляхі Бога неспасціжныя», — мабыць, пачую ў адказ.

І толькі вясновае сонца будзе свяціць над намі. Зіма-смерць і жыццё-вясна заўсёды ідуць побач. Жыццё прыходзіць пасля смерці. І ў гэтым няспынным кругавароце прыроды і хаваецца Вечнасць і Сапраўднасць быцця.

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

«Хрыстос уваскрос!»

«Сапраўды ўваскрос!»

Андрэй СІДАРЭЙКА

Выбар рэдакцыі

Спорт

«Нават праз 40 гадоў сямейнага жыцця рамантыка застаецца...»

«Нават праз 40 гадоў сямейнага жыцця рамантыка застаецца...»

Інтэрв'ю з алімпійскім чэмпіёнам па фехтаванні.