Вы тут

Неразменныя піястры


Чаму ў свеце дарослых, а значыцца, людзей разумных і разважлівых, столькі непаразуменняў? Адкуль бярэцца гэтае бязглуздае самасцверджанне праз войны, спрэчкі і звадкі, калі мы ўсе разам ляцім да зор? Адказ да смешнага просты: бо свету дарослых не існуе.


Калі прыняць гэта за праўду, усё становіцца на свае месцы. Вось ты стукнуў пластыкавым савочкам свайго суседа па пясочніцы, бо той не даў пагуляцца з новай, прыгажэйшай, чым у цябе, машынкай. А вось ты пішаш скаргі ў высокія інстанцыі, бо ў твайго калегі па пяры апавяданні больш таленавітыя. З адным толькі адрозненнем: у маленстве ты шчыра прызнаешся сабе ў прычынах непрыгожых паводзінаў, а пасталеўшы, умееш знайсці тысячы прыгожых і высакародных тлумачэнняў. Бо хто захоча прызнаць, што недалёка пайшоў ад той пясочніцы?..

Па вялікім рахунку, кніга Маргарыты Латышкевіч «Яблыкі» якраз пра тое — пра свет дзяцей. Дзецям гэтым — ад пяці да пяцідзесяці з гакам. Але незалежна ад узросту ўсе яны хочуць аднаго: самасцвердзіцца, быць шчаслівымі, любімымі, прызнанымі ды прынятымі ў сваёй супольнасці. Але ўзрост навязвае свае правілы, і хітры ўнутраны голас падказвае: будзь сур’ёзны, будзь дзелавіты, рабі як усе, і ніхто не здагадаецца, што ты так і застаўся зарумзаным дзіцём з савочкам.

Для спадарыні Маргарыты гэта не першая кніга: раней быў паэтычны зборнік «Пульс навальніц». Што да прозы, «Яблыкі» — дэбют. Апавяданні з гэтага зборніка друкаваліся ў літперыёдыцы і абазнанаму чытачу будуць знаёмыя. «Пульс навальніц» і «Яблыкі» лучыць нязменна аптымістычны і рамантычны погляд аўтара на свет. Аднак рамантычнасць тут не тоесная ружовым акулярам.

Гэта хутчэй здольнасць прымаць чалавечыя слабасці. Вера ў тое, што чытач прызнае ў сабе крыўдлівае эгаістычнае дзіця і пасмяецца разам з аўтарам. Пры ўсім пры тым Маргарыта Латышкевіч застаецца рэалістам. Яна не адмаўляе ў чалавечай прыродзе зайздрасць, пыху, самаўпэўненасць, эгацэнтрычнасць, грубасць і няўважлівасць да бліжняга. Якраз гэта і надае абаяльнасць яе прозе: любоў да чалавека нягледзячы ні на што.

Чытач абавязкова адчуе, што й сябе аўтарка не ставіць вышэй за сваіх герояў, што ў кожным з іх бачыць нешта ад сябе. Зрэшты, толькі прызнаўшы сваю ўласную цемру, ты зможаш хоць нешта ўгледзець у прыцемках чужое душы. Адметнасць прозы спадарыні Маргарыты — у дзвюх вызначальных рысах. Па-першае, гумар, які выступае адначасова павелічальным шклом, зброяй і абаронай. Смех, які часам даходзіць да гіпербалы і гратэску, дазваляе павялічыць дробныя (і дробязныя) рысы чалавечай натуры да памераў, неабходных для прэпарацыі. Перабольшваючы, ты даследуеш з’яву, не такую й заўважную ў штодзённасці. Гэты ж смех вынішчае негатыў: пасмяяўшыся, прыкладам, з чужое сквапнасці, ты ўжо не зможаш усур’ёз абараняць гэтую рысу ў самім сабе.

 І ў рэшце рэшт, смех абараняе: можна з гумарам паглядзець на спартанскія будні паліклінікі («Інструкцыя для хворых») — а можна й самому заразіцца вірусам занудлівасці, а то й злосці. Цяжка згадаць падобную стылістыку ў нашай літаратуры. Блізкая хіба што сучасная паэзія — вершы Андрэя Хадановіча, напрыклад. Што да прозы, гэта далёка не мрыеўская сатыра і ўжо тым больш не куслівыя байкі Крапівы. Многа бліжэй па гучанні творы О. Генры, Джэрома, Вудхаўза, у якіх на мэце не выкрыць ці высмеяць, але праз лёгкае, нязлоснае пакепліванне зрабіць свет крыху лепшым.

