Вы тут

Ганна Урбан: “Спяваць фальклор можна бясконца”


Ужо амаль тры дзесяцігоддзі гурт «Guda» займаецца папулярызацыяй нашай культурнай спадчыны – традыцыйных абрадавых беларускіх спеваў, вывучае і дэманструе найлепшыя ўзоры народнага песеннага мастацтва. На яго рахунку як сольныя музычныя праекты, так і супольныя мастацкія акцыі. «Guda» запісвае альбомы, удзельнічае ў фестывалях і рэканструкцыі абрадаў, выступае на розных святах на радзіме і за мяжой – словам, адкрывае самабытнасць беларускай культуры айчыннаму і замежнаму слухачу і гледачу. Сярод актыўных удзельніц гурта – яго спявачка Ганна УРБАН.


Што значыць асабіста для вас, Ганна,  удзел у творчасці “Guda”? Як даўно далучыліся да гурта?

– Гурт існуе з пачатку 90-х гадоў, ён утварыўся як праект, альтэрнатыўны той інтэрпрэтацыі фальклору, якая была за савецкім часам. Гэта была спроба данесці да слухачоў народную песню – не апрацаваную і пераробленую, а сапраўдную. Гурт меў поспех, выйшла некалькі альбомаў, былі розныя супольныя праекты. Я ў свой час слухала яго і вельмі захаплялася гучаннем галасоў і самімі спевамі.

У 2012 годзе пабачыла аб’яву: школа традыцыйнага мастацтва гурта «Guda» набірала вучняў. Прапаноўваліся рамеснае, спеўнае і танцавальнае аддзяленні. Мне ўсё жыццё хацелася спяваць, з іншага боку, цікавілася традыцыйнай культурай і міфалогіяй. А тут абодва мае захапленні сыходзіліся ў адным!

Выкладала і дагэтуль выкладае спеўны курс Вікторыя Міхно – дырэктарка школы традыцыйнага мастацтва, сузаснавальніца і кіраўніца гурта «Guda». Праграма заняткаў была складзена паводле традыцыйнага народнага календара. Улетку мы спявалі купальскія і жніўныя песні, восенню – вясельныя, узімку – калядныя і г. д. Пасля году заняткаў неспадзявана я атрымала прапанову далучыцца да гурта. Для мяне гэта было вялікім гонарам! З таго часу «Guda» – неад’емная частка майго жыцця.

 

– Пра «Guda» пішуць наступнае: «Рэдка які іншы калектыў праз увесь свой выступ можа правесці гэткую глыбока ўзгодненую са сваім унутраным станам сур’ёзнасць – голасу, твару, постаці...»; «cпевы дзяўчат з гурта «Guda» будзяць этнагенетычную памяць, якая абавязкова жыве ў кожным з нас». А што асабіста вы адчуваеце пад час выступленняў?

– Сапраўды, у нашым традыцыйным спеве ёсць стрыманасць. Стрыманасць і сціпласць наогул уласцівыя беларускай культуры. Але тут лёгка ўвайсці ў медытатыўны стан і перастаць быць цікавай для гледачоў. Таму шукаем баланс паміж аўтэнтычнай пагружанасцю ў сябе і сцэнічнай выявай эмоцый і сэнсаў. Акрамя гэтага, падчас выступу заўсёды думаеш пра якасць, бо на сцэне спяваеш найперш для слухача. Таму стараешся, каб твой голас гучаў у гармоніі з галасамі іншых спявачак. Гэта такая прыхаваная, нябачная звонку работа, але яна абавязковая.

Пэўна, тыя, хто паходзіць з вёскі, лягчэй пранікаюцца адчуваннем каштоўнасці традыцыйнай культуры. З іншага боку, сёння менавіта ў гарадах шмат усяго робіцца для захавання беларускасці, ладзіцца фальклорны рух. Вы адчулі цікавасць да традыцыйнай беларускай культуры з дзяцінства альбо захапіліся ёю падчас вучобы ва ўніверсітэце?

– У дзіцячыя гады я была цалкам адарваная ад традыцыйнай культуры: у мяне не тое што бацькі, у мяне бабулі гарадскія. І акрамя таго, што бабуля фарбавала яйкі на Вялікдзень, ніякага дачынення да народных звычаяў і абрадаў я не мела. Але ў старэйшых класах зацікавілася старажытнасцю, шукала ў гэтым нешта спрадвечнае, уласцівае беларусам з пракаветных часоў. Праз гэта прыйшла зацікаўленасць міфалогіяй.

Цікавасць да фальклору мае розныя шляхі: для адных гэта пошук забытага, для іншых – пераасэнсаванне вядомага. І тое, і другое вымагае ўжо нетрадыцыйнага ладу мыслення, таму фальклор ажывае ў гарадах. Але пры гэтым важна не ўцякаць у мінулае, не атаясамліваць сябе з традыцыйным вобразам. Я культуролаг паводле адукацыі, і мне цікава, як культура акумулюе ў сабе досвед розных эпох, захоўвае і пераасэнсоўвае касмалагічныя ўяўленні, сацыяльныя нормы і г. д. І сярод усіх змен застаецца нешта базавае, вечнае, зварот да чаго гарманізуе і аздараўляе чалавека. Можна казаць пра архетыпы, пра этнагенетычную памяць, але сутнасць з'явы не мяняецца.

Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што беларускія спевы самыя старажытныя ў Еўропе. Тэкст мог змяняцца, але мелодыя і манера – тыя самыя. І гэта фантастычнае адчуванне – ведаць, што ты спяваеш песню, якой можа быць дзве тысячы год.

Хто найчасцей наведвае выступленні гурта «Guda» – моладзь ці больш сталыя людзі?

– Па-рознаму бывае. Гэта могуць быць людзі любога ўзросту. Часам імі кіруе найперш пазнавальная, а не эстэтычная цікавасць: як жа гэты фальклор спяваюць? І толькі пасля людзям можа спадабацца альбо не. Фальклорныя спевы – гэта такі жанр, які спяваць можна бясконца, а слухаць доўгі час складана. Таму мы заўсёды вельмі адказна падыходзім да складання праграмы, каб не страціць увагу слухачоў.

– Ці займаецеся вы навукова-даследчыцкай працай па культуралогіі, беларускай этналогіі?

– Мая асабістая навуковая дзейнасць у аспірантуры сапраўды была звязаная з традыцыйнай культурай, але не толькі. Я займалася міфалогіяй у разрэзе сучаснага грамадства, вывучала міфалагему жанчыны. Вялікая частка маёй працы была прысвечана асэнсаванню жаночых вобразаў у міфалогіі часоў традыцыйнай культуры, а таксама савецкай эпохі. Дарэчы, у апошнім мне дапамаглі матэрыялы часопіса «Работніца і сялянка», прагледзела ў бібліятэцы ўсе нумары. Працу сваю навуковую, праўда, не скончыла, бо зразумела: спяваць мне цікавей, а часу і сіл на ўсё не хапае.

– Праз традыцыйныя лірычныя спевы можна прасачыць, як цяжка было жанчыне ў патрыярхальным грамадстве. Узяць, прыкладам, вясельныя песні – яны не пра шчасце і радасць, а пра цяжкую долю маладой, якая бярэ шлюб. І гэта зразумела: жанчына ў тыя часы была пазбаўленая ўласнага жыцця. Напэўна, усе гэтыя сумныя спевы не надта зразумелыя сучасніцам?

– Так і ёсць, патрыярхальны лад жыцця нашых продкаў насамрэч адбіўся ў песнях. У вяселля быў сімвалічны сэнс – яно параўноўвалася са смерцю, бо жанчына ў шлюбе нараджалася цалкам у новай ролі. Сёння нас запрашаюць на вяселлі праспяваць абрадавыя песні, але большасць з іх – песні-плачы, якія не пасуюць да сучаснага свята. Ёсць, на шчасце, песні радасныя, іх мы і спяваем на вяселлях. Вельмі сумна пра жаночую долю апавядаецца ў жніўных песнях. Мне даводзілася сустракацца з меркаваннем, што для нашых продкаў гэтыя спевы маглі мець псіхатэрапеўтычнае значэнне. Не абавязкова ўсё складвалася так дрэнна ў жыцці той жняяркі, але яна разгледзела найгоршы варыянт развіцця падзей. І ёй рабілася лягчэй ад разумення таго, што яе сітуацыя не найгоршая. А калі спеў і сапраўды апавядаў пра яе рэальныя беды, то ён дапамагаў іх перажыць – выказаць і выплакаць свае эмоцыі.

– Некаторыя нашы сучасніцы шыюць для сябе арыгінальныя нацыянальныя строі, цікавяцца традыцыйнай тэхнікай ткацкага майстэрства. Распавядзіце, калі ласка, пра строй, у якім вы выступаеце.

– Мой строй – гэта рэканструкцыя полацкага жаночага строю, бо я родам з Полаччыны. Кашулю я шыла сама, іншыя элементы (спадніца, фартух, курта) рабіліся на замову майстрыхамі. Вядома, што на Паазер'і адзенне было больш стрыманым, амаль цалкам белым, а чым далей на поўдзень, тым больш з’яўлялася вышыўкі і іншых аздобаў, яркага чырвонага колеру. Паўночны стыль вельмі блізкі маёй душы, я і ў сучасным адзенні люблю мінімалізм.

– Раскажыце пра самыя значныя і цікавыя асабіста для вас імпрэзы калектыву «Guda».

– Найбольш помняцца першыя імпрэзы,у якіх я ўдзельнічала: фестываль «Купальскае кола», «Каляды ў вялікім горадзе», сольная праграма-прэзентацыя дыска «Вяселле». Мы часта бываем на міжнародных фестывалях, там найчасцей запамінаюцца не асобныя выступы, а сама атмасфера. Пабывалі ў краінах бліжняга замежжа: ва Украіне, Польшчы, Літве, Латвіі, Эстоніі. Прымаюць гурт вельмі добра.

І вось што дзіўна: мы жывём блізка адно ад аднаго, а фальклор у нас розны. Напрыклад, літоўцы кажуць: у вас такія вясёлыя песні. Палякі кажуць: нешта ў вас песні занадта сумныя. Кожны ацэньвае са свайго пункту гледжання. А вось абрады іх бываюць вельмі падобныя да беларускіх. І гэта зноў пра еднасць у тым, што з'яўляецца базавым.

Зараз у гурта «Guda» шмат рэпетыцый – рыхтуем некалькі цікавых праектаў. Але якіх менавіта – пакуль сакрэт.

Гутарыла Алена Брава.

Фота Альфрэда Мікуса і з архіва Ганны Урбан.

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Казярогам важна на гэтым тыдні скончыць неадкладную справу, якая ўжо даўно не дае спакою.

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.