Вы тут

Кляновы адбітак як знак якасці


Мая мама і сёння ўспамінае, што самы смачны хлеб, які яна каштавала ў сваім жыцці, быў выпечаны яе бабуляй у печы, на кляновым лісце. Духмяны, з хрумсткай скарынкай зверху і адметным кляновым адбіткам унізе. На жаль, яе маці (а мая бабуля) не захавала той рэцэпт, і ён канчаткова згубіўся ў часе…


Для беларуса любога пакалення хлеб — «кармілец, бацька, гаспадар у хаце, над усімі панамі пан». Бо калі няма хлеба — няма і сілы на працу, няма надзеі, што заўтрашні дзень будзе шчаслівы. Ды і любая страва без хлеба падаецца пустой, нетрывалай. Нездарма ж кожную маладую сям’ю на вяселлі віталі і сёння па традыцыі вітаюць хлебам-соллю, на Вялікдзень абавязкова асвячалі хлеб, ды і на Дзяды неабходным лічылі пакласці кавалачак для продкаў.

Нашы продкі лічылі хлеб самым каштоўным Божым дарам, сімвалам дабрабыту, заможнасці, шчаслівай долі. З маленства вучылі дзяцей не крышыць, не раскідваць яго, берагчы як святыню. А калі кавалачак выпадкова ўпаў на падлогу — падняць, пацалаваць і папрасіць прабачэння. Існуюць і прыкметы: калі ў мякішы заўважаецца вертыкальная шчыліна — гэта азначае блізкі разлад у сям’і, калі гарызантальная — дачка выйдзе замуж ці сын пойдзе ў прымы (будзе жыць у сям’і жонкі).

Падчас фэстаў нашы суайчыннікі часам прадстаўляюць хлеб, выпечаны па розных тэхналогіях, напрыклад, з дадаваннем крапівы і ўвядзення выявы арнаменту. Але, на радасць, не так далёка ад маёй роднай Мёршчыны традыцыю выпечкі жытняга хлеба захавалі, і сёння яна з’яўляецца аб’ектам нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. Так, у вёсцы Дзеркаўшчына, што на Глыбоччыне, старажытную рэцэптуру і тэхналогію выпечкі жытняга хлеба захоўваюць і практыкуюць некалькі сем’яў. Носьбіты традыцыі выпякаюць яго для ўласнага ўжывання, а таксама па замове аднавяскоўцаў, для розных святаў і мерапрыемстваў.

Працэс прыгатавання жытняга хлеба ўключае некалькіх стадый: прыгатаванне квасніку (закваскі), квасу, на якім расчыняецца хлеб, замеску і выпечку. У гэтым працэсе па тэхналогіі выкарыстоўваюцца традыцыйныя прылады: качарга, драўляная лапата, дзежка, самаробныя бляхі, формы, драўляныя лыжкі.

Традыцыйную тэхналогію выпечкі хлеба па старадаўніх рэцэптах продкаў аднавіў і жыхар вёскі Новыя Гараны Полацкага раёна Віктар Жукаў. У яго сям’і гэтыя веды перадаюцца з пакалення ў пакаленне. Таму і на стале ў іх доме штодня — хлеб жывы, духмяны, адметны па смаку і водары.

З дзяцінства для гаспадара такі пачастунак найлепшы за любыя прысмакі. Таму і вырашыў аднойчы сам авалодаць майстэрствам хатняга хлебапячэння. Сам ён працуе як мастак-пейзажыст, а выпечка хлеба — занятак для душы.

Дарэчы, засвоіць яго атрымалася не адразу — распытваў старых людзей, шукаў, спрабаваў, вынаходзіў, пакуль не застаўся задаволены вынікам. «Мука патрэбна добрая, вада мяккая, але самае галоўнае — любіць справу, аддаваць ёй цеплыню сваёй душы. Кожная клетка павінна быць прасякнута светлым, узнёслым пачуццём, бо рабіць хлеб — гэта свята», — кажа ён.

Як і продкі, Віктар Віктаравіч пячэ хлеб без дражджэй, а квасіць цеста з дапамогай рошчыны, што застаецца ад папярэдняй выпечкі. Вымешвае абавязкова рукамі, каб адчуваць, як дыхае цеста. Падчас працы можа нешта ціхенька прыгаворваць ці напяваць. Важны складнік поспеху — спакойная, даверлівая атмасфера. Бывала, калі ў хату прыходзілі чужыя людзі, хлеб не хацеў расці і падымацца, бо ён, па словах гаспадара, з характарам, не будзе штосьці рабіць напаказ. Вялікую ролю адыгрывае і інтуіцыя. Трэба дакладна злавіць момант, калі цеста саспела, само просіцца ў печ.

Жытняя мука, чыстая калодзежная вада, каменная соль, а з дадаткаў — лыжка мёду, кмен ды льняное насенне. Вось такі рэцэпт.

Марына ВЕСЯЛУХА

Фота Ларысы МЕЛЬНІЧЭНКІ

Загаловак у газеце: Над усімі панамі пан

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Па якіх крытэрыях дамы ўваходзяць у праграму па капрамонце?

Пра ўсе тонкасці правядзення капітальнага рамонту расказалі спецыялісты.

Рэгіёны

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Самы працяглы ўрок гістарычнай праўды і сяброўства

Удзельнікі «Цягніка Памяці» папярэдніх гадоў дзеляцца сваімі ўражаннямі ад праекта.

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.