Вы тут

Раiса Дзейкун. Уюны


Шурка i Мацвей — сярэднi Дарынчын брат — пад вечар збiраюцца ставiць на ноч кашы на ўюноў. Уюны Дарынка любiць у розным выглядзе: у юшцы, смажаных на свiным тлушчы, вэнджаных, сушаных. Яны не пераводзяцца ў сям'i ўвесь год: у скрынi на зiму захоўваецца поўная фанерная дзежачка сухiх, невялiчкiх i паламаных — «для сябе». Зiмой iх можна есцi замест зярнят. За печчу на цвiках вiсяць цэлыя нiзкi-вязанкi адборных — для продажу» на базары ў Хвойнiчку або ў самiм Гомелi. Вэнджаныя, з-за таго што з iмi прыходзiцца даўжэй валакiцiцца пры прыгатаваннi, лiчацца далiкатэсам i прызначаюцца «для гасцiнцаў» далёкай раднi, «начальству» i для святочных сталоў. Яны хаваюцца далей з вачэй — абы iх не мазолiць. Са свежых варыцца юшка, а яшчэ яны смажацца на самай вялiкай патэльнi i падаюцца да вялiкай мiсы дранiкаў або бульбы-салонiкаў на снеданне. Пасля такога сняданку ўся сям'я абпiваецца вадой. Дакладней, хто чым: хто малаком салодкiм i кiслым, хто ўзварам з дзiкiх яблыкаў i груш, а хто вадой з вядра на кухнi.

Мацi кажа, што ў тых, хто спажывае ўюны, заўсёды будуць моцныя косцi. Браты ўжо колькi разоў скакалi з платоў, дрэў, нават з дахаў сцёбкi i адрыны i нiчога сабе не ламалi. Значыць мацi кажа праўду — сухiя ўюны ўзiмку, якiя мацi насушвала ў печы на бляхах пра запас, «трушчылiся» толькi так, у другiх выглядах — таксама.

Мяса ўюноў ружаватае, мяккае, тлустае i на смак саладкаватае. Каб рыба не аддавала цiнай, яе вытрушвалi з палатнянай торбы ў вялiкую мiску i мацi добра пасыпала балотнае багацце шэрай соллю. Потым хлопцы станавiлiся вакол той мiскi, а разам з iмi i Дарынка, i глядзелi, як уюны мыюцца-чысцяцца. Яна ўжо добра ведала, што ў адрозненне ад iншай рыбы, якую хлопцы прыносiлi з вялiкай канавы з праточнай вадой, уюны нават ухапiць у руку цяжка — такiя яны коўзкiя i вёрткiя, не тое каб пачысцiць з iх луску, якой, дарэчы, на iх цяжка было ўгледзець. У солi ж уюны пачыналi круцiцца-вярцецца, а самыя пруткiя дык ажно выскокваць з мiскi. З крыкам i гвалтам усе кiдалiся iх падбiраць i закiдваць назад. Тады ўюны ў руках пачыналi пiшчаць — спускалi заглынутае паветра. Праз некаторы час яны самi ачышчалiся ў солi i станавiлiся светлымi.

Аднойчы браты, як звычайна, вытраслi з торбы свой здабытак i пайшлi на двор (павесiць на плот кашы для прасушкi). Тым часам мацi выйшла да каморы па соль, а Дарынка з цiкавасцю разглядала ў мiсцы ўюноў. Яны былi, як i заўсёды — з жоўта-бурымi ў чорных краплiнах спiнамi i такога ж колеру плаўнiкамi, ды яшчэ з шырокiмi чорнымi падоўжнымi палосамi пасярэдзiне, а па бакавiнах значна танчэйшымi. Жываты ў рыбiнак былi жоўтымi i трохi чырванаватымi. Калi з бляшанкай солi вярнулася мацi i жменяй пасыпала ўюноў, а сама адышла да печы, у мiсцы пачалася знаёмая ўюновая свiстапляска. I тут Дарынка раптам закрычала з усяе сiлы, перапужаўшы i мацi, i братоў, якiя паказалiся са двара:

— Паглядзiце, што я ўбачыла. Вунь ён, вунь!

— Хто там такi вунь? Чаго ты крычыш? Мо цябе хто ўкусiў? — кiнулiся да малой родныя.

