Вы тут

«Столькі выдумкі ў народзе...» Добры жарт заўсёды ў модзе!


Як нараджаюцца традыцыі? Ды рэч вядомая: нешта робіцца першы раз, а потым як быццам і выбару няма — трэба вяртацца, рабіць яшчэ і яшчэ. Так атрымалася са звяздоўскім «...Народам на провадзе!», так — з конкурсам на лепшы подпіс да здымка. Чытачы (ці паверыце — гадоў з дваццаць ужо!) практыкуюцца: нешта прыдумляюць, дасылаюць у рэдакцыю... Лепшыя варыянты потым друкуюцца, аўтары найлепшых — узнагароджваюцца квартальнай падпіскай на «Звязду»... Усё, здавалася б, добра, адзінае...

Здымак друкуецца раней, пераможцы называюцца  пазней...

І толькі ў апошнім нумары года «карцінка поўная». Усмешачку!


«Месцы ёсць — з дурною славай,

Ды «разумным» — абы сплаваць...»

У працоўны час Мікіта

На прыроду вывез

«світу»:

Нехта смажыць

шашлычкі,

Нехта з вудай ля ракі,

Хтось падаўся у грыбы,

Хто — ўдваіх —

яшчэ куды...

А ў Мікіты нуль турботаў:

Спіць хлапец

і сушыць боты.

Мікалай Касмачэўскі, г. Наваполацк

 

— Ты, вятрыска, раскажы,

Дзе і з кім цяпер мужы?

— Ды пілі гарэлку, піва...

Як заўсёды, не хапіла...

Па дабаўку

па Віллі

Дружна ў краму паплылі,

І занесла малайцоў

Проста ў лапы пагранцоў.

Любоў Чыгрынава, г. Мінск

 

Кіроўца, едучы з работы,

Пад прыдарожныя кусты

Адкінуў гумавыя боты,

А мог — крый божа — капыты.

Карына Цануніна, г. Вілейка

 

Боты, што купіў Пятро,

Прапускаюць «аш два о».

А калі прамочыш ногі,

Няма лепшай дапамогі,

Чым «цэ два

аш пяць о аш».

Ды кіроўца — не алкаш.

І ДАІ «пасе» дарогі...

Значыць, трэба церці ногі.

Мікалай Старых, г. Гомель

 

«Муж званіў з камандзіроўкі,

Што купіў сабе абноўкі...»

Пачала рамонт

кватэры —

Мігам зніклі кавалеры...

Ты ж —

як хочаш:

клей шпалеры,

Столь бялі

і вешай дзверы,

Мяняй плітку, унітаз...

Ці хаця б —

не засмучайся,

У аб'явы учытайся:

Можа, прыйдзе...

муж на час?

Валерый Гаўрыш, г. Чавусы

 

Маляра, красуню Леру,

Пакідаюць кавалеры.

Канстанцін пайшоў

да Танькі,

Бо яна працуе ў банку.

Павел —

у дакторкі Томы

(Тая носіць спірт

дадому).

Не злажылася

й з Антосем,—

Паху фарбы не выносіць.

Мікалай Старых, г. Гомель

 

Распышэлі

Тома з Грышам:

Мы сягоння

нуварышы,

Трэба нам такі палац,

Што не мела

 нават знаць...

І муштруюць рабацяг:

Тут не гэтак,

там — не так.

Заганялі да знямогі:

Не дай божа свінням рогі!

Любоў Чыгрынава, г. Мінск

 

Муж званіў

з камандзіроўкі,

Што купіў сабе абноўкі...

Ёй жа

трэба столь бяліць,

А галовачка —

баліць:

Для каго

ён там прыбраўся?

Мо, крый божа,

закахаўся?

Што ён есць?

Дзе ляжа спаць?

Як дадому прычакаць?

Мікалай Касмачэўскі, г. Наваполацк


«Ля ракі на гэты раз

Ясь знайшоў... процівагаз»

З прамзоны

ці не першы раз

На хутар выехаў Сярожа.

На твар надзеў процівагаз —

Азонам дыхаць ён не можа.

Наталля Шкут, в. Прудок, Светлагорскі раён

 

Той, хто любіць пахі лета

Ды хвароб баіцца,

Хай запомніць,

што вось гэтак

Можна бараніцца:

Усцягнуў процівагаз —

І гуляй, як дзікабраз.

Мікола Кісель, г. Мінск

 

Паглядзіце, ягамосці, —

Гэта з будучыні госці...

Стрэнеш недзе

ды сам-насам —

Каб не стаў заікам часам.

Валянціна Гудачкова, г. Жыткавічы

 

Не пабіла грады градам,

Не пужаў нажом бандыт...

Ясь застаўся з голым задам

Праз даляравы крэдыт.

Любоў Чыгрынава, г. Мінск

 

Ля ракі на гэты раз

Ясь знайшоў... процівагаз

І на кумпал свой надзеў...

Да сябе кіруе ў хлеў...

