Вы тут

Міхась Лойка - вялікі матэматык з Ярэміч


У 1920-я гады ў Маскве вучылася шмат выхадцаў з Беларусі, якія ехалі ў расійскую сталіцу набываць веды, каб потым аддаць іх на карысць Бацькаўшчыне. У склад беларускага зямляцтва ў Маскве ўваходзіла тады больш за тысячу чалавек, для якіх арганізоўваліся сходы і гурткі, дзе можна было прайсці курс беларусазнаўства, пазнаёміцца з гісторыяй і эканомікай сельскай гаспадаркі Беларусі. Акрамя таго, у вышэйшых навучальных установах наладжваліся вечары для знаёмства з беларускай культурай. У гэты ж час у Маскве дзейнічала беларуская тэатральная студыя, спектаклі якой з задавальненнем наведвалі нашы землякі. Сярод іх і Міхась Лойка — будучы вялікі беларускі эканаміст, географ і матэматык родам з вёскі Ярэмічы Карэліцкага раёна.


Вялікім поспехам карысталіся ў слухачоў выступленні беларускага хору, арганізаванага ў Маскве Міколам Равенскім. Першае выступленне гэтага хору адбылося ў маі 1924 года ў Камуністычным універсітэце нацыянальных меншасцей Захаду, дзе ў той час працаваў Міхась Лойка. На беларускім вечары, наладжаным Белсектарам для студэнцтва ўніверсітэта і беларускага зямляцтва, наш зямляк глядзеў драму Васіля Гарбацэвіча «Чырвоныя кветкі Беларусі». Не абмінуў сваёй увагай і выстаўку беларускага друку.

Невыпадкова ў 1924 годзе Міхась Лойка быў абраны правадзейным членам Інстытута беларускай культуры ў Мінску.

У гэты ж час ён пачаў працу над падручнікам «Першыя крокі ў матэматыцы». Кніга выйшла ў 1924 годзе на беларускай мове, а ў наступным годзе была перавыдадзена.

У 1926 годзе наш зямляк вярнуўся ў Беларусь, дзе пачаў працаваць выкладчыкам эканамічнай геаграфіі ў Камуністычным універсітэце Беларусі імя Леніна. У 1932 годзе гэта навучальная ўстанова была рэарганізавана ў Вышэйшую сельскагаспадарчую школу Беларусі. Тады ж Міхась Фёдаравіч дапрацаваў той падручнік матэматыкі, які выйшаў раней, напісаў яго другую частку і выдаў у Мінску з дадаткамі і папраўкамі. Адначасова ў Дзяржаўным выдавецтве Беларусі ўбачыў свет яго новы падручнік «Матэматыка (працоўная кніга)». У прадмове да гэтага падручніка аўтар паведамляў, што ён «напісаны для першага году навучання ў беларускай школе». Матэрыял у падручніку размеркаваны па тэмах, блізкіх і зразумелых дзецям. Каб зацікавіць школьнікаў прадметам, аўтар выкарыстоўваў матэматычныя гульні, задачы-жарты і загадкі. У прадмове ён звяртаецца да настаўнікаў з просьбай дасылаць яму карысныя заўвагі, якія дазволяць зрабіць падручнік больш дасканалым.

У пачатку 1930-х гадоў вучоны працягваў плённа працаваць, ствараў новыя кнігі. Так, у 1930 годзе ў Беларускім дзяржаўным выдавецтве выходзяць яго падручнікі «Беларуская ССР у задачах. Рабочая кніга па матэматыцы» і «Наш калгас. Рабочая кніга па матэматыцы», у 1931 годзе — «Рабочая кніга па матэматыцы», у 1932 годзе — «Матэматычны задачнік».

У 1931 годзе ў Беларускай АН быў арганізаваны Інстытут эканомікі. Загадчыкам кафедры эканамічнай геаграфіі ў гэтым інстытуце быў прызначаны Міхась Лойка. Неўзабаве ён стаў вучоным сакратаром, а затым намеснікам дырэктара Інстытута эканомікі. Пазней узначаліў кафедру эканамічнай геаграфіі Мінскага педінстытута. У 1935 годзе стаў дэканам геаграфічнага факультэта гэтай навучальнай установы. У 1930-я гады ўбачылі свет яго навуковыя працы, падручнік па геаграфіі «Геаграфія (фізічная і палітычная карта свету)», створаны вучоным разам з Т. Езавітам і А. Сакольчыкам.

У пратаколах пасяджэнняў Прэзідыума АН БССР захаваліся звесткі аб тым, што ў 1934 годзе Цэнтральнае бюро краязнаўства Масквы звярталася туды з просьбаю выслаць фізічную карту БССР пад рэдакцыяй Міхася Лойкі.

Вучоны ўваходзіў у склад рэдакцыйнай калегіі па выданні «Вялікага атласа БССР», адкуль быў выведзены пастанаўленнем Прэзідыума АН БССР у красавіку 1936 года. І невыпадкова: над галавой яго ўжо згусціліся хмары. У 1937 годзе нашага земляка рэпрэсавалі. Так у 45-гадовым узросце загінуў адзін з таленавітых беларускіх вучоных, які стаяў каля вытокаў беларускай навукі. І толькі праз 20 гадоў Міхась Лойка быў пасмяротна рэабілітаваны. У Год навукі хочацца яшчэ раз нагадаць яго імя.

Святлана КОШУР

Выбар рэдакцыі

Фінансы

Як банкі абараняюць ад махляроў грашовыя пераводы

Як банкі абараняюць ад махляроў грашовыя пераводы

За чатыры месяцы 2024 года раскрывальнасць цяжкіх кіберзлачынстваў у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года павысілася на 19%. 

Спорт

Настасся Касцючкова: Чалавек у калясцы не павінен быць зачынены ў чатырох сценах

Настасся Касцючкова: Чалавек у калясцы не павінен быць зачынены ў чатырох сценах

Фехтаваць наша гераіня ўмее трыма відамі зброі: шабляй, шпагай і рапірай. 

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.