Баба Ганна


Пабывала на малой радзіме, наведала магілы бацькоў, бабуль, дзядоў. А потым гэты спектакль здарыўся — «Радзіва «Прудок», які працяў за жывое, нагадаў пра родны куток. З гадамі ўсё часцей успамінаю сваю бабулю Ганну... Не ведаю, чаму, але з усіх сваякоў старэйшага пакалення яна падаецца мне найбольш духоўна блізкім чалавекам.


Яна памерла, калі я была на апошнім курсе ўніверсітэта. І колькі жыву, буду сябе дакараць, што па-сутнасці ніколі не распытвала пра яе жыццё. Таму ў памяці засталіся нейкія кароткія, нібы вырваныя з кантэксту звесткі, якія бабуля сама выпадкова прамаўляла. Бо пра сябе яна расказвала надзвычай мала, па характары вельмі стрыманая, ніколі не ўдзяляла ўвагі ўласнай персоне, у яе заўсёды на першым плане былі іншыя. Ведаю, што вырасла сіратой, што дзед быў таксама з бедных, і першы ўласны кавалак зямлі яны купілі перад 39-м годам...

Баба Ганна рэдка згадвала аб тым, як перажылі вайну, толькі аднойчы прывяла такі прыклад: «Каб хто немцам данёс, што дзед да вайны ўступіў у партыю, а пасля вызвалення Саветам, што наш сусед Ткач быў старастам пры немцах, то сёння не было б ніводнага. А так, бачыш, якія ў нас людзі ў Навасёлках». Факт. Калі ў іхняй вёсцы нешта ў некага прападала, ведалі, што злодзей не з мясцовых, чужы.

З далечыні гадоў гэтая вёска бачыцца асаблівай сваімі спакоем і добразычлівасцю. Спакоем, бо яна ўбаку ад дарогі, тут машына наогул рэдка праязджала, і жыхары, ужо тады спрэс пажылыя, запомніліся спакойнымі, разважлівымі. На вуліцы, дзе я вырасла, такога не было. А можа гэта стойкае ўражанне дзяцінства ідзе ад бабулінай хаты, дзе было добра, бо там чакалі і любілі? Адным з першых успамінаў дзяцінства, звязаных з бабінай хатай, сталі карычневыя штаны ў дробненькі малюнак, якія баба Ганна пашыла на сваёй машынцы за паўгадзіны ці нават менш. Мне было гады чатыры, калі бацькі недзе ехалі па справах, а мяне адправілі да дзеда з бабай на цэлы дзень. Хоць стаяла лета, але дзень, відаць, выдаўся не самы спякотны. І бабуля завохкала: «Што ж яны дзіця прывялі ў адной сукенцы!?» Потым адкрыла машынку, дастала з цёмнай шафы кавалак тканіны і пашыла штонікі на гумцы, унізе таксама ўставіла гумкі, выйшлі гэткія шаравары, як апранаюць артысты з танцавальных ансамбляў. А мне ў іх стала зручна коўзацца па двары і ў хаце на падлозе. Я да гэтай пары помню тую карычневую шафу з фанернымі дзвярыма, не такую, трохстворкавую з люстэркам, якія былі ў многіх вясковых хатах, а даўнейшай работы, цёмную. Яна стаяла паўпустая, там віселі хіба са дзве яе выхадныя сукенкі, дзедаў пінжак. Бялізна складвалася ў іншым месцы, у куфар. А сукенкі яна шыла сама, шыла многім у вёсцы. Яшчэ рабіла карункавыя фіранкі на вокны, калі з дапамогай дзірачак на белым паркалі вырабляюцца розныя ўзоры і арнаменты. Прырода не надзяліла мяне бабулінымі здольнасцямі. На жаль.

...У школьныя гады я старалася дапамагаць бабулі. Дзеда ўжо не было. Адпасвіць карову (у нас казалі вочарадзь) ёй было цяжка, я пасвіла разам з суседкай — бабай Воляй. Было цікава, бо баба Воля ведала процьму песень, частушак, показак, прымавак, была вельмі вясёлая і гумарная жанчына. А калі бабе Ганне стала зусім не пад сілу, і карову ўсё ж прадалі, яна купіла ў падарунак мне гадзіннік, першы ў маім жыцці. Тады я была ў восьмым класе. А той квадратны гадзіннік мінскага завода хаваю ў кардонцы сярод розных сямейных рэліквій.

Яшчэ запомнілася бабуліна: «Як добра глядзець, калі нехта робіць». Гэта яна казала, седзячы ў куточку, калі я мыла падлогу. Бывала, прыйду, так папрыбіраю ў кухні, што яна потым месяц не можа знайсці нейкую міску ці каструлю. Маме потым скажа, а мне ніколі нават слова, каб хоць не пакрыўдзіць. Да ўласных слоў яна была заўсёды ўважлівая. А калі памерла, і сабраліся яе равесніцы, то сказалі, што яна адна з кабет, мабыць, на ўсю вёску, якая за жыццё не пасварылася нават з суседкай за курыцу, калі тая ўлезла ў агарод. Не магу ўявіць, як яна сварыцца. Нешта ўсё ж было арыстакратычнае ў гэтай вясковай сіраты, якая сваіх бацькоў нават не памятала.

За ўсё жыццё бабуля пабывала ў вялікім горадзе аднойчы. Яе вазілі на нейкае мерапрыемства ў Брэст у ліку калгасных перадавікоў. А калі атрымала пенсію, адразу было 12 рублёў, гаварыла, што жыць цяпер вельмі добра: ты нічога не робіш, а табе плацяць. І толькі раз згадала такі момант, калі дзеці ў яе былі малыя, а есці ў хаце не было чаго. Мусіць, яшчэ перад вайною.

А ў маім дзяцінстве ў яе заўсёды быў прыхаваны пачастунак. Асабліва я любіла, калі ў садзе паспявалі чарэшні. Вялікая чарэшня расла ў двары, недалёка ад ганка. Не ведаю, ці ёсць яна цяпер. Дзядзька прадаў бабуліну хату дачніку з горада. Перад тым забраў усе здымкі са сцен. Цяпер і дзядзькі з цёткай няма, а іх дзецям тыя старыя фота аказаліся нецікавымі, недзе прапалі. І чаму я зусім не распытала бабу Ганну пра яе жыццё ў маладосці? Хто цяпер раскажа?

Святлана ЯСКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Тэатр

Барыс Цяцёркін: Я аднолькава ўлюбёны і ў тэатр, і ў кіно

Барыс Цяцёркін: Я аднолькава ўлюбёны і ў тэатр, і ў кіно

Артыст Купалаўскага тэатра —  пра дзяцінства, шлях да сцэны і вывучэнне беларускай мовы.

Грамадства

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

Праўда і міфы аб паўфабрыкатах

У Год якасці мы задалі навукоўцам нязручныя пытанні аб тым, што «ўнутры» магазіннай пельмешкі або катлеткі.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Для Блізнятаў надыходзіць тыдзень сур’ёзных змен у асабістым жыцці.

Адукацыя

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

Беларуская мадэль дашкольнай адукацыі: якасць, даступнасць, адказнасць

У нашай краіне амаль 90 працэнтаў дзяцей ад года да шасці атрымліваюць дашкольную адукацыю.