Кажа: «Ўсякая драбніца

Калі-небудзь ды згадзіцца...»

Ну а я зрабіў выснову:

Перад намі Плюшкін новы.

Мікалай Старых, г. Гомель

 

«Ёсць ідэя ў дзеўкі Веры,

Як прывабіць кавалераў...»

Столькі выдумкі ў народзе...

Чыгункі — глядзіце — ў модзе!

Хто іх выкінуў учора,

Аж чарнее сёння з гора!

Я вось здымак разглядаю —

Толькі локці не кусаю:

Каб наперад моду знала,

Я б таксама шыкавала!

Ніна Кандрашонак, г. Петрыкаў

 

Зацікавіў дзевак новы

Невядомы быт вясковы.

А таму мінчанка Жанка

Не паненка ўжо — сялянка.

Ў кухні бачыць чыгуны:

Можа, служаць як званы —

Каб склікаць людзей

на збор?

Можа — галаўны убор?

Мікалай Старых, г. Гомель

 

Аддаём даніну модзе:

Ледзь вясна —

без шапак ходзім.

А калі мароз знянацку?

Ці мяцеліца, снягі?

Трэба, значыць, уцяпляцца,

А то вымерзнуць мазгі!

Віктар Сабалеўскі, г. Узда

 

Закарцела неяк Свеце

Зоркай стаць у інтэрнэце,

Ідэя фікс —

ні даць, ні ўзяць —

Болей лайкаў атрымаць.

Ёй, каб спраўдзіць

гэту мару,

Чыгунок і той да твару!

Наталля Шкут, . Прудок, Светлагорскі раён

 

У каго «кацёл» не варыць,

Таму новенькі падараць...

Затаварылася крама —

Рознай можа быць рэклама.

Валянціна Гудачкова, г. Жыткавічы


«З кірмашу без бабы дзед прыкаціў дадому...»

Рэкс трымае

пад сакрэтам,

Што ляжыць у возе гэтым.

Можа, грошы,

можа, дровы

Пад пасцілкай

адмысловай...

Каб пажыць

хоць трохі ў шчасці,

Шмат спрабуючых украсці.

Сужэнцы Астроўскія, г. Мінск

 

«Жулік спец!»

ды «Жулік ас...»

«Жулік выцягне калгас!»

Спадзяваліся — дарма,

Бо й каня ужо няма!

...Цюцька

так бы не сказаў —

Не па ім маркоціцца:

Гаркне з воза сваё «гаў!»,

І хай Мурка носіцца.

Ніна Бурко, в. Капланцы, Бярэзінскі раён

 

Прыязджайце,

 ягамосці,

У сядзібу дзядзькі Косці!

Жыўнасць

розная

тут ёсць

Ды чысцюткае паветра.

І адна у горле «косць»:

А куды ж

схадзіць да ветру?

Любоў Чыгрынава, г. Мінск

 

Мурка з Жучкай

свайму дзедку

Памагалі цягнуць рэпку,

Сцераглі усё, што сеяў,

Ад мышэй і ад зладзеяў.

Вось і дзед перад зімою

Забірае іх з сабою —

Не кідае ў чыстым полі

Зімаваць адных на волі.

Мікалай Старых, г. Гомель


Любіць Пеця шашлычкі,

паляндвіцу, кумпячкі...»

У загончыку Ігнат

Дрэсіруе парасят:

Пятачкі пазадзіраюць,

Па камандзе падбягаюць...

На арэну павязе?

Ці...

быць салу-каўбасе?

Іна Алісевіч, в. Мякаты, Уздзенскі раён

 

У вясковым у двары —

Мытная застава.

Іншаземцы-вепрукі

Добра знаюць справу.

Як паедзеш каштаваць

З душамі аладкі,

То з кішэні даставай

Свінкам... шакаладкі.

Іван Сіманёнак, г. Паставы

 

Скажу вам праўду,

не зманю:

З прывагай будзеш

і з прыплодам,

Калі в'етнамскую

свінню

Карміць цукеркамі

заўсёды.

Карына Цануніна, г. Вілейка

 

Паважаю я свіней,

Што ў маёй суседкі.

Бо не ў кожнага

з людзей

Чыстыя шкарпэткі.

Валерый Гаўрыш, г. Чавусы

 

Свінням гэткае пароды

Ў нас прастора

і выгоды:

Загародку ў двары

Ладзім мы,

гаспадары.

Каб з падворка

не ўцяклі,

Каб здаровымі былі:

Каб не чуць

і век не бачыць,

Што такое грып

свінячы!

