Вы тут

У Слаўгарадскім парку ёсць алея вёсак, якія знішчыў Чарнобыль


У Слаўгарадскім парку каля царквы журботная алея. На помніках замест прозвішчаў — назвы вёсак. Кульшачы, Крамянка, Кліны, Дабранка — усяго 17 населеных пунктаў. Гэтых вёсак болей няма. У 1986 годзе іх сцёр з зямлі Чарнобыль.


У чор­ным кра­са­ві­ку 1986 го­да  Аляк­санд­ра Пле­ха­ва пра­ца­ва­ла  сак­ра­та­ром Вась­ка­віц­ка­га сель­са­ве­та.

Аляксандра Плехава — адна з тых, хто прымаў удзел у стварэнні гэтай алеі. Сёння яна ўзначальвае ў Слаўгарадскім раёне Васькавіцкі сельсавет, а 30 гадоў таму зусім яшчэ маладой дзяўчынай выконвала тут абавязкі сакратара. І добра памятае той чорны красавік, калі радыеактыўнае воблака накрыла родныя мясціны.

— Гэта быў страшны год, — узгадвае яна. — Частка тэрыторыі раёна — усе населеныя пункты, што пазначаны на помніках, — падлягала адсяленню. Калі выехалі апошнія жыхары, было прынятае рашэнне ўвекавечыць вёскі. Праводзіліся суботнікі, збіраліся сродкі — так з'явілася гэтае месца смутку.

З 16 населеных пунктаў Васькавіцкага сельсавета, якія існавалі на 1 студзеня 1986 года, былі адселены Людкоў, Барсукоўка, Селішча і часткова Гайшын. Тры сельсаветы — Старынскі, Баханскі і Кульшацкі — спынілі сваё існаванне. Жыхароў Кульшацкага сельсавета высялялі ў першую чаргу. У вёсках Пчэльня і Запалянне радыяцыя зашкальвала. Усё, што засталося ад Кульшацкага сельсавета, далучылі да Васькавіцкага.

— Панікі не было, людзі яшчэ не адчувалі той небяспекі, якая існавала. Першымі з'ехалі тыя, хто меў малых дзяцей і быў родам з іншых раёнаў. Нехта перасяліўся ў Расію, нехта ва Украіну, — сведчыць Плехава.

Гайшын быў цэнтрам калгаса імя Леніна — моцнай па тых часах гаспадаркі. Але хутка ад яе нічога не засталося. Забруджанасць тэрыторыі гэтага населенага пункта дасягала 15 Кюры на квадратны кіламетр, людзей пачалі адсяляць. Сем'і атрымлівалі жыллё ў Бабруйску, Магілёве, нават Мінску. Нечакана адсяленне прыпынілася, Гайшын рэабілітавалі і нават пачалі будаваць новыя дамы. Потым (таксама раптоўна) будаўніцтва спынілі і вёска зноў трапіла ў спіс забароненых для пражывання. Другая па ліку рэабілітацыя адбылася ў 1996 годзе. Але за 20 апошніх гадоў колькасць насельніцтва не дасягнула таго ўзроўню, што было да Чарнобыля — 500 чалавек. Сёння тут усяго 90 жыхароў.

Мі­ка­лай Лу­гаў­цоў бу­да­ваў да­мы,  якія так і не бы­лі за­се­ле­ны.

Метамарфозы з вёскамі, калі яны прызнаваліся непрыдатнымі для пражывання, а потым нечакана станавіліся «чыстымі», адбываліся не толькі з Гайшыном. Слаўгарадчанін Мікалай Лугаўцоў, які працаваў у слаўгарадскай ПМК №274 спачатку прарабам, а потым галоўным інжынерам, узгадвае:

— У хуткім часе пасля таго, як усё здарылася, пачалася рэабілітацыя вёсак. Кульшачы, Кулікоўка і іншыя, якія падвергліся высокаму забруджванню радыенуклідамі, зноў сталі адраджацца. Там разгарнулася вялікае будаўніцтва. У Пчэльні Кульшацкага сельсавета наша ПМК будавала могільнік радыяцыйных адходаў. У вёсках, дзе ўзровень забруджвання тэрыторыі быў высокі, здымалі грунт і звозілі сюды разам са старымі будынкамі. Замест іх будавалі новыя — клубы, школы, жылыя дамы. Нам дапамагалі будаўнікі з Брэста, Гродна. А праз гады 2-3 высветлілася, што жыць там нельга. Зноў пачалі высяляць людзей, а вёскі хаваць.

Мікалай Лугаўцоў з горыччу расказвае пра тое, што будаўнікі працавалі без усякіх перасцярог, ім не казалі пра ўзровень радыяцыі. Цяпер нават страшна ўявіць сабе гэтыя лічбы. Шмат хто з тых, хто працаваў на могільніку ў Пчэльні, ужо пайшоў з жыцця. Хоць на той момант яны былі яшчэ зусім маладымі людзьмі.

Алея смут­ку.

Слаўгарадскі раён паступова адраджаецца, але на месцы пахаваных вёсак па-ранейшаму цішыня. Галасы там раздаюцца толькі адзін раз на год, на Радаўніцу.

— У адселеных вёсках засталіся помнікі і воінскія пахаванні, — кажа Аляксандра Плехава. — Напярэдадні Радаўніцы мы наведваем іх і прыбіраем. Людзей па-ранейшаму цягне ў родныя мясціны. У гэты дзень сюды пускаюць без спецыяльных пропускаў. І яны спяшаюцца да магіл сваіх продкаў.

zigulya@zviazda.by

Фота аўтара

Загаловак у газеце: Ад вёсак засталіся толькі назвы...

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.