Вы тут

Сведкі Максімавай эпохі


Нядаўна ў Літаратурны музей Максіма Багдановіча паступілі лісты ад Паўла Багдановіча, зводнага брата геніяльнага беларускага паэта. У фонды музея каштоўныя матэрыялы перадала былая супрацоўніца Дзяржаўнага музея БССР Аляксандра Георгіеўна Ванькевіч. Менавіта ёй у 1965 годзе пашчасціла адправіцца ў камандзіроўку ў Яраслаўль, сустрэцца з Паўлам Адамавічам і атрымаць ад яго сямейныя рэліквіі, якія цяпер захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь.


Распачатая пасля знаёмства перапіска з братам паэта працягвалася нядоўга. Паколькі ў ёй закраналіся і працоўныя, і прыватныя пытанні, лісты засталіся ў сямейным архіве. Ці выпадкова яны знойдзены? Супрацоўнікі Літаратурнага музея Максіма Багдановіча ўпэўнены, што перададзены ў фонды эпісталярый — гэта і шчаслівы выпадак, і вынік шматгадовай мэтанакіраванай працы музейшчыкаў. Што дае падставы так меркаваць? Восень 2018 года для музея была насычана важнымі падзеямі, у першую чаргу трэба згадаць міжнародную навукова-практычную канферэнцыю «Максім Багдановіч у сучаснай навуковай і культурнай прасторы», стварэнне буйной мастацка-дакументальнай выстаўкі «Адам Багдановіч. Яўген Чырыкаў. Максім Горкі. На скрыжаванні лёсаў».

Не менш важным стаў выхад у свет кнігі «М. Горкі і А. Багдановіч: сяброўства, народжанае на берагах Волгі» (Масква, выдавецтва «Мастацкая літаратура»). Яе падрыхтоўкай на працягу 2018 года займаліся супрацоўнікі Літаратурнага музея Максіма Багдановіча, Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і Інстытута сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага Расійскай акадэміі навук. У кнігу ўвайшла перапіска Адама Багдановіча з другой жонкай Аляксандрай Волжынай, з Кацярынай Пешкавай, Максімам Горкім, яго літаратурным сакратаром. Большая частка лістоў публікавалася ўпершыню, таксама ў выданне ўключаны поўны тэкст успамінаў А. Я. Багдановіча пра ніжагародскі перыяд, артыкулы Д. С. Маскоўскай і М. В. Труса.

Акрамя цікавых сведкаў эпохі, аматары творчасці Багдановіча атрымалі яшчэ адзін сенсацыйны падарунак. У працэсе работы над кнігай намеснік дырэктара Інстытута сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага Дар’я Сяргееўна Маскоўская адшукала рукапісны сшытак перакладаў Максіма Багдановіча, студэнта Дзямідаўскага юрыдычнага ліцэя. Сшытак захоўваецца ў Архіве А. М. Горкага, у фондзе выдавецтва «Знание», якое ўзначальваў К. П. Пятніцкі, а курыраваў Аляксей Максімавіч. Знойдзеныя восем перакладаў Багдановіча, у ліку якіх адзін невядомы твор паэта, — сапраўдны цуд для ўсіх прыхільнікаў творчасці Максіма Багдановіча.

А для музейных супрацоўнікаў — гэта сведчанне таго, што пошукі асабістай і творчай спадчыны паэта неабходна працягваць, браць пад увагу нават самыя нязначныя кірункі, а яшчэ спадзявацца на «невыпадковую выпадковасць». Як гэта адбылося з выяўленымі матэрыяламі: і са сшыткам перакладаў, і з лістамі зводнага брата паэта, прычым адна знаходка цягнула за сабой другую. Выяўлены верш М. Багдановіча стаў нагодай для аб’яўлення конкурсу перакладаў, у ліку ініцыятараў буйнога культурнага праекта — Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры і яго філіял Літаратурны музей Максіма Багдановіча.