Мікалай Касмачэўскі, г. Наваполацк


Апошні (у прыватнасці, сёлета) агляд конкурснай пошты і, адпаведна, здымак, да якога трэба прыдумаць подпіс, змешчаны 4 снежня. Даўнавата — многія з чытачоў ужо даслалі свае творы і творыкі. Многія, хочацца верыць, яшчэ дашлюць, бо конкурс, як вы зразумелі, будзе працягвацца (нічога ж не зробіш — традыцыя). А гэта значыць, што далучыцца да кагорты яго ўдзельнікаў (згадзіцеся: цуд якая кампанія, дзе многія ўжо знаёмыя — спісваюцца-стэлефаноўваюцца, нават сябруюць) аніколі не позна. Так што пішыце: варушыце мазгамі, варушыцеся самі! І тады мы сустрэнем не толькі 2020-ы, але і...

Адной з нашых адданых чытачак днямі споўніцца сто! Бяда ў чалавека: трэба пашпарт мяняць! Дык і ў вас хай большай не будзе!

...Што да «Звязды», то яна, як вы ведаеце, з 1917-га!

І пры гэтым па-ранейшаму прымае і кампліменты, і віншаванні накшталт (ад спадарыні Валянціны Гудачковай):

Не стамляйся ж ты, стогадовая!

Да людзей прыходзь заўжды

новая!

Бо з табою сіл прыбаўляецца,

Што задумаеш — атрымаецца!

Вось за гэта ўжо можна выпіць! І жыць далей — дасць бог, са «Звяздой»!

Выбар рэдакцыі

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.

сёння тэма ідэнтычнасці як ніколі актуальная. гэта тое, што дапамагае нацыі застацца тым, чым яна з’яўляецца, і на роўных будаваць узаемаадносіны з іншымі людзьмі. усе мы розныя, але гэтым і цікавыя адзін аднаму. у магілёве на працягу амаль тыдня праходзіў форум, дзе сваімі думкамі, напрацоўкамі дзяліліся вучоныя і спецыялісты па вывучэнні фальклору і традыцыйнай культуры з беларусі, расіі, азербайджана, арменіі, казахстана, кыргызстана, узбекістана і кітая.


магілёў можа стаць сталіцай новага форуму «культура і моладзь»

яго анансаваў у сваёй прамове на пленарным пасяджэнні міністр культуры беларусі анатоль маркевіч. плануецца, што новы фестываль адбудзецца налета ў рамках святкавання 80-годдзя вялікай перамогі.

— наша моладзь не павінна быць гледачом, яе трэба ўцягваць у культурныя працэсы, — падкрэсліў міністр. — барацьбу за душы нашых маладых людзей мы вядзём па ўсіх кірунках. бо страта пакалення — гэта страта будучыні.

анатоль маркевіч паведаміў, што з красавіка ў беларусі разам з міністэрствам адукацыі рэалізуецца праграма «урокі ў музеі». па ініцыятыве міністэрства культуры арганізуюцца паездкі школьнікаў у мемарыяльныя комплексы краіны. «гэта дзейнічае лепш, чым тысяча урокаў і лекцый пра фашызм, і нацэльвае на неабходнасць захоўваць сваю краіну», — удакладніў міністр. мадэрнізуюцца музеі, яны становяцца цэнтрам выхавання моладзі на аснове беларускіх традыцый. як правільна казаць аб простых і важных рэчах, гістарычнай памяці, спрадвечных маральных каштоўнасцях моладзі — стала галоўнай тэмай у рабоце тэатраў і канцэртных арганізацый. патрыятычная і духоўная праблематыка займае адно з асноўных месцаў у беларускім кінематографе. праводзяцца мерапрыемствы, накіраваныя на ўмацаванне аўтарытэту традыцыйнай сям’і і бацькоў, праходзяць спектаклі і канцэрты да дзён маці і бацькі, прадстаўленні для шматдзетных сямей і сірот.

форум «традыцыйная культура як стратэгічны рэсурс устойлівага развіцця вобласці» — наглядны прыклад таго, як народныя традыцыі перадаюцца з пакалення ў пакаленне. яго арганізатары — магілёўскі абласны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы, міністэрства культуры, магілёўскі аблвыканкам — папулярызуюць дзейнасць захавальнікаў традыцый — клубаў, дамоў рамёстваў. падчас форуму можна было ацаніць, наколькі высокі мастацкі ўзровень маюць дрыбінскія шапавалы, бабруйскія майстры ганчарных спраў, крычаўскія адраджальнікі мясцовай свістулькі, быхаўскія і горацкія саломапляцельшчыкі. сапраўдны фурор выклікала выстава беларускіх касцюмаў народнай студыі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «чараўніцы» на чале з яе стваральніцай святланай цімашэнка. у аснове калекцыі — славуты «бабулін квадрат» — арнамент, які прысутнічае ва ўсіх яе вырабах.

майстры магілёўшчыны дэманстравалі свае дасягненні і запрашалі на майстар-класы. 

у канцэртах, якія адбыліся ў рамках форуму, можна было ўбачыць разнастайныя элементы з абрадаў і свят.

