Вы тут

Птушкі, людзі, цытаты з класікаў: хто, як і навошта расфарбоўвае гарады


Урбаністычная прастора, якая б экалагічна арыентаваная яна ні была, — тэрыторыя бетону, шкла і металу, шматпавярховых комплексаў, сцен стрыманых колераў. Тым больш яркімі і жыццярадаснымі выглядаюць на гэтым фоне праявы вулічнага мастацтва: муралы на фасадах, крэатыўна аформленыя дзверы, сцены, лесвіцы, трансфарматарныя будкі, пралёты мастоў, упрыгожаныя трафарэтамі агароджы.... Аб'ектам стрыт-арту можа стаць хоць бы звычайная лава, гіганцкі валун або аўтобусны прыпынак — успомнім «прыпынак Адамовіча» ў Глушы, пра які раней пісала наша газета. Карэспандэнт «Звязды» сустрэлася з мастаком Аляксандрам Благіем, вядомым таксама як KОNTRА, — адным з тых, дзякуючы каму беларускія гарады (і не толькі) пазбаўляюцца шэрасці.


«Мне здаецца, якраз медыя і раздзялілі паняцці графіці і стрыт-арт, — гаворыць удзельнік мастацкай суполкі «TАKTАK» Аляксандр Kоntrа, з якім мы сустракаемся літаральна на рабочым месцы — у амаль завершаных інтэр'ерах сталічнай кавярні. — Насамрэч гэта часткі цэлага, і розніца хіба ў тым, што графіці — перадусім шрыфты, жаданне пазначыць сваю тэрыторыю, а стрыт-арт бліжэй да жывапісу, ім займаюцца не толькі пачаткоўцы, але і высокапрафесійныя мастакі, а калі гаворка пра муралы, то малюнкі абавязкова з падтэкстам, з пэўным пасылам, які мастак нясе гледачам».

У беларускіх рэаліях ёсць і яшчэ адно адрозненне: графіці, як правіла, выконваюцца несанкцыянавана і гарадскімі ўладамі разглядаюцца як дробнае хуліганства, у той час як муралы найчасцей малююць на законных падставах, з дазволу і адабрэння раённай адміністрацыі. Зразумела: мала каму хочацца, каб малюнак, над якім даводзіцца працаваць не адзін дзень, адразу зафарбавалі «ЖЭС-артам», таму ўзгадненне — хоць і не самы хуткі, але затое надзейны шлях захаваць вулічную карціну на доўгі час.

— З чаго пачынаўся стрыт-арт для вас, калі ўлічыць, што за плячыма — архітэктурны факультэт БНТУ?

— Шчыра прызнаюся, мастацкай адукацыі ў мяне няма, — усміхаецца суразмоўнік. — Сваю першую работу я намаляваў у 2000-м, калі яшчэ жыў у вёсцы ў Брэсцкім раёне. Мы з хлопцамі захапіліся брэйк-дансам і хіп-хоп-культурай. Хтосьці потым пачаў танцаваць, хтосьці, начытаўшыся артыкулаў у «Музычнай газеце», сам спрабаваў пісаць хіп-хоп-тэксты, а нас з сябрамі зацікавілі малюнкі. Ну і аднойчы рашыліся самі намаляваць штосьці падобнае.

— У вёсцы да гэтага паставіліся прасцей, чым у горадзе, альбо таксама абазвалі хуліганамі і загадалі зафарбаваць вашы штукарствы?

— Нашмат прасцей. Наша тусоўка складалася са звычайных, нічым не адметных хлопцаў — толькі што добра вучыліся, былі такімі, ведаеце, «ботанамі». А тут зрабілі малюнак на сцяне стадыёна — яна была жудасна пабеленая, страшная, словам, сапсаваць яе было немагчыма — і наступным ранкам уся школа, уключаючы настаўнікаў і дырэктара, сабралася паглядзець. Адразу скажу: нічога нам за гэта не было, палічылі хлапечым свавольствам, але аднагодкі запаважалі.

— Першую сур'ёзную работу прыгадаеце?

Клецк.

— Партрэт Уладзіміра Караткевіча, намаляваны ў 2014-м у межах мастацкай акцыі Must Асt — Must аrt у Рагачове. А самая любімая?.. Не ведаю, сёння — адна, заўтра — другая, бо я не люблю стаяць на месцы. Ёсць работа, якую я толькі мару зрабіць, але яшчэ не падступіўся, — ідэя звязана з маёй бабуляй, эскіз ужо даўно ёсць, але я ўсё чакаў, пакуль напрацую вопыт, удасканалю як след тэхніку.

Мінск.

