Вы тут

Дырэктар Палескага запаведніка: Фільм «Чарнобыль» адыграў пэўную ролю. За 9 месяцаў — 475 турыстаў


Падчас наведвання Прэзідэнтам Беларусі Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка было дадзена даручэнне — павялічыць колькасць відаў эксперыментальнай і гаспадарчай дзейнасці на яго тэрыторыі.


З улікам гэтага былі распрацаваны і прыняты папраўкі ў дзеючае заканадаўства, у прыватнасці, абноўлены Закон Рэспублікі Беларусь «Аб прававым рэжыме тэрыторый, якія падвергліся радыеактыўнаму забруджванню ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС».

Новае заканадаўства ўвайшло ў сілу ў канцы лістапада гэтага года. Што змянілася ў запаведнай зоне пасля яго ўвядзення? Пра гэта ў інтэрв'ю «МС» расказаў дырэктар запаведніка Міхаіл РУБАШЧАНКА.

У адселенай вёсцы Бабчын Хойніцкага раёна на кантрольна-прапускным пункце знак радыяцыйнай небяспекі відаць здалёк. Побач надпіс: «Уваход і ўезд ЗАБАРОНЕНЫ!».

Да чарнобыльскай катастрофы ў Бабчыне жылі 728 чалавек. Цяпер тут размяшчаецца цэнтр радыяцыйна-экалагічнага запаведніка — велізарнай тэрыторыі — 216,5 тысячы гектараў зямлі, пашкоджанай радыяцыяй.

Першапачаткова запаведнік ствараўся для таго, каб засцерагчы пакрытую радыенуклідамі тэрыторыю ад непажаданых наведванняў. У 1988 годзе на 142,8 тысячы гектараў забруджаных зямель Брагінскага, Хойніцкага і Нараўлянскага раёнаў, якія ўключаюць у сябе беларускі сектар 30-кіламетровай зоны Чарнобыльскай АЭС, быў арганізаваны Палескі дзяржаўны экалагічны запаведнік.

— З 2013 года мы атрымалі статус дзяржаўнай прыродаахоўнай навукова-даследчай установы, — расказвае дырэктар запаведніка Міхаіл Рубашчанка, — і цяпер вядзём шырокую гаспадарчую дзейнасць: пчалярства, конегадоўля, маем магчымасць рэалізацыі лесапрадукцыі.

— Якая мэта стварэння такіх відаў дзейнасці на зямлі, што забруджана радыяцыяй?

— Гэта эксперыментальныя кірункі. Многія з іх былі ўпершыню агучаны падчас візіту Прэзідэнта. Наша мэта — паглядзець, ці будуць яны развівацца на забруджаных тэрыторыях. Ці будзе ўвогуле жыццё тут? І наогул, наколькі гэтая дзейнасць эканамічна сябе апраўдвае? Бо пацярпелых ад радыяцыі тэрыторый у нас дастаткова ў Беларусі. На ўсе гэтыя пытанні мы павінны даць адказ. Думаю, што тыя рэкамендацыі, якія праз нейкі час агучаць нашы навукоўцы, будуць мець вялізную навуковую каштоўнасць і акажуць уплыў на развіццё такіх тэрыторый у цэлым па краіне.

— Значыць, ваш запаведнік — гэта такая навукова-эксперыментальная пляцоўка дзяржаўнага значэння па вывучэнні ўплыву радыяцыі на навакольнае асяроддзе?

— Так, правільна. Сёння мы маем магчымасць значна пашырыць кірункі нашых даследаванняў. Новае заканадаўства прадугледжвае развіццё новых відаў дзейнасці.

Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік складаецца з дзвюх зон. Першая зона — запаведная. Тут знаходзяцца трансуранавыя кампаненты, перыяд іх паўраспаду — сотні гадоў. На гэтай тэрыторыі дазволена арганізоўваць інфармацыйна-экалагічныя маршруты і праводзіць асветніцкія навукова-пазнавальныя і навучальныя экскурсіі. Таксама тут плануецца развіваць рыбалоўную гаспадарку на рацэ Прыпяць. На тэрыторыі эксперыментальна-гаспадарчай зоны пералік дазволеных раней відаў дзейнасці (у дадатак да дазволеных на тэрыторыі запаведнай зоны) дапоўнены новымі відамі дзейнасці. Тут плануецца развіваць пчалярства, конегадоўлю, турызм, пладаводства, гадавальнікаводства, займацца арганізацыяй і правядзеннем палявання.

— Эксперыментальна-гаспадарчая зона — гэта тэрыторыя, якая была перададзена нам у 1993 годзе ад Нараўлянскага, Хойніцкага і Брагінскага лясгасаў, — кажа Міхаіл Рубашчанка. — Калі раней у нас былі ў асноўным такія віды даследаванняў, як пчалярства, конегадоўля, то цяпер мы зможам займацца пладаводствам, рыбнай лоўляй і развіццём паляўніцтвазнаўчай гаспадаркі. Гэта зусім новыя віды дзейнасці, якіх раней не было.

Добра, што закон прыняты. Да гэтага заканадаўства не дазваляла працаваць па такіх кірунках. Мы перад сабой ставім задачу — і гэта галоўная навуковая мэта запаведніка — не толькі вывучыць уплыў радыяцыі на прыроднае асяроддзе, але і распрацаваць метады рэабілітацыі забруджаных радыенуклідамі тэрыторый. Для гэтага тут створаны эксперыментальныя пчальнік, сад.

— Людзей заўсёды хвалюе пытанне бяспекі прадукцыі. У вас жа на тэрыторыі значна павышаны ўзровень радыяцыі?