арнамент, пакладзены на музыку

адной з цэнтральных падзей форуму з’яўляецца навукова-практычная канферэнцыя, тэмай якой гэтым разам стала абмеркаванне народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва: ад вытокаў да сучаснасці. дырэктар абласнога метадцэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы алег хмялькоў не хаваў задавальнення:

— у папярэднія форумы было па-рознаму, але сёлета змест дакладаў быў надзвычай цікавы, — адзначыў ён. — і тэкст, і падача глыбокія, з сэнсам і ў тэму. з пачутага можна шмат чаго пачарпнуць. для нас, арганізатараў, гэта вялікі куфар дыхтоўнага матэрыялу.

магілёўскія народнікі актыўна працуюць з рэгіянальнымі дамамі народнай творчасці расіі, іншых краін. яны ахвотна дзеляцца не толькі вопытам, але і напрацоўкамі, даюць майстар-класы, у тым ліку анлайн. іх палітыка — развіццё народнай творчасці ўсіх краін і перадача спадчыны.

для доктара мастацтвазнаўства, прафесара інстытута архітэктуры і мастацтва нан азербайджана эртэгіна саламзадэ ўнікальнай падзеяй стаў даклад калегі з ханты-мансійска, якая расказала пра вопыт перакладу расшыфраванага кода арнаменту на музыку.

— асабіста я сутыкаюся з такім упершыню, — прызнаўся суразмоўнік. — гэта цалкам унікальная падзея. у нас у азербайджане падобныя работы вяліся, але толькі ў сферы візуальнай мовы.

дырэктар санкт-пецярбургскага дома народнай творчасці і вольнага часу вольга багамазава паведаміла, што атрымала вельмі яркі вопыт:

— форум надзвычайны, ён адгукаецца ў душы, — падкрэсліла яна. — я пачула, як шмат удзяляецца ўвагі захаванню традыцый, развіццю матэрыяльнага культурнага здабытку. хтосьці скажа, што трэба пакінуць традыцыю ў чыстым выглядзе і не прасоўваць яе праз крэатыўную індустрыю. я лічу, што з моладдзю трэба размаўляць на яе мове, але не прагінацца. каб рамёствы жылі і рухаліся далей, трэба ўключаць крэатыўную эканоміку. у нас ёсць аб’ект нематэрыяльнага крэатыўнага здабытку «легенды і паданні санкт-пецярбурга», і мы літаральна пачалі з сябе. распісалі наш дом народнай творчасці фрэскамі, размясцілі фота з конкурсу, правялі тэатралізаванае прадстаўленне — і прыцягнулі новую аўдыторыю, папулярызуючы нематэрыяльны культурны здабытак.

намеснік дырэктара музея сардарапацкага мемарыяльнага комплексу нацыянальнага музея этнаграфіі святлана пагасян ацаніла інфармацыю, якую атрымала на форуме, і цёплы прыём. на прыкладзе свайго даклада яна расказала, як на яе радзіме за апошні час змянілася стаўленне да статусу жанчыны. калі раней яе абагаўляў язычніцкі вобраз — анаіт, то цяпер увага багародзіцы марыям. і гэта вельмі знамянальна, бо на першы план выходзіць духоўнае.

кітайскім даследчыкам быў цікавы вопыт беларускай выцінанкі. у кітаі гэта мастацтва вядома пад назвай цяньджы. даследчыкі з паднябеснай прызналіся, што вельмі задаволены праграмай форуму і што ў іх засталіся вельмі добрыя ўражанні ад зносін з калегамі.

удзельнікі выказаліся за тое, каб форум развіваўся і знаходзіў паспяховыя формы работы і выпрацоўваў новыя культурныя практыкі, якія былі б запатрабаваныя. промыслы і рамёствы страчваюцца менавіта таму, што мяняецца наш лад жыцця і захаванне традыцый у сучасных умовах становіцца складанай задачай.

сувязі мацнеюць

вынікам форуму стала падпісанне новых пагадненняў. магілёўскі абласны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы заключыў больш цесныя партнёрскія сувязі з абласным цэнтрам культуры, народнай творчасці і кіно ліпецкай вобласці, санкт-пецярбургскім домам творчасці і вольнага часу, іркуцкім абласным домам народнай творчасці. ёсць жаданне бакоў стварыць добразычлівыя ўмовы для супрацоўніцтва ў мэтах захавання і развіцця традыцыйнай культуры і абмену рознымі відамі культурнай дзейнасці.

нязменны ўдзельнік і даследчык народных традыцый беларускі фалькларыст і этнограф янка крук лічыць, што магілёўскі форум робіць вельмі карысную справу.

— сёння ідэя кансалідацыі этнасу стала найважнейшай сацыякультурнай задачай, — кажа ён. — калі раней на першае месца выходзіў навуковы дыскурс, то цяпер гэта матывацыя ўяўляе сабой аголены сацыяльны нерв. захаванне традыцыйнай культуры — складаны і шматфактарны працэс. з аднаго боку, гэта старэйшае пакаленне захавальнікаў, з іншага — падрастаючае пакаленне неафітаў, якіх трэба паглыбляць у кантынуум культуры з самага ранняга ўзросту. мы ўсе разумеем, што ніводнае дрэва не можа існаваць без глыбокіх каранёў. і форум — унікальная пляцоўка для папулярызацыі народнай творчасці. 