— Аляксандр, памер мае значэнне? Што прасцей маляваць: вялікі мурал на фасадзе шматпавярховага дома альбо, скажам, «абгортку» для трансфарматарнай будкі ці пад'езда?

— Ведаеце, каб «хайпануць» — ох, не люблю гэта слова, — выклікаць ажыятаж, неабавязкова рабіць малюнак вялікіх памераў. Напрыклад, чым праславіўся Bаnksу (вулічны мастак, рэжысёр і палітычны актывіст з Англіі, твару якога ніхто не бачыў, а некаторыя вострасацыяльныя арт-работы ацэньваюцца ў мільёны долараў. — Аўт.)? Маленькімі работамі, якія маюць сатырычны пасыл... Таму мне цікава займацца самымі рознымі кірункамі, ад дызайну ўпакоўкі да ілюстрацый, ад паштовак да муралаў, і кожны новы вопыт чымсьці ўзбагачае, ён цікавы і карысны.

— Пасля фэстаў вулічнай культуры Urbаn Mуths і Vulіса Brаsіl стрыт-арт, прынамсі ў Мінску, многія прынялі і ўпадабалі. А наколькі складана ўзгадняць, атрымліваць ад горада дазвол на кожную работу?

— Калі ты маеш ідэю і можаш яе абгрунтаваць, растлумачыць, то не вельмі цяжка. Я заўжды за пошук кампрамісу архітэктуры і стрыт-арту, за тое, каб работа ўпісвалася ў кантэкст, была дарэчы. Мяжа паміж тым, чаго жадае мастак, да чаго ён імкнецца, і тым, чаго хочуць жыхары горада і людзі, якія ўзгадняюць прапанаваныя праекты, вельмі тонкая, і я разумею абодва пункты гледжання. Часам уласнае «я» перамагае, і мастак вырашае, што больш не будзе выконваць, скажам так, камерцыйныя работы для кагосьці, каб «не станавіцца маскультам». Аднак я не прытрымліваюся такіх перакананняў — і няхай лепш мяне выкрэсліваюць са спісаў беларускага стрыт-арту і запісваюць у афарміцелі, але я сам вырашаю, чым хачу займацца, не імкнуся за скандальным імем. Калісьці мяне вабіла графіці, быў цікавы ўвесь гэты адрэналін забароненасці, потым быў пэўны застой, потым — перыяд захаплення архітэктурай, дызайнам і г. д. Галоўнае — я знайшоў унутраную гармонію, і мае работы не маюць палітычнага падтэксту, не ўтрымліваюць нейкай «жэсці», якая шакіруе альбо раздражняе. Мне падабаецца, калі людзі ў розных гарадах, ад Валожына да Клічава, ад польскага Хэлмна да нашай Маларыты, выходзячы на вуліцу і гледзячы на мае работы, могуць проста ўсміхнуцца і ўзняць сабе настрой.

Гэтым летам я маляваў у Хэлмна, гэта правінцыйны гарадок недалёка ад Гданьска, а мая напарніца Маша Рудакоўская — у Мураўленка, гэта Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга Расіі, і я, проста седзячы на рыштаваннях, дзеля цікавасці паглядзеў у «Гугле», што паміж намі каля 5 тысяч кіламетраў.

Клічаў.

— Адна з вашых візітовак — «птушыная» серыя. 

— Калі Карына Салавей з ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» прапанавала мне  сумесны праект, міжволі давялося стаць арнітолагам, — смяецца мастак. — Мне здаецца, гэта вельмі крутая ідэя — увекавечыць у кожным раёне сваю птушку-сімвал: зімародкаў у Валожыне і Івянцы, вушатую саву і гогаля ў Мінску, сойку ў Клічаве, жаўрука-смецюха ў Маларыце... Важна, што сродкі на гэтыя праекты штораз збіраюцца талакой, іх ахвяруюць самі людзі, якія хацелі б пабачыць такія муралы на фасадах, мясцовыя ўлады таксама ідуць насустрач, — і вялікі дзякуй усім, хто падтрымлівае гэты праект і дазваляе працягваць яго.

Акрамя таго, сёлета мастакі творчага дуэта TАKTАK паўдзельнічалі яшчэ ў некалькіх цікавых праектах: у Глушы з'явіўся прыпынак Алеся Адамовіча, а ў Стоўбцах — чатыры велізарныя паштоўкі-муралы на шматпавярховых дамах, звязаныя з рознымі порамі года, чатырма коласаўскімі мясцінамі (Акінчыцы, Ласток, Альбуць, Смольня) і радкамі паэта. Чым больш дэталёва прапрацоўваеш малюнак, тым больш часу патрэбна на яго выкананне. На кожны з муралаў у Стоўбцах спатрэбілася да 6-7 дзён, а на рэалізацыю ўсяго праекта — каля паўгода; трэба было як след інфармацыйна падрыхтавацца, каб зразумець ідэю, падабраць фарбы, сабраць у галаве «канструктар», як гэта будзе выглядаць.

