Вы тут

Валерыу Бутулеску: Нейкі час я жыў у душы адной жанчыны. Якая цесната!


Ёсць кніжкі, якія можна чытаць з сярэдзіны, уроскід, можна адразу зазірнуць на апошнюю старонку. Іх змест не прывязаны да нейкага сюжэта. І не таму, што аўтар выношваў новы мадэрнісцкі стыль напісання. Проста мудры і таленавіты аж да геніяльнасці пісьменнік здольны ў кароткія выказванні ўкладаць глыбокія разважанні і трапныя высновы. Кніжка афарызмаў слыннага румынскага пісьменніка Валерыу Бутулеску «Пясчаны аазіс» у перакладзе на беларускую мову Міры Лукшы трапіла мне ў рукі выпадкова. І стала настольнай.


У адрозненне ад тых, хто карыстаецца пры напісанні твораў прыёмам «плынь свядомасці», насамрэч агаляючы сваё падсвядомае, Валерыу Бутулеску імкнецца «забальзамаваць» свой унутраны маналог, надаючы яму завершаную форму ўсвядомленай думкі. У афарызме № 355 аўтар пажартаваў над сваім выбарам такога жанру: «Тоўстыя кнігі выклікаюць павагу. Але часта застаюцца непрачытанымі». Не думаю, што напісанае ім не чытаецца. Больш за тое, Бутулеску самы перакладаемы сучасны літаратар Румыніі: толькі афарызмы перакладзены на больш як 150 моў свету!

На радзіме і за мяжой пастаўлены 17 яго п'ес. Як драматург ён атрымаў шмат узнагарод, з'яўляецца пераможцам многіх прэстыжных літаратурных фэстаў Балгарыі, Грэцыі, Італіі, Польшчы, Канады і інш. І не дзіва, бо паспяховасці спектакля ў значнай ступені спрыяе пільнасць даследчыка (у гэтым выпадку даследчыка з'яў грамадскага жыцця), а таксама дакладнасць і лаканічнасць апавядальніка. Ці не таму некаторыя афарызмы Бутулеску нібы вырваныя з кантэксту сцэнічных дыялогаў: «Яны не чыталі Дантэ. Яны пра яго чулі і таму лічыліся навукоўцамі», «Неяк убачыў на дрэве дырэктара. Кожная галінка дрыжала пад цяжарам адказнасці», «Трэцяе месца. Першыя два не прысуджаліся з-за адсутнасці грошай», «Першае, што нам хочацца зрабіць, атрымаўшы дрэнную навіну, перадаць яе далей».

А вось гумарыстычнае выказванне «Гэта анталогія нагадвае брацкую магілу», як мне падалося, ужо раней чытала ў дачыненні да нейкага чарговага калектыўнага паэтычнага зборніка. Як, дарэчы, і некаторыя іншыя літаратурныя «перлы», што без аўтарства з'яўляюцца зрэдчас на стужцы навін у розных сацыяльных сетках. Пра плагіят, дарэчы, у Бутулеску таксама ёсць адпаведны выраз: «Некаторыя становяцца вядомымі, прыводзячы цытату без двукоссяў». А яго стаўленне да цытавання чужых думак вельмі адназначнае: «Цытаты — фігавае лісце, якое захінае галечу душы».

Ад паблажлівага гумару да рэзка выкрывальнай сатыры, ад асабістых усвядомленых заган да балячак і пошасцяў грамадства прасціраецца дыяпазон аўтарскай творчасці. Высмейвае пісьменнік духоўнае мяшчанства: «Наведаць усе музеі свету і ўспамінаць толькі цэны на білет», «Відаць, грошы — галоўны прынцып жыцця. Пакуль ёсць грошы, можна сабе дазволіць прынцыпы», «З усіх мастацтваў больш за ўсё прыхільнікаў у кулінарнага».

Як прыемна, калі ў творах пісьменніка знаходзіш думкі, сугучныя тваім! А ў невялічкай кніжачцы Валерыу Бутулеску амаль кожны афарызм — нібы адлюстраванне тваіх уласных перажыванняў, расчараванняў і надзей, увасобленых у трапных сказах, што так густоўна аздоблены перчыкам сарказму. Напрыклад: «Што перашкаджае рэформам? Людзі захавалі стары спосаб мыслення, уключаючы апетыт», «Толькі ў хвіліны сумневу я знаходжу раўнавагу», «Госпадзі! Ці ёсць у Цябе алібі ў Варфаламееўскую ноч?»

Алегорыя, эзопава мова не маскіруюць думку аўтара, а толькі падкрэсліваюць яе выснову: «Смеццю прысніўся кашмар — венік», «Ластаўкі адлятаюць восенню. Застаюцца абцяжараныя адказнасцю вароны», «Змей меў рацыю: няма раю там, дзе няма кахання».

Трапіўшы ў свет палітычных баталій у якасці члена парламента, аўтар афарызмаў папоўніў свой жыццёвы вопыт чарговымі адкрыццямі, якія спарадзілі новыя фразеалагізмы: «То налева, то направа. Так робіць кар'еру змяя», «Гаспадары сусвету? Мы — мурашы, якія згубіліся на экватары яблыка», «Можна запэцкацца і парашком для чысткі».

Калі я чагосьці не зразумела або пераклад быў не вельмі дасканалы, ведаю — аўтар не пакрыўдзіцца, бо не можа крыўдаваць чалавек, які сцвярджае: «Уяўленне чытачоў і памылкі друку надаюць афарызмам новы сэнс».

Ала КЛЕМЯНОК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Жыццё ў «эпоху спажывання» — сур’ёзнае выпрабаванне для чалавека.

Эканоміка

Нашы фінансы павінны прыносіць даход. Які? Вось у чым пытанне

Нашы фінансы павінны прыносіць даход. Які? Вось у чым пытанне

Адукаваныя людзі загадзя плануюць свой паток фінансаў, размяркоўваючы іх па перспектыўных напрамках, тым самым забяспечваючы сабе нябеднае жыццё.

Культура

Мінск 1941. Як гэта было

Мінск 1941. Як гэта было

Неба пачарнела ад самалётаў.