Вы тут

Людміла Сідаркевіч: Акцёр мусіць плакаць сапраўднымі слязамі


Да пабачэння! 27-ы сезон Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі (РТБД) афіцыйна завершаны. Але і ў закрытым храме мастацтваў іграе музыка, чуюцца крокі ды запальваецца святло ў грымёрнай заслужанай артысткі Рэспублікі Беларусь, прымы РТБД Людмілы Сідаркевіч. У цішыні, пад ласкавым позіркам цацкі, з упэўненым абяцаннем паштоўкі (усё будзе добра!) так лёгка ўзгадваюцца мроі дзяцінства, анёлы-ахоўнікі, улюбёныя гарады і... не толькі.


(Не)сцэнічныя драмы

— Мы, акцёры, — людзі залежныя: нам увесь час патрэбна ўвага, праца. Але часта здараецца так, што цябе не бачаць у жаданай ролі. Тваіх калег запрашаюць, а цябе — не. І пачынаецца чаканне. Вельмі доўгае чаканне. А ці хопіць сіл? Адсюль і сапсаваны характар. Закуліссе поўніцца нябачнымі трагедыямі… Чалавек, які збіраецца звязаць лёс са сцэнай, павінен шчыра адказаць: «Ці змог бы я жыць без тэатра?». Калі так — не варта нават пачынаць. Разумееце, сцэна — істота раўнівая: яна ненавідзіць, калі яе з чымсьці сумяшчаюць. Шчыра магу сказаць, што маё прыватнае жыццё падпарадкавана працы. Настрой, хваляванні — усё вызначае тэатр. Праз гэта, думаю, калісьці моцна не хапала ўвагі дачцэ. Крыўды няма, мы сяброўкі. Але ўсё ж... Дзяўчынка расла самастойна.

У той жа час тэатр цудоўна вучыць разумець іншых. Заўсёды заўважаю, калі чалавек хлусіць, баіцца, нервуецца. Сцэна дае веды і пра саму сябе. Не люблю слова «тэрапія», але ў тэатры яно працуе. Былі ролі, якія дапамагалі балючыя выпадкі з мінулага пераасэнсаваць і з цягам часу адпусціць. Многія лічаць, што акцёр — проста прафесія, а п’еса — проста выдумка. Але я не разумею, як можна іграць пакуту, калі ні разу не сутыкаўся з расчараваннем ці здрадай, не губляў сяброўства, не апякаўся каханнем… Акцёр мусіць плакаць натуральнымі слязамі. Без сапраўдных пачуццяў вынік атрымаецца слабы.

Трансфармацыя

— У РТБД я прышла адразу пасля вучобы і не шкадую, што ўсё прафесійнае жыццё правяла на адной сцэне. Мне не хочацца шукаць паспяховую пляцоўку, перажываць з ёю росквіт і сыходзіць пасля першых цяжкасцей. Не цікава. Іншая справа — назіраць, як твой тэатр мяняецца, вырашае праблемы, сталее. Быць, як кажуць, і ў горы, і ў радасці, нібы з блізкім чалавекам. Усцешна бачыць, як тэатр развіваецца, запрашае маладых акцёраў, рыхтуе прэм’еры, бо ў памяці засталося і мінулае РТБД, зусім не падобнае на сённяшняе.

Пластычнасць

— Сучасны акцёр абавязаны мець добрую фізічную падрыхтоўку. Нам з калегамі пашчасціла: для заняткаў па харэаграфіі кіраўніцтва РТБД запрасіла выкладчыка Акадэміі мастацтваў Марыну Філатаву. Таксама ў нас ёсць спектакль «Бетон», пастаўлены Яўгенам Карнягам. Пастаноўка, якая патрабуе сілы, вялікіх фізічных выдаткаў. І такіх пластычных спектакляў насамрэч мноства. Сённяшні тэатр сінтэтычны: артыст павінен мець натрэніраванае цела і быць гатовым да танца, вакалу. Гэта патрабаванне часу.

Падмена паняццяў

— Вельмі баюся, што з цягам часу змест канчаткова прайграе форме. Так, часам рэжысёр знаходзіць цудоўную, дакладную, вытанчаную форму, якая моцна дзейнічае на розум і нясе ў сабе змест. Але да такога майстэрства можна дайсці толькі праз гады ўпартай працы. На жаль, многія маладыя «загульваюцца» з формай, і ў выніку атрымліваецца дарэмная, пазбаўленая сэнсу мудрагелістасць.