у аснове знаходзіцца стваральны патэнцыял традыцый у эпоху рэвальвавання глабальных дэструктыўных працэсаў.

александрыя зноў збірае сяброў

своеасаблівым працягам форуму з’яўляецца рэспубліканскае свята «купалле» («александрыя збірае сяброў») у шклоўскім раёне. сёлета калектыў магілёўскага абласнога метадычнага цэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы быў удастоены прэміі «за духоўнае адраджэнне» за захаванне культурнай спадчыны краіны і вялікую работу па арганізацыі гэтага маштабнага мерапрыемства.

— праект збірае 70 тысяч гледачоў, — падкрэсліў дырэктар установы алег хмялькоў. — толькі па нашай лініі ў ім задзейнічаны тысячы чалавек. праект вельмі складаны, але мы працуем з натхненнем.

удзельнікі форуму мелі магчымасць пабываць у шклоўскім раёне і азнаёміцца з пляцоўкамі, якія задзейнічаны ў купальскім фестывалі. ёсць спадзяванні, што сёлета многія з іх стануць ўдзельнікамі прыгожага славянскага свята.

нэлі зігуля

фота аўтара

культуратрадыцыйную культуру на працягу амаль тыдня абмяркоўвалі ў магілёве

каманда тыдня. хакеісты жлобінскага «металурга» трэці раз запар сталі ўладальнікам кубка прэзідэнта. у серыі за чэмпіёнства яны сустракаліся з «брэстам». «сталёвыя ваўкі» не аддалі сапернікам ні аднаго матча. заключны — скончыўся з вынікам 4:0, і вынік у серыі таксама 4:0. перамога ў кубку прэзідэнта стала для «металурга» чацвёртай у гісторыі клуба. раней хакеісты са жлобіна забіралі галоўны трафей экстралігі ў 2012, 2022 і 2023 гадах. для «брэста», нягледзячы на няўдачу ў фінале, гэты сезон стаў найлепшым з моманту стварэння клуба — «зубры» ўпершыню за чвэрць стагоддзя сталі ўладальнікамі сярэбраных узнагарод чэмпіянату беларусі.


героі тыдня. беларускія паралімпійцы паспяхова выступаюць на міжнародных турнірах. на старце адкрытага чэмпіянату еўропы па плаванні сярод спартсменаў з парушэннямі зроку і апорна-рухальнага апарату беларусы заваявалі два медалі. на стаметроўцы батэрфляем у класе s13 ігар бокій заваяваў залаты медаль. а на дыстанцыі 100 метраў на спіне ў класе s12 максім вашкевіч заваяваў «бронзу».

тым часам у тайландзе праходзіць чэмпіянат свету па фехтаванні на інвалідных калясках сярод моладзі да 23 гадоў. беларуска аляксандра ільмінская заваявала бронзавы медаль.

лічба тыдня. дзевяць медалёў заваявалі беларускія спартсмены ў хуткай праграме маладзёжнага чэмпіянату еўропы па шашках-64, які прайшоў у турцыі. залатыя медалі заваявалі марыя тараніна (да 27 гадоў), вікторыя нікалаева (да 20 гадоў), арцём ціханаш (да 17 гадоў) і павел бокій (да 14 гадоў). эя кахно (да 11 гадоў) — сярэбраны прызёр. аляксандра спірына (да 27 гадоў), яўгенія швед (да 17 гадоў), марыя атрашэнка (да 11 гадоў) і варвара ваяводава (да 9 гадоў) — бронзавыя прызёры.

медалі тыдня. беларускія спартсмены паспяхова выступаюць на кубку свету па спартыўнай гімнастыцы. па выніках чацвёртага, заключнага, этапу, які прайшоў у катары, ягор шарамкоў заваяваў бронзавы медаль у апорным скачку. суддзі ацанілі яго выступленне на 14,749 бала. такім чынам, на чатырох этапах розыгрышу кубка свету па спартыўнай гімнастыцы шарамкоў заваяваў два медалі: у актыве ягора таксама «золата» ў вольных практыкаваннях, здабытае на сакавіцкім этапе ў баку.

на жаль, удзел у кубку свету, які з’яўляўся кваліфікацыйным турнірам для ўдзелу ў летніх алімпійскіх гульнях, не прынёс шарамкову пуцёўку ў парыж. перад апошнім этапам ягор захоўваў шанц адабрацца на гульні толькі ў вольных практыкаваннях. беларус ішоў другім у сусветным рэйтынгу, але ў катары не змог прабіцца ў фінал, з-за чаго саступіў алімпійскую ліцэнзію харвату аўрэлу беновічу, які напярэдадні стаў у фінале чацвёртым.

