Вы тут

Наперад у Вялікае Княства Літоўскае


Ксенія Шталенкова. Адваротны бок люстра. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2016. — 382 с.

Яны сустрэліся ў Вільнюсе. Пятнаццацігадовая школьніца Барбара, ці проста Бася, і сямнаццацігадовы Міхал. Першыя нясмелыя позіркі, чырвань шчок, пяшчотныя поціскі рукі і пацалункі... Здаецца, ну што незвычайнага можа быць у гісторыі пра першае каханне? А калі я скажу, што Міхал жыве ў Вільні XVІ стагоддзя і служыць у Мікалая Радзівіла Чорнага, а Бася — жыхарка нашага часу? І што спаткаліся яны дзякуючы незвычайнаму люстру, якое, калі настае патрэбны момант і на небе з'яўляецца Поўня, здольнае перамяшчаць людзей у часе. Раман з такім сюжэтам, безумоўна, выкліча цікавасць.


З першай часткай рамана «Адваротны бок люстра» маладая пісьменніца Ксенія Шталенкова дэбютавала ў 2012 годзе, і вось перад намі — выданне, якое змяшчае ўсе тры часткі твора і распавядае пра новыя прыгоды Басі і Міхала. Адметны не толькі яго сюжэт. Справа ў тым, што дэбютная кніга Ксеніі выйшла, калі аўтарцы было ўсяго дваццаць гадоў, а напісаны раман яшчэ раней, калі дзяўчыне было 16. Таму перад намі — кніга для падлеткаў, створаная самім жа падлеткам. Гэта проста ўнікальны выпадак для беларускай літаратуры, дзе найчасцей пачынаюць з вершаў.

Некаторым чытачам гэтая гісторыя можа падацца крыху наіўнай, летуценнай і нават нуднай. Надта шмат дэталяў, падрабязнасцяў, разважанняў. Але ўспомніце сябе ў школьныя гады. Ці не быў для вас знакавым нават міжвольны погляд, незнарок кінутае слова? Ці не хацелася знайсці сябра, які будзе родным і блізкім толькі для вас, які ўсё зразумее і дапаможа? Ці не марылі пра неверагодныя прыгоды і смелыя вандроўкі? І «Адваротны бок люстра» — менавіта такая гісторыя. Тут летуценні ярчэйшыя, чым рэчаіснасць, а прыгоды намнога больш прывабныя, чым звыклы лад жыцця.

Цікава, што галоўныя героі кнігі «Адваротны бок люстра» — не ідэальныя, не «прычасаныя», не падкрэслена паслухмяныя (а часта менавіта такімі іх ствараюць пісьменнікі для ўзмацнення выхаваўчага эфекту кнігі). Бася можа грукнуць дзвярыма і адмовіцца вячэраць з бацькамі. У яе пакоі непрыбрана, а таямніцы мінуўшчыны вабяць дзяўчынку намнога мацней, чым заняткі ў школе. Міхал — таксама досыць свавольны юнак, ён занадта самаўпэўнены і ўпарты, кідаецца ў бойку, нават калі ведае, што гэта небяспечна. Ды і адносіны паміж героямі не ванільна-ідэальныя. Тут прысутнічаюць рэўнасць і эгаістычнае стаўленне да каханага чалавека, але, натуральна, яны саступаюць у параўнанні з цеплынёй і шчырасцю, пяшчотай і яркасцю першага моцнага пачуцця. Карацей, усё, як у жыцці.

Асаблівай увагі заслугоўвае і сюжэт твора Ксеніі Шталенковай, класічны для сусветнай літаратуры і кіно. Герояў, якія трапляюць у чужы для сябе час, крытыкі ўжо паспелі жартаўліва ахрысціць «трапленцамі». Але ў беларускай літаратуры гісторыі пра «трапленцаў» ды падарожжы ў часе чамусьці пакуль не прыжыліся. Напэўна, справа ў тым, што айчынныя аўтары яшчэ не асэнсавалі мінуўшчыну ў класічнай прозе, не распавялі пра самыя славутыя падзеі гісторыі, не намалявалі партрэтаў гістарычных дзеячаў. Тым больш яркім выглядае эксперымент маладой пісьменніцы, яе спроба паказаць, як адчувае сябе сучасная дзяўчына, трапіўшы ў 1550 год. І наадварот, ці камфортна хлопцу з павольнага XVІ стагоддзя ў нашым імклівым часе.

Важна таксама, што гісторыя першага кахання Басі і Міхала не падаецца адарванай ад знакавых гістарычных падзей. Разам з героямі кнігі чытач падарожнічае з Вільні ў Кракаў, прысутнічае на каранацыі Барбары Радзівіл. Мы назіраем за інтрыгамі і палітычным закуліссем ВКЛ таго часу. Разам з Басяй і Міхалам уцякаем са сталіцы Каралеўства Польскага, спрабуем выратавацца ад пагоні і пазбегнуць абвінавачвання ў вядзьмарстве. Думаю, не перабольшу, адзначыўшы, што «Адваротны бок люстра» — выдатная аснова для сцэнарыя прыгодніцкага фільма ці хаця б тэатральнай пастаноўкі.

Спадзяюся, што гэты раман у трох частках — толькі пачатак вялікага творчага шляху Ксеніі. Маладая аўтарка ўмее распавядаць гісторыі, яна цярплівая і працавітая (а гэта так важна, калі гаворка ідзе пра напісанне твораў буйных літаратурных жанраў), таму ў яе ўсё атрымаецца.

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Сідаравічы — невялікі аграгарадок паміж Магілёвам і Быхавам. Менавіта тут знаходзіцца вядомая ў Магілёўскім раёне фермерская гаспадарка Сяргея Куцанава.

Грамадства

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Аб прыярытэтах у адукацыі, вопыце работы ва ўмовах пандэміі каранавіруса і ідэалагічным складніку ў выхаванні мы задалі пытанні міністру адукацыі нашай краіны Ігару Карпенку.

Жыллё

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Дом №76 па вул. Валгаградскай у Мінску быў прызнаны аварыйным яшчэ ў нулявых.

Грамадства

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

На VІ Усебеларускім народным сходзе тэме развіцця Мінска на наступныя пяць гадоў было аддадзена шмат увагі.