На маю думку, акцёры, рэжысёры, якія валодаюць інструментамі псіхалагічнага тэатра, здольны на ўсё. Паралель з балетам: пасля вывучэння класікі можна паспяхова развіваць сучасны танец. Паглядзіце, Усевалад Меерхольд, Міхаіл Чэхаў, Ежы Гратоўскі — у аснове іх падыходаў ляжыць усё тая ж сістэма Станіслаўскага. Яны пазнаёміліся з ужо створаным, пераасэнсавалі і дадалі сваё. Менавіта так, лічу, варта працаваць і цяпер… І яшчэ мяне моцна трывожыць сучасная тэатральная «іскрынка» — імкненне вырваць гледача з зоны камфорту. Цудоўна, але якія сродкі? Абразы? Націск? Мне хочацца гаварыць пра чалавека... Гаварыць без агрэсіі.

Няма слоў

— Ёсць пастаноўкі, якія прымушаюць цябе спыніць аналіз акцёрскай і рэжысёрскай працы і стаць проста захопленым, зачараваным гледачом. Апошняе такое перажыванне прынесла работа расійскага рэжысёра Цімафея Кулябіна «Тры сястры», якая была прадстаўлена ў Беларусі на леташнім фестывалі «ТэАрт». Закахалася ў гэтую работу. Спектакль доўгі, а я не магла ні на імгненне адарваць вачэй. Па дарозе ў тэатр мяне не пакідала пэўная прадузятасць: «Як, вось як магчыма паставіць Чэхава на мове рухаў?». А аказалася — у маўчанні можа быць столькі жарсці! Адкрыліся такія глыбіні, такая экспрэсія ў даўно знаёмым тэксце. Дасканалая, на мой погляд, пастаноўка: кожная лінія хавае сэнс. І пастаноўшчык, і выканаўцы працуюць у Новасібірску. Гэтая сустрэча нагадала дзве важныя рэчы: правінцыяльнасць — паняцце не геаграфічнае, а артысту не адбыцца без рэжысёра. Акцёр накоплівае штампы, напрацоўкі, пераносіць са спектакля ў спектакль. Дзе свежае паветра — падкажа майстар-пастаноўшчык.

Крытыкам

— Па тым, як чалавек піша водгук на спектакль, можна вызначыць яго агульнае стаўленне да мастацтва. На жаль, большасць тэкстаў пра тэатральныя пастаноўкі абмяжоўваецца пераказам зместу, жартачкамі, беспадстаўнымі асуджэннямі і вывадам: «ісці — не ісці». Я згодна: у любым спектаклі можна знайсці хібы, але і на няўдачныя пастаноўкі пакладзены здароўе, час. Не атрымалася? Калі ласка, патлумачце, чаму? А павярхоўныя, заснаваныя на ўражаннях меркаванні толькі абражаюць. Глытаеш абразу — і зноў выходзіш на сцэну: адказваць.

За выключэннем некалькіх ужо сталых крытыкаў, аўтары імкнуцца найперш завалодаць увагай гледачоў. А глыбокія, разумныя, з веданнем тэатральных законаў тэксты вельмі патрэбны і нам, прафесіяналам. Я і цяпер узгадваю тэатральны фестываль «Галасы гісторыі» ў Волагдзе, на якім наш спектакль «Адвечная песня» ўзяў гран-пры. А пасля конкурсу журы — Іна Салаўёва, Уладзімір Барташэвіч, Алег Півавараў — зрабілі падрабязны разбор работы. Разабралі дасканала, «па костках», але з якім тонам, інтэлігентнасцю, павагай. Незабыўны прыклад таго, як можна размаўляць пра тэатр.

Шолах кніжны

— Часам, каб ажывіць моцныя эмоцыі, дастаткова перачытаць звязаныя з імі кнігі. Душа просіць зноў і зноў перачытваць Буніна і Булгакава, Чэхава. Яшчэ адна дарагая для мяне гераіня — Скарлет О’хара. Цікава назіраць, як з узростам мяняецца стаўленне да гэтай, зусім не падобнай да мяне жанчыны. А яшчэ хочацца звяртацца да некаторых твораў Рубінай, Уліцкай, Саган. Жаночая, кажуць, проза. І няхай.