— Справа ў тым, што радыеактыўнае забруджванне на тэрыторыі запаведніка не суцэльнае, а мазаічнае. На чыстых тэрыторыях мы гадуем пчол. У гэтым кірунку ўжо вялікая работа праведзена. Мы прывозілі розныя віды пчол, старанна выбіралі найбольш прыдатныя для гадоўлі ў нашых умовах.

Што датычыцца бяспекі прадукцыі, то, паверце, з гэтым у нас вельмі строга. Створаны спецыяльны аддзел, працуюць дзве лабараторыі, якія займаюцца не толькі вывучэннем уплыву радыяцыі, але і строгім кантролем якасці прадукцыі, якую мы адпраўляем за межы запаведніка. Усё, што вырабляецца ў запаведніку, праходзіць праз лабараторыю і выпускаецца са знакам якасці.

Калі ўзяць дрэваапрацоўку, то перад тым, як секчы лес, мы правяраем яго на наяўнасць радыяцыі да высечкі, а затым яшчэ праводзім кантрольнае даследаванне, калі выпускаем абразную дошку або іншыя будматэрыялы.

— Міхаіл Міхайлавіч, абноўлены закон прадугледжвае актыўнае развіццё турызму на тэрыторыі запаведнай зоны. Раскажыце больш падрабязна пра гэта.

— Баюся гаварыць, каб не сурочыць (смяецца). У нас ужо нешта крышку атрымліваецца. Я маю на ўвазе такі кірунак, як навукова-асветніцкія пазнавальныя экскурсіі. Мы імі пачалі займацца практычна з гэтага года і бачым, што ёсць попыт. Калі раней наша ахова затрымлівала шматлікіх сталкераў на тэрыторыі, цікаўных грамадзян, якія, нягледзячы на небяспеку, імкнуліся паглядзець, што і як там расце, дык цяпер пад кантролем нашых супрацоўнікаў кожны можна прыехаць і паглядзець той жывёльны і раслінны свет, які ёсць у нас. На самай справе гэта вельмі цікава. Такой тэрыторыі, як у нас, у радыяцыйна-экалагічным запаведніку няма практычна нідзе.

Вучоныя сцвярджаюць, што пасля забруджвання доўгажывучымі трансуранавымі радыенуклідамі тэрыторыя Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка не можа быць вернута ў гаспадарчае карыстанне ў агляднай будучыні. З цягам часу ўзрастае ўтрыманне ў глебе амерыцыю-241 — прадукту распаду плутонію. Яго перыяд паўраспаду — 432 гады. (На думку спецыялістаў, альфа-выпраменьвальнік амерыцый-241 нашмат больш таксічны за плутоній-241.) За 20 гадоў пасля аварыі адбылося двухразовае павелічэнне яго актыўнасці ў глебе. Гэта адзіны радыенуклід, канцэнтрацыя якога ў аб'ектах навакольнага асяроддзя будзе ўзрастаць прыблізна да 2060 года.

— Пасля Чарнобыльскай катастрофы неяк не імкнуліся наведаць забруджаныя месцы. Радыяцыі баяліся. Зона адсялення была пустыннай тэрыторыяй. Як вы лічыце, чаму цяпер гэта стала выклікаць цікавасць у турыстаў?

Фільм «Чарнобыль» адыграў пэўную ролю. Значны ўсплёск цікавасці цяпер назіраем. За дзевяць месяцаў гэтага года праведзена каля 70 экскурсійных тураў. Запаведнік наведала 475 турыстаў, у тым ліку 313 замежных грамадзян. Выручка за студзень—верасень 2019 года склала 50,4 тысячы рублёў. Плануем штогод арганізоўваць 90—100 экскурсійных тураў. Пакуль на гэты напрамак ёсць попыт.

— Якім вы бачыце ваш запаведнік у перспектыве, да чаго імкняцеся?

— Сёння складана нешта прагназаваць. Вось заключылі дагавор з інстытутам пладаводства, завезлі новы від пчол. Будзем назіраць. Папаўняем нашу конскую ферму. А ў цэлым праблемы запаведніка — гэта праблемы звычайнага прадпрыемства, каб людзі зараблялі і нешта прыносілі дадому. А самае галоўнае — каб былі здаровыя.

— А вы самі, працуючы ў заражанай зоне, ці не баіцеся радыяцыі?

— Я нарадзіўся на гэтай зямлі, мая сям'я была адселена. Баяцца радыяцыі не трэба, але з ёй трэба лічыцца. Трэба ведаць, як сябе паводзіць у той ці іншай сітуацыі на заражанай тэрыторыі. Упэўнены, што дзякуючы нашай рабоце, даследаванням навукоўцаў мы дадзім людзям вельмі патрэбную падказку: як жыць, паўнавартасна працаваць і адраджаць нашу пацярпелую зямлю.

Наталля БІТЭЛЬ

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Загаловак у газеце: Новае жыццё Палескага запаведніка

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Iмплантацыя зубоў: цi ёсць падставы для страху i сумненняў?

Iмплантацыя зубоў: цi ёсць падставы для страху i сумненняў?

Урачы папярэджваюць: нават калi з нейкiх прычын прыйшлося выдалiць адзiн зуб, яму патрэбная замена. 

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Праўду кажуць: няма лесу без ваўка, а сяла без злодзея.

Грамадства

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

Менавіта пад такім слоганам будзе праводзіцца Рэспубліканская прафілактычная акцыя, якая ініцыяваная на нашых дарогах Дзяржаўтаінспекцыяй краіны. 

Грамадства

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

З якімі прыкметамі вы звязваеце набліжэнне зімы?