Шанс на знаходку супрацоўнікі музея атрымалі, калі Аляксандра Ванькевіч, вырашыўшы паў-дзельнічаць у конкурсе, даслала свой варыянт перакладу ў музей, а не на адрас галоўнага арганізатара конкурсу Беларускага тэлеграфнага агенцтва. Да верша-перакладу дадаваўся кароткі ліст-тлумачэнне, у якім былі згадкі пра камандзіроўку і перапіску з Паўлам Багдановічам. І вось першы падарунак — артыкул Аляксандры Георгіеўны «Пад вернай зоркай Венерай…», апублікаваны ў газеце «Культура». Вядома, што музей Багдановіча ўзнік даволі позна, калі многія каштоўныя матэрыялы, звязаныя з паэтам і яго сям’ёй, былі перададзены на захаванне ў розныя ўстановы. Таму багдановічаўцы захоўваюць цікавасць і да музейна-архіўных здабыткаў нашых папярэднікаў, і да самога пошукавага працэсу.

Супрацоўнікі музея звязаліся з Аляксандрай Ванькевіч і даведаліся шмат падрабязнасцяў пра Паўла Багдановіча, яго даволі складанае жыццё, у тым ліку пра матэрыяльныя нястачы і побытавую неўладкаванасць. Пра гэта яшчэ згадваў пісьменнік Алесь Бачыла ў кнізе «Дарогамі Максіма Багдановіча». Мы ведалі, што Павел Адамавіч страціў зрок і лісты за яго пісалі розныя людзі, ён сам толькі падпісваўся — «П. А. Багдановіч». Частка лістоў ад яго захоўваецца ў Літаратурным музеі Максіма Багдановіча, у тым ліку і перапіска з пляменніцай Наталляй Глебаўнай Кунцэвіч, перададзеная некалькі гадоў назад з Ніжняга Ноўгарада ў Мінск.

А. Ванькевіч перадала ў музей паэта пяць невялікіх лістоў, адрасаваных ёй П. Багдановічам, ліст ад Ганны Кіпрыянаўны Валасовіч-Гразновай, стрыечнай сястры паэта, а таксама свае чарнавыя запісы лістоў-адказаў. Музейшчыкі вельмі рады папаўненню калекцыі «Эпісталярый», выказваюць шчырыя словы ўдзячнасці Аляксандры Георгіеўне. Па лістах можна прасачыць, як ішоў збор спадчыны Максіма Багдановіча, што падавалася істотным на той час Паўлу Адамавічу і музейным супрацоўнікам. У красавіку 1965 года Аляксандра Ванькевіч піша ў Яраслаўль: «Переданные Вами материалы в полной сохранности прибыли в Минск. Багаж уже тоже давно получен. Еще раз огромное спасибо Вам за помощь (Шчыры дзякуй Вам за дапамогу)». Яе непакоіць, што затрымліваецца адпраўка фотакопій для П. Багдановіча, у іншым лісце (19 жніўня 1965 года) яна радуецца, што з рэстаўрацыйнай майстэрні вярнуўся самавар Багдановічаў: «Видели бы Вы, как он отлично смотрится! Прямо горит от блеска…».

Павел Адамавіч паведамляе аб высылцы кнігі бацькі, просіць актывізаваць пошукі арыгінальнай фатаграфіі «Максім Багдановіч з супрацоўнікамі яраслаўскай газеты “Голас”». На жаль, арыгінал здымка тады адшукаць не атрымалася, у ліку перададзеных А. Ванькевіч дакументаў захоўваецца ліст ад Антонавай (імя невядома), у якім адрасат паведамляе, што здымка ў пляменніцы не знайшлося, быццам «хтосьці ўзяў і не вярнуў». Здымак, які належаў Максіму, перададзены ў складзе архіва паэта ў Інбелкульт, упершыню апублікаваны ў зборы твораў М. Багдановіча (1927—1928 гг.) і страчаны падчас Вялікай Айчыннай вайны.

Супрацоўнікі музея не пакідаюць надзеі адшукаць арыгінальную фатаграфію, бо можна меркаваць, што кожны з супрацоўнікаў рэдакцыі «Голаса» атрымаў свой экзэмпляр здымка. Таксама мы спадзяёмся на новыя знаходкі, звязаныя з сям’ёй Багдановіч. У адным з лістоў Павел Адамавіч непакоіцца пра лёс партрэта бацькі Адама Багдановіча работы мастака Фёдара Панкова. Ён просіць Аляксандру Георгіеўну прыкласці намаганні па пошуку мастацкай работы, звязацца з удавой мастака, арганізаваць камандзіроўку да яе. Супрацоўнікам Дзяржаўнага музея БССР на той час не ўдалося высветліць лёс карціны, але сёння мы ведаем, дзе яна. У хуткім часе раскажам і гэтую гісторыю.

Ірына МЫШКАВЕЦ

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.