Паводле Моэма

— Трапна ўспамінаюцца словы з рамана «Тэатр» Уільяма Сомерсэта Моэма: «Вы абразілі ўва мне актрысу». Мяне, напрыклад, абражае лёгкае стаўленне калег да працы. Можна многае дараваць, але не знявагу да справы, якой я аддаю жыццё. Мяне моцна засмучаюць і тыя, хто, па словах Станіслаўскага, «любіць сябе ў мастацтве»: забыўшыся на калектыўны характар спектакля, перашкаджаючы партнёрам, працуюць на лепшы паказ сябе. А ці не атрымліваецца наадварот — крок назад… Вабяць мяне людзі незаспакоеныя, з сумненнямі і крытычным стаўленнем да творчасці.

Такі закон!

— Некалькі разоў адчувала сорам за тое, што раблю на сцэне. Літаральна сорамна было выходзіць на паклон. Магчыма, памыляюся, але такое пачуццё знаёма кожнаму артысту. Вы справядліва можаце адзначыць: а чаму не адмовіліся, гэта ж брыдка! Але нас вучылі: ад роляў адмаўляцца нельга. Такі закон. Памятаеце, у тэатры не працуюць, а служаць. Ты пратэстуеш, злуешся і… згаджаешся, бо ў гэты момант ненавісная роля патрэбна твайму тэатру. І ты павінен зрабіць. І зрабіць добра, інакш гледачы адразу адчуюць падман. Гэта ў дзяцінстве мроіцца: прыгажосць, слава, модныя строі. У сапраўдным жыцці ідэалу няма.

Невыпадковыя сустрэчы

— Я была дзяўчынкай, якая не магла раскрыцца адразу, выклікаць моцнае першае ўражанне. Напэўна, таму маё жаданне паступіць у Маскву не спраўдзілася ажно чатыры разы. Цяпер я фаталіст. Веру, што гэта было наканаванне лёсу. Аднак у юнацтве, пасля чарговай няўдачы, мне здавалася, што жыццё скончана. Успамінала куміраў дзяцінства — Маргарыту Церахаву, Іну Чурыкаву, Наталлю Гундараву, Алу Дзямідаву, Сару Бернар, Элеанору Дузэ, Джульету Мазіну — і плакала, плакала бесперапынна… Але, варта сказаць, мне шчасціла на сустрэчы. У Маскве пазнаёмілася з Авангардам Лявонцьевым, які даў цудоўную падказку: маёй гераіне пасуе лірыка, Ахматава і Цвятаева, а не гераічныя ўрыўкі. Прыслухалася… А ў Мінску, ужо развітаўшыся з марай аб іншай сталіцы, сустрэла свайго анёла-ахоўніка, выкладчыка Уладзіміра Мішчанчука, які ўрэшце і адкрыў для мяне тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер — Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). Без Уладзіміра Андрэевіча, уважлівага, здольнага па-майстэрску пазнаваць і адкрываць схаваныя таленты, магчыма, так і не стала б актрысай.

Юнацкая Францыя і… родны дом

— Мая заспакоенасць — у запаволеным часе, у вандроўках, у марудных прагулках. Не буду арыгінальнай: любімы горад — Парыж. З дзяцінства захаплялася французскім мастацтвам, літаратурай. Памятаю, калі знаёмілася з раманамі Дзюма, перагортвала старонку і некалькі разоў перачытвала наноў. Мне здавалася, як толькі траплю ва ўлюбёны горад, пазнаю кожны палац, кожны завулак. І сапраўды: сакавік, цвіценне, архітэктура і — адчуванне, быццам калісьці (у мінулым жыцці?) усё гэта бачыла. З першай паездкі прайшло ўжо шмат гадоў. Горад, вядома, змяніўся. Але ў душы — Парыж той жа, юнацкі.

Яшчэ адзін горад, у які заўсёды хочацца вяртацца, — родныя Баранавічы. Там цішыня, там мама… І ніякае мора мне там не трэба!

Марыя СТРАХ

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.