у катары на п’едэстал падымалася і алена цітавец. яна заваявала сярэбраны медаль у практыкаванні на рознавысокіх брусах. за сваё выступленне яна атрымала 13,600 бала. гэты медаль стаў для алены другім на этапах кубку свету, у лютым, на спаборніцтвах у германіі, яна таксама стала сярэбраным прызёрам.

поспех тыдня. на «кузбас-арэне» ў кемераве завяршыўся першы этап міжнароднай серыі гран-пры па самба 2024 года з удзелам беларускіх спартсменаў. на дыван выходзілі прадстаўнікі мужчынскага спартыўнага самба з беларусі, расіі, казахстана, таджыкістана, узбекістана, арменіі і кыргызстана, якія разыгралі медалі ў сямі вагавых катэгорыях. у вазе да 88 кг бронзавым прызёрам стаў наш міхаіл кухарэнка. гэта адзіны медаль беларускай каманды на гэтых спаборніцтвах.

другі этап міжнароднай серыі гран-пры па самба адбудзецца ў маі ва улан-удэ, дзе будуць змагацца прадстаўнікі баявога самба. у чэрвені ў краснадары пройдуць спаборніцтвы па спартыўным і баявым самба, а ў жніўні ў санкт-пецярбургу выступяць жанчыны. фінал серыі гран-пры ў трох дысцыплінах адбудзецца ў снежні ў казані.

валерыя сцяцко

фота з адкрытых крыніц

спортхакеісты пераможныя традыцыі працягваюць, а гімнасты пачынаюць

сённяшнія стасункі паміж пісьменніцкімі супольнасцямі не дужа шырокія. інтэрнэт, сацыяльныя сеткі выбудавалі нейкую, калі так можна сказаць, маргінальную лінію. той сістэмнасці, паслядоўнасці, якая была дасягнута ў другой палове xx стагоддзя, ужо няма. дарэчы, напрыканцы xx стагоддзя яна ж, сістэмнасць, пачала і разбурацца...


фота: planetabelarus.by

у нацыянальным архіве рэспублікі беларусь захоўваецца справаздача дзяржкамдруку бсср ад 19 студзеня 1987 года — «аб выпуску літаратуры па інтэрнацыянальным выхаванні, літаратуры народаў ссср і ўзаемнаму кнігаабмену паміж саюзнымі рэспублікамі». наперадзе — 70-годдзе вялікага кастрычніка. 

і, відавочна, партыйным органам найперш трэба было трымаць справаздачу на тэму таго, што ж робіцца ў справе інтэрнацыянальнага выхавання... абмінаючы старонкі справаздачы, крыху паразважаем над сутнасным, практычным складнікам работы ў развіцці сувязяў паміж літаратурамі, а значыць, і народамі... зазірнём у іншыя справаздачы, якія адлюстроўваюць ранейшы час…

дзякуючы старонкам «хронікі літаратурнага жыцця (1966–1985)» (ці вядзе сёння якая навуковая структура такую хроніку ў дачыненні да першай чвэрці xxі стагоддзя?), змешчанай у першай кнізе чацвёртага тома «гісторыі беларускай літаратуры xx стагоддзя» (унікальнае выданне!), давайце паспрабуем прасачыць хоць бы галоўныя падзеі ў стасунках беларускай літаратуры з усім светам. ды і таксама паспрабуем паразважаць, наколькі сёння, у новым стагоддзі, грамадства мае патрэбу ў такой справе…

1966 год. 25 студзеня ў мінскім акруговым доме афіцэраў праводзіцца літаратурны вечар да 100-годдзя з дня нараджэння рамэна ралана (1866–1944). на свяце, прысвечаным лаўрэату нобелеўскай прэміі па літаратуры (1915), выступіў з дакладам іван мележ. а ўступнае слова прамовіў пятрусь броўка. нагадаем, што яшчэ ў 1936–1937 гадах. у мінску па-беларуску выйшлі тры кнігі рамэна ралана. сярод перакладчыкаў — ян скрыган.

17–26 красавіка праводзіцца дэкада беларускага мастацтва і літаратуры ва узбекістане. урачыстае адкрыццё прайшло ў ташкенцкім палацы мастацтва. газета «літаратура і мастацтва» надрукавала артыкул аляксея кулакоўскага «ташкенцкія сустрэчы». дарэчы, 26 красавіка ў ташкенце адбыўся землятрус... якраз з узбекістанам і сёння складваюцца неблагія адносіны. 

у апошнія гады ў ташкенце пабывалі пісьменнікі зіновій прыгодзіч, васіліна міцкевіч, алена стэльмах, іна фралова, іван саверчанка. беларусь наведалі сіражыддзін саід, мікалай ільін, рысалат хайдарава і іншыя ўзбекскія літаратары. у 2023 годзе ў мінску былі праведзены дні ўзбекскай літаратуры. у ташкенце выйшла кніга твораў якуба коласа на ўзбекскай мове.

