Вы тут

У Гомелі выстава распавядае пра 829 дзён акупацыі


Гісторыя — гэта не пра мінулае, гісторыя — гэта пра будучыню, — нагадваюць арганізатары выстаўкі «829 дзён», якая зараз экспануецца ў Гомельскім палацава-паркавым ансамблі.


Гіс­то­рык Юрый ПАН­КОЎ.

Сярэбраныя зоркі памяці

Кожны дзень, пражыты Гомелем пад акупацыяй фашыстаў, стаў выклікам голаду, холаду, смерці... Выпрабаванняў было зашмат. Напрыклад, магчымасць ці адмаўленне ад супрацоўніцтва з немцамі. Арганізатары вернісажу задавалі складаныя пытанні аўдыторыі, сярод якой было многа моладзі: а як вы асабіста зрабілі б у такой неадназначнай сітуацыі?

Насамрэч, ніхто з нас не можа ведаць, лепшыя ці горшыя якасці ён бы праявіў у экстрэмальных абставінах — пакуль яны не здарыліся. Аднак такія пытанні вядуць да разважанняў: не толькі пра асабісты лёс, але і пра адказнасць. За тых, хто побач, за месца, дзе нарадзіўся, за краіну, у якой вучышся, працуеш, нараджаеш дзяцей...

— Вайна пачынаецца не са стрэлаў, яна пачынаецца з ідэй, — гаворыць старшы навуковы супрацоўнік гісторыка-краязнаўчага аддзела Вольга ГВОЗДЗЬ. — У свеце жывуць розныя небяспечныя філасофіі. Менавіта таму давайце ўспомнім сваіх родных, якія супраціўляліся нацызму падчас Вялікай Айчыннай вайны. Не важна — на фронце, у партызанскім атрадзе ці ў акупацыі.

Знак успаміну — сярэбраная зорка. Сярод ахвотных прымацаваць яе на сцяну памяці ствараецца чарга. Яна Ясіноўская заканчвае абласны ліцэй і прысвяціла зорку свайму родзічу:

— Мой прадзед Іван Аляксандравіч Ісакс дайшоў да Берліна і потым аднаўляў Гомель пасля вайны. Мне пра яго расказвалі бабуля і маці.

Сваю зорку на імправізаваную сцяну замацоўвае і рэстаўратар Гомельскага палацава-паркавага ансамбля Мікалай Лабанаў:

— Мая зорка прысвячаецца бацьку Мікалаю Канстанцінавічу, які ў гады вайны служыў у контрразведцы.

Аб'ектыўныя крыніцы гісторыі

Экспазіцыя «829 дзён» здаецца спачатку даволі сціплай, але ж кожную паперу, фотаздымак ці плакат гісторыкі прымушаюць гаварыць. І тады, напрыклад, высвятляецца, што ў Гомелі на сённяшняй плошчы Паўстання размяшчаўся лагер для перасыльных ваеннапалонных «Дулаг-121». За гады вайны ў ім загінула больш за 100 тысяч чалавек. Сярод экспанатаў — занатаваныя ўспаміны вязня гэтага лагера Паўла Губіна. Яму пашчасціла выжыць і збегчы.

На выстаўцы ёсць дакументы, якія сведчаць пра масавыя пахаванні мірных жыхароў і ваеннапалонных, яўрэйскія гета, пляцоўкі для расстрэлаў і паказальных пакаранняў... І шмат невядомых дагэтуль фотаздымкаў тых часоў. Навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі, аховы гісторыка-культурнай спадчыны Гомельскага палацава-паркавага ансамбля Юрый ПАНКОЎ больш за дзесяць гадоў таму зацікавіўся ваеннай гісторыяй горада над Сожам:

— Сёння ў Германіі на гарышчах многіх дамоў нашчадкі знаходзяць старыя фотаздымкі сваіх дзядоў і прадзедаў, якія ваявалі супраць Савецкага Саюза. Справа ў тым, што амаль кожны немец меў у тыя часы фотаапарат і здымаў усё, што лічыў неабходным пакінуць «на памяць». Цяпер такія фотакарткі прадаюцца на інтэрнэт-аўкцыёнах. Мне прыйшлося паўдзельнічаць у іх і заплаціць даволі вялікія сумы за асобныя фота.

Фраг­мент экс­па­зі­цыі вы­стаў­кі «829 дзён».

У калекцыі не адна сотня арыгінальных фотаздымкаў. Усе яны зняты звычайнымі салдатамі ў час акупацыі — з 1941 да 1943 года. Немцы здымалі абсалютна ўсё: архітэктуру, кампаніі сяброў, купанне ў Сожы, гандаль на цэнтральным рынку, лагер «Дулаг-121» і нават коцікаў. Аматарскія, а не прапагандысцкія здымкі тых часін — самыя аб'ектыўныя крыніцы гісторыі.

Фотазнаходкі

Юрый карпатліва працуе з маленечкімі фотакарткамі. Для прафесійнага гісторыка гэта не проста калекцыянаванне. Гэта — цікавая навуковая работа, якая дае ўяўленне пра рэальнае жыццё горада ў перыяд акупацыі:

— Мне прыходзілася дакладна вызначаць тыя месцы, дзе знята кожная фатаграфія. Злучаў выявы будынкаў і інфармацыю пра іх. Часам прыходзілася выходзіць на месца з картай нямецкай аэрафотаздымкі, каб дакладна вызначыць, дзе было зроблена фота.

У экспазіцыі палаца Румянцавых і Паскевічаў, згодна з вопісам, некалі знаходзілася скульптура «Тры грацыі» Антоніа Кановы. Юрый знайшоў фота з падобнай выявай, датаванае 1943 годам. А праз некаторы час музей набыў альбом з фотаздымкамі палаца ў 1911 годзе. Такім чынам было зроблена сапраўднае адкрыццё: стала зразумела, што твор мастацтва знаходзіўся ў Гомелі да самага адступлення немцаў. А гісторыкі змаглі пабачыць хоць бы на здымку адзін з самых прыгожых экспанатаў. На жаль, сама скульптура знойдзена не была. Між тым, сцвярджае Юрый Панкоў, адкрыцці яшчэ наперадзе, бо вельмі многа гарышчаў у Германіі яшчэ не разабраныя.

Ірына АСТАШКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?