Мінск.

Колькі часу «жыве» стрыт-арт? Графіці супрацоўнікі камунальных службаў могуць замаляваць і праз дзве гадзіны, а лёс муралаў залежыць перадусім ад якасці фарбаў — напрыклад, расійскія і кітайскія хутка выцвітаюць, іспанскія або нямецкія не страчваюць яркасці да 7—10 гадоў.

— Стрыт-арт — больш пра ідэю, мастацкую самарэалізацыю, чым пра камерцыю?

— Для мяне самога было дзіўна, але стрыт-арт можа быць цалкам прыбытковым заняткам. Але варта памятаць, колькі часу і сродкаў ідзе на стварэнне аднаго мурала: эскіз, узгадненні, нятанная фарба, матэрыялы і г. д. Канешне, ёсць сезоннасць, позняй восенню і зімой ніхто не будзе рабіць муралы, але тым цікавей выношваць новыя задумы і чакаць наступнага сезона, а ў перапынку займацца чымсьці іншым.

Польскі Хэлмна.

— Неяк вы давалі майстар-класы для дзяцей у школах і дзіцячых дамах. Як уражанні?

— Насамрэч з дзецьмі вельмі цікава працаваць, нават весялей, чым з некаторымі мастакамі. Помню, зрабіў контуры будучага малюнка, паказаў, як працаваць з насадкай на балон са спрэем, каб не зафарбаваць сябе і іншых, выдалі мы школьнікам пальчаткі, маскі і далі поўную свабоду дзеянняў. Звычайна за дзень у мяне атрымліваецца «зліць» ад 40 да 80 балонаў, потым проста «памірае» палец, якім націскаеш на кнопку, і сыходзіш ніякі. А дзеці з такім імпэтам узяліся за справу, што зрабілі тое самае за паўгадзіны. Маляваць, як дзеці — гэта яшчэ трэба ўмець і мець талент. Прынамсі, яны робяць гэта ад душы і іх розум яшчэ не забіты бытавымі праблемамі, страхам нешта сапсаваць.

— Многія падлеткі імкнуцца паспрабаваць свае сілы ў стрыт-арце. Дасце некалькі парад пачаткоўцам: што трэба рабіць, а чаго, наадварот, не варта?

Мінск.

— Галоўная парада — малюйце, калі не можаце не маляваць. Для мяне графіці — гэта была не мода, а любоў з першага позірку. Мы з сябрамі прыязджалі на Брэсцкі вакзал і перамалёўвалі ў свае сшыткі выявы на цягніках, якія прыходзілі з Польшчы, а ў школе на перапынках тонамі малявалі эскізы. Так што я ўпэўнены: калі чалавеку падабаецца стрыт-арт, то ён любымі шляхамі знойдзе для сябе інфармацыю і магчымасці, знойдзе фарбы — гэта раней іх было не дастаць, а цяпер — на любы густ. Так што — малюйце, малюйце, удасканальвайцеся і не спыняйцеся. І другая парада: для пачатку, каб набіць руку, можна паўтараць іншыя работы, але потым — не стварайце сабе куміраў, шукайце сваё. Лепш рабіць дрэнна, але па-свойму, і з цягам часу колькасць пяройдзе ў якасць. Наконт таго, чаго не варта рабіць... Я люблю графіці, мне падабалася пачуццё адрэналіну ад таго, што робіш нешта нелегальнае, а потым — напэўна, пасталеў і зразумеў, што за свае ўчынкі трэба адказваць. І таму пачаткоўцам раю: не рабіце чагосьці, калі не гатовыя несці за гэта адказнасць. Маю на ўвазе не толькі работу ў рамках закона, а наогул чалавечую адэкватнасць, уменне дамаўляцца з іншымі. Калі гэтаму навучыцца, да вас пачнуць прыцягвацца такія ж адэкватныя людзі, і жыццё стане нашмат больш простым і прыемным.

Дарэчы

Не блытайце стрыт-арт і графіці: другое — частка першага, але не наадварот. Як жартуюць некаторыя мастакі, розніца ў грашах: графіці — тое, за што ты заплаціш (штраф), стрыт-арт — тое, за што табе заплацяць.

Стоўбцы.

Гутарыла Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Фота з архіва мастака і з адкрытых крыніц

Загаловак у газеце: Па-першае, гэта прыгожа

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем'і і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.