30 жніўня 1966 года ў мінску ў клубе пісьменнікаў адбылася сустрэча з англійскім паэтам і перакладчыкам уолтэрам мэем (1912–2006). ён з’яўляецца перакладчыкам амаль 100 вершаў янкі купалы. у 1976 годзе ў яго перакладах выйшла анталогія сучаснай беларускай паэзіі «цудоўны край беларусі», у 1982-м — кнігі якуба коласа і янкі купалы... магчыма, яшчэ прыйдзе час — і будзе створана навуковая біяграфія уолтэра мэя. яна проста павінна выйсці ў беларусі!

9 верасня адбылося пасяджэнне ссп (саюза савецкіх пісьменнікаў) бсср, дзе быў створаны камітэт салідарнасці пісьменнікаў беларусі з народам в’етнама. у 1955 — 1975 гадах ішла другая індакітайская вайна — узброены канфлікт у в’етнаме, лаосе і камбоджы. у гэтай вайне былі задзейнічаны 485 300 салдат і афіцэраў зша. якраз 7 верасня міністэрства абароны зша аб’явіла пра самы буйны з часоў карэйскай вайны прызыў на вайсковую службу... у 1960–1980-я гады ў беларускай перыёдыцы з’явілася шмат публікацый твораў в’етнамскіх пісьменнікаў, выйшаў шэраг асобных кніг. у тым ліку — і «турэмны дзённік» хо шы міна ў перакладзе янкі сіпакова.

6–12 кастрычніка прайшоў тыдзень таджыкскай літаратуры ў беларусі. з таджыкістанам, таджыкскай літаратурай у 2008–2020 гадах таксама няблага складваліся адносіны і ў саюза пісьменнікаў беларусі, і ў выдавецкага дома «звязда». у душанбэ ў гэты перыяд выйшлі на таджыкскай мове кнігі юрыя сапажкова, алеся бадака, мікалая чаргінца, міколы мятліцкага і іншых паэтаў і празаікаў. выйшла анталогія перакладаў з беларускай дзіцячай літаратуры на таджыкскай мове. яе перакладчыкам выступіў салім хатлані, які доўгі час працаваў у таджыкскім пасольстве ў беларусі. 

а ў мінску — кнігі ато хамдама і леаніда чыгрына. у саюз пісьменнікаў беларусі прынялі народнага пісьменніка таджыкістана ато хамдама. у мінску пабываў старшыня саюза пісьменнікаў таджыкістана, перакладчык шэрагу п’ес аляксея дударава на таджыкскую мову нізом касім. усе гэтыя і іншыя крокі беларуска-таджыкскага літаратурнага пабрацімства сталі магчымымі дзякуючы намаганням асобных літаратараў: у душанбэ — ато хамдама, у мінску — ірыны качатковай.

у лістападзе 1966 года прэзідыум народнага сходу народнай рэспублікі балгарыя ўзнагародзіў ніла гілевіча ордэнам кірыла і мяфодзія і ступені за творчыя здзяйсненні ў галіне перакладу балгарскай паэзіі на беларускую мову... дзясяткі кніг беларускіх пісьменнікаў пабачылі свет у балгарыі: уладзіміра караткевіча, васіля быкава, пімена панчанкі, івана шамякіна... імёнаў не пералічыць! а што можна сказаць пра беларуска-балгарскія літаратурныя сувязі на сучасным этапе?.. некаторы час назад у балгарыі жыла і працавала пісьменніца і літаратуразнаўца роза станкевіч. яна пражыла 27 гадоў у беларусі, а пасля вярнулася на радзіму. яшчэ ў мінску абараніла дысертацыю «янка купала ў балгарыі», у варне ў 2005 годзе надрукавала манаграфію «янка купала, якуб колас і максім багдановіч у балгарыі»... сёння прыкладаў такога апантанага служэння кампаратывістыцы, відавочна, няшмат.

16–17 снежня ў інстытуце літаратуры імя янкі купалы ан бсср прайшла нарада па праблемах параўнальнага літаратуразнаўства, літаратурных сувязяў. мяркуючы па прозвішчах (э. георгіеў, м. урублеўскі, в. вавера...), прынялі ўдзел і замежныя навукоўцы ці літаратары.

такім быў 1966 год у беларускай літаратуры з пункту гледжання міжнародных, міжнацыянальных сувязяў беларускага прыгожага пісьменства... праўда, інфармацыя ў «хроніцы...» усё ж даволі сціплая, кантакты, зразумела, былі шмат шырэйшыя. іншая справа, што не ўсё навідавоку... ды і задача стваральнікаў «хронікі...», зразумела, была ў іншым — паказаць агульныя рысы літаратурнага працэсу, вылучыць нешта найболей знакавае, актуальнае. тут заўсёды важную ролю іграюць медыя. не напісалі ў «ліме» ці ў «звяздзе», іншых перыядычных выданнях, напрыклад, пра тую ці іншую паездку, пра тое ці іншае выданне твораў беларускага пісьменніка за межамі роднай беларусі — і як быццам (на крайні выпадак — для тых, хто будзе па «хроніцы...» вывучаць літаратурны працэс) не было падзеі. зразумела, што шматаблічнымі, багатымі і ў 1966 годзе былі адносіны з расіяй, рускімі пісьменнікамі, расійскімі выдавецтвамі, нацыянальнымі літаратурамі расійскай федэрацыі... гэтую тэму «хроніка...» абмінае. відаць, не наўмысна…

літаратурныя сувязі, пранікненне ў іншанацыянальны свет у значнай ступені залежаць ад індывідуальнай актыўнасці творцаў... як прыклад у дачыненні да нашай тэмы — адносіны рыгора барадуліна ў тым самым 1966 годзе з пісьменнікамі іншых краін і іншых рэспублік ссср. 27 студзеня паэт завяршае пераклад вершаў узбекскай паэтэсы зульфіі (1915–1996). відаць, для кнігі «лірыка», якая выйдзе ў мінску ў 1967-м... і лаканічныя запісы ў барадулінскім дзённіку за 1966 год: «10 лютага. узбекі... 15 лютага. здаць вярцінскаму ўзбекаў...» 

і далей: «5 сакавіка... прыезд стулпана...» 

і да 9 сакавіка — другія згадкі пра стулпана... еранім стулпан (1931–1981) — латышскі паэт, празаік, публіцыст. у тым жа сакавіку рыгор іванавіч пазначае гасцяванне ў мінску і іншых пісьменнікаў — з латвіі і чэхаславакіі. у маі беларускі паэт ляціць у рыгу. на старонках запісаў з 1966 года — згадкі барадуліна пра рускіх паэтаў яраслава смелякова, міхаіла дудзіна, празаіка і драматурга барыса дзьякава, армянскага пісьменніка вардгеса петрасяна, балгарскага паэта і перакладчыка найдэна вылчава…

1967 год. з «хронікі...» у сакавіку, як паведамляе «лім» 28 чысла гэтага месяца, адбыўся вечар, прысвечаны 125-годдзю з дня смерці стэндаля, французскага пісьменніка. 4 ліпеня «лім» друкуе артыкул і. сцяпуніна «перапіска п. шэйна з рускімі пісьменнікамі».

вось, здаецца, і «ўвесь» «міжнародны» год беларускай літаратуры... а, між тым, у маскве і ў рэспубліках ссср выходзяць кнігі беларускіх пісьменнікаў у перакладзе на рускую і іншыя мовы, здзяйсняюцца замежныя творчыя паездкі, у мінск наведваюцца літаратары з іншых краін…

хоць... часопіс «полымя» ў лютаўскім нумары за 1967 год паведамляе: «нядаўна дзяржвыд мангольскай народнай рэспублікі ва улан-батары выпусціла ў свет зборнік вершаў паэтаў нашай рэспублікі „букет беларускіх красак“, у які таксама ўключаны шырокавядомыя вершы а. куляшова». магчыма, гэтае шматзначнае «нядаўна» адносіцца і да 1966-га... у 1967 годзе падборкі твораў беларускіх паэтаў выходзяць у маскоўскіх часопісах «знамя», «новый мир». «литературная газета» да дзён культуры і мастацтва беларусі ў маскве друкуе вершы п. броўкі, р. барадуліна, п. панчанкі, у. караткевіча, а. куляшова ў перакладзе на рускую мову. падборка твораў беларускіх празаікаў і паэтаў друкуецца ў чувашскім часопісе «сцяг». варта заўважыць, што ў 2020–2024 гадах у чувашскім часопісе «ончыко» («наперад») з году ў год змяшчаюцца пераклады беларускіх класікаў і сучасных літаратараў на чувашскую мову. з апошніх прыкладаў — публікацыя ў сакавіцкім нумары паэмы янкі купалы «курган» у перакладзе анатоля ціміркаева. разладжанасць сувязяў, нягледзячы на высокі ўзровень інтэграцыйных стасункаў беларусі і расіі, чувашыі, у прыватнасці, відавочна, не дазваляе правесці агледзіны беларуска-чувашскіх літаратурных сувязяў, наўрад ці гэты, купалаўскі, і іншыя факты ўлічаны ў айчыннай бібліяграфіі, магчыма, нават не ўлічаны ў «цэнтры» купалазнаўства — у дзяржаўным літаратурным музеі янкі купалы. ініцыятарам, арганізатарам адносін паміж беларускімі і чувашскімі творцамі на гэтым этапе выступае юрый салаўёў, які да нядаўняга часу кіраваў выдавецтвам у яшкар-але…

1967 год адзначаны сустрэчамі рыгора барадуліна і рускага паэта рыгора куранёва. у чэрвені 1967 года рыгор барадулін наведвае азербайджан, баку. удзельнічае ў сесіі акадэміі навук азербайