Вы тут

Як шчэпавая птушка шчасця стала нацыянальнай каштоўнасцю Беларусі


І сімвалам Бярозаўскага раёна

Традыцыя вырабу птушкі-абярэга з расшчэпленай драўніны існуе ў гэтым палескім куточку не адно стагоддзе. І з часам яна набыла адметныя рысы і форму, якія надаюць птушцы лёгкасць і здольнасць рэагаваць на самы нязначны рух паветра. Абрысамі ўнікальны выраб нагадвае матуліну далонь альбо сонечны дыск, што ахінае чалавека і аберагае ад злых сіл.


Работа Аляксандра Пракапчука.

Птушку выраблялі і як забаўку для дзіцяці. Яна ахоўвала ад «дрэннага вока» і іншых няшчасцяў, а ў часы вялікіх свят ёю ўпрыгожвалі покуць. Падвешвалі пад столь на Каляды: лічылася, што ў гэты час жыллё найбольш неабароненае ад злых чараў. Пасля святаў драўляную птушку спальвалі ў печы, каб з дымам сышло з хаты ўсё нядобрае.

Сёння ўнікальны выраб выкарыстоўваюць для аздаблення інтэр’ераў і як сувенір, які адлюстроўвае этнічную спецыфіку гэтага палескага рэгіёна. Дакладней, у вёсках Галавіцкія, Перасудавічы, Стаўкі, Судзілавічы, Шылін Бярозаўскага раёна. А таксама ў вёсцы Заверша Драгічынскага раёна. Тры гады таму тэхналогія вырабу шчэпавай птушкі-абярэга, характэрная для Бярозаўскага раёна, была ўключана ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Як жа ствараецца ўнікальны сімвал?

— Для вырабу птушкі падыходзяць свежаспілаваныя асіна, вольха ці ліпа. Адпілоўваюцца чурачкі з роўнай структурай валокнаў, якія расколваюцца сякерай на дошчачкі ўздоуж па валокнах. Атрыманую нарыхтоўку абстругваюць з усіх бакоў і дзеляць на часткі згодна з памерамі птушкі, — распавяла дырэктар Бярозаўскага раённага Цэнтра рамёстваў Наталля Кавалевіч. — Потым майстар бярэ два тоненькія брусочкі і нож з тонкім і вострым лязом. З першага бруска ствараюцца галава, тулава і хвост птушкі, з другога — крылы. Што да крылаў, то спачатку майстар выразае ўзор — замок — упрыгожванне перынак, затым абодва канцы брусочка расшчапляе ўздоўж валокнаў як мага танчэй і па магчымасці на большую, але аднолькавую колькасць перынак, а затым разводзіць у бок — у напрамку хваста. Пажадана, каб у кожным крыле атрымалася больш як дзесяць перынак. Калі абедзве часткі збіраюцца ў птушку, то разам з перынкамі хваста змыкаюцца ў кола. Дасканалая і прыгожая форма птушкі адчувальная да самага маленькага павеву паветра.

На жаль, птушкі старога вырабу не захаваліся, але на тэрыторыі раёна яшчэ ёсць людзі, якія ўмеюць іх вырабляць і памятаюць, як такіх птушак стваралі ў пачатку мінулага стагоддзя. Сяргей Юркевіч, што жыве ў Бярозе, навучыўся рабіць іх самастойна, гледзячы на старых майстроў, і ўжо 40 гадоў удасканальвае сваё майстэрства. Дарэчы, Сяргей Юркевіч удзельнічаў у І Рэспубліканскім конкурсе рэзчыкаў па дрэве, які ладзіў Беларускі саюз майстроў народнай творчасці дваццаць гадоў таму, і стаў яго пераможцам у намінацыі «Дзіцячая цацка».  

Работа Мікалая Галабурды.

 — Метадыст нашага цэнтра рамёстваў Аляксандр Лаўрыновіч ужо сем гадоў авалодвае сакрэтамі стварэння шчэпавай птушкі, а з пачатку 2013 года праводзіць майстар-класы па вырабе птушкі — як у цэнтры, так і на выязных майстар-класах,  — зазначае Наталля Іванаўна. — Сёння не толькі Аляксандр Лаўрыновіч, Сяргей Юркевіч, але і Аляксандр Пракапчук з’яўляюцца пераемнікамі сакрэтаў рамяства, вырабляюць класічныя формы птушкі з адметнымі асаблівасцямі, характэрнымі для індывідуальнай творчасці. Нашы майстры рэгулярна ўдзельнічаюць у розных выстаўках, бяруць удзел у святах народнай творчасці, бо драўляная птушка вабіць вока як малых, так і дарослых.

Сённяшнія носьбіты ўнікальнай традыцыі імкнуцца перадаць майстэрства моладзі, таму што лічаць сваё ўменне ўнікальнай каштоўнасцю, якая не павінна згінуць у імклівым сучасным свеце. Першасная задача для маладых  — адаптаваць шчэпавую птушку да сучаснасці.

— Што асабліва радуе і здзіўляе  — сакральнасць і незвычайнасць птушкі асабліва адчуваюць дзеці,  — заўважыла Наталля Кавалевіч. — Ва ўсе часы было важна далучыць новае пакаленне да старажытных ведаў продкаў, бо забывацца пра іх — гэта ўсё роўна што не звяртаць увагу на існуючую сувязь пакаленняў. Адраджаючы старажытныя традыцыі, мы далучаемся да незаслужана забытых ведаў, успамінаем свае карані: хто мы і дзе наша малая радзіма з яе багатымі традыцыямі, звычаямі і дзіўнымі для камп’ютарнага веку рамёствамі.

Раіса МАРЧУК

Фота Наталлі Кавалевіч

Выбар рэдакцыі

Фінансы

Як банкі абараняюць ад махляроў грашовыя пераводы

Як банкі абараняюць ад махляроў грашовыя пераводы

За чатыры месяцы 2024 года раскрывальнасць цяжкіх кіберзлачынстваў у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года павысілася на 19%. 

Спорт

Настасся Касцючкова: Чалавек у калясцы не павінен быць зачынены ў чатырох сценах

Настасся Касцючкова: Чалавек у калясцы не павінен быць зачынены ў чатырох сценах

Фехтаваць наша гераіня ўмее трыма відамі зброі: шабляй, шпагай і рапірай. 

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.