Другая адметнасць прозы Маргарыты Латышкевіч — знарочыстая простасць светаўспрымання. Вы адчуваеце, што ўсё не так проста і лёгка, як падаецца ў тэксце; адчуваеце гэтаксама, што й аўтарка гэта ведае. Але якраз такі погляд на свет, такая стылістыка дазваляюць зазірнуць у самы корань справы. Занурванне ў праблему і пакутлівыя рэфлексіі разбурылі б гэтую лёгкую, светлую прозу. Аўтар вытрымлівае зададзены тон бездакорна. Што ж стварае камічны эфект у апавяданнях Маргарыты Латышкевіч? Супастаўленне чаканага і рэчаіснасці.

 Мы ведаем: дарослы чалавек мусіць зрабіць так і так. Але герой спадарыні Маргарыты паводзіцца нелагічна, пацешна, разам з тым — міла і кранальна. У такім адлюстраванні героя бачная непадробная любоў аўтара.

Цікава, што супастаўленне «павінна» і «ёсць» у апавяданнях Маргарыты Латышкевіч адбываецца на двух узроўнях. Першы — вонкавы: персанажы (а з імі — чытач) чакаюць ад галоўнага героя адзін крок, а ён выдае зусім іншы. Другі ўзровень больш складаны і, адпаведна, камічны эфект ад яго большы: калі герой хоча зрабіць адно, а робіць зусім іншае, чаго вымагаюць пасада, узрост, гендар і г.д. Ёсць яшчэ адно несупадзенне поглядаў, якое выклікае і смех, і роздум: гэта вайна светаў дарослага і дзіцячага. У такіх выпадках проза Маргарыты Латышкевіч гучыць на манер «Маленькага прынца» Экзюперы. Героі змяняюцца, змяняецца ракурс (аўтар-назіральнік і аўтар-герой), але апавядальнік застаецца ўсё той жа. Менавіта ён аб’ядноўвае тэксты ў адно цэлае.

А сустракаюцца тут і эсэ, і літаратуразнаўчая работа (у мастацкай форме, вядома), і навелы, і ўласна апавяданні (насамрэч, усе тэксты названыя апавяданнямі адно дзеля зручнаці). Розныя й тэмы: сяброўства («Яблыкі»), каханне («Шчасце», «У.»), пакуты творчасці («Ельнікаў і птушка шчасця», «Муза»), пошук ідэалу, мары («Дар»), літаратура («Васілёк і Лотаць»), стасункі з людзьмі блізкімі і не вельмі (ці не ўсе тэксты). І, зноў жа, у любой тэме вызначальным робіцца канфлікт паміж сапраўдным і ўяўным.

Пры гэтым асобнай увагі заслугоўвае апавяданне «Зямля», самае глыбокае і самае «маштабнае» тэматычна. Метафара ляжыць на паверхні: дзеці з іх гульнёй у «Зямлю» — неразумнае чалавецтва са сваімі войнамі, рэвалюцыямі, братазабойствамі. І калі ў першым выпадку найбольшы ўрон — слёзы і пара гузакоў, то ў другім — мора крыві і надмагіллі. Самае істотнае датычна гэтага апавядання — пачуццё меры аўтара: спадарыня Маргарыта ні словам, ні намёкам не абмовілася пра гэтую паралель. Яна распавядае выключна пра дзіцячую гульню. Усё галоўнае — па-за тэкстам. У гэтым палягае прыкмета вялікага таленту, які, маю спадзеў, яшчэ не раз дасць пра сябе ведаць.

Наста ГРЫШЧУК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як арганізаваць правільны догляд за валасамі гарачай парой

Як арганізаваць правільны догляд за валасамі гарачай парой

У 90 % выпадкаў людзі не ведаюць, як правільна мыць галаву.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У Блізнятаў ёсць шанц кардынальна змяніць жыццё.

Грамадства

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Жыццё ў «эпоху спажывання» — сур’ёзнае выпрабаванне для чалавека.