А Дарынка аж захлiпалася ад пабачанага: сярод жывой жоўта-бура-чорнай масы ўюноў круцiўся белы iх сабрат-альбiнос. Такое дзiва ўсе бычылi ўпершыню. Хлопцы, каб дагадзiць сваёй малодшай сястры, якую ўсе ў сям'i апякалi, уладавалi ёй маленькае балотца: прынеслi ў цэбры мокрай травы з граззю i апусцiлi туды белага ўюна. Альбiнос на радасць Дарынцы жыў там некалькi дзён, а яна яго лавiла i не магла ўхапiць — такi слiзкi i вёрткi ён быў. Потым i яго прыйшлося адправiць на бляху сушыцца. Дарынка не дазволiла нiкому яго з'есцi. Яна схавала ўюнка ў скрыначку з-пад ручкi-самапiскi i паказвала-хвалiлася сваiм скарбам закадычным сяброўкам. Да таго часу, пакуль той не зламаўся ад цягання, як зазначыў Шурка, «туды-сюды». Прыйшлося яго з'есцi.

— Вазьмiце мяне з сабой, я таксама хачу лавiць уюноў, — румзае Дарынка, не адстаючы ад братоў.

— Яшчэ чаго ўздумала — iсцi далёка да тых балотцаў, дзе яны водзяцца, ды яшчэ й цераз вялiкае балота па купiнах скакаць. А цябе што — на карку перцi? — Шурка ўдае сябе за вялiкага.

— Ага, табе добранька, цябе Мацейка бярэ з сабой, а мне дык сядзi дома, — канючыць зноў Дарынка.

— Запрычытала, закудактала, — зняважлiва зноў адзываецца малодшы з братоў — яе закадычны сябар па розных гульнях i напарнiк-танцор па суботнiх танцах-скоках, калi ў iх хаце збiраюцца на вячоркi суседзi па вулiцы.

— Не плач, Дарка, мы табе яек з балот прынясём: качыных, чыбiсавых i пекуравых. А мо зайчыка зловім у лесе. А яшчэ я табе пакiну некалькi самых маленькiх уюнкоў на тваю патэльнечку, а можа зловім табе яшчэ белага ўюнца. Так, мама? Забярыце Дарынку, а то яна не дае нам сабрацца, — звяртаецца Мацвей да мацi i тут жа да старэйшага брата Сцяпана:

— А ты на старым месцы кашы ставiў?

— На старым, на старым! Давай, iдзiце ўжо, мне сачыненне напiсаць трэба, а вы тут гвалт улаштавалi, засяродзiцца не даяце, — азываецца з залы Сцяпан.

— Хлопцы, не забiрайце з гнёздаў усе яйкi, на развод пакiдайце. Не забылi? — звяртаецца-напамiнае мацi да сыноў. Тыя кiваюць галовамi — не забылi. — Ды прыкмецьце, як уюны сябе паводзяць, бо я заўтра збiраюся жлукту ставiць бялізну мыць. Мацвей на чарговы наказ мацi толькi кiвае галавой, а Шурка адказвае: — Добра, мама, глянем.

Нават Дарынцы зразумела, аб чым размова: уюны ж прадказваюць надвор'е. Калi яны з'яўляюцца на паверхнi, то гэта азначае, што трэба чакаць навальнiцу. А жлукту ставiць пад навальнiцу — дурная справа.

Праз акно Дарынка бачыць, як браты закiдваюць за плечы плеценыя з ракiты ў выглядзе конусаў кашы. Яны ўстаўлены адзiн у аднаго i ў iх няма вяршынь, бо яны спецыяльныя. Шурка паказваў ёй, як уюны трапляюць у тыя кашы i потым не могуць з iх выбрацца. Браты знiкаюць за «агароднай» брамкай, i Дарынка злазiць з табурэткi.

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Хто выбраў год таму айчынную валюту, аказаўся ў выйгрышы. Куды ўкласці грошы зараз, каб атрымаць выгаду

Хто выбраў год таму айчынную валюту, аказаўся ў выйгрышы. Куды ўкласці грошы зараз, каб атрымаць выгаду

Знаёмства маладых людзей з першымі грашыма адбываецца дзіўным чынам.

Грамадства

Індыкатар жаночых праблем. Чаму ў дэкальтэ галоўнае не прыгажосць, а здароўе?

Індыкатар жаночых праблем. Чаму ў дэкальтэ галоўнае не прыгажосць, а здароўе?

Часта незразумелы «шарык» можа быць, напрыклад, фібрадэномай.

Грамадства

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Гучны гул сірэны знянацку застаў пенсіянерку Веру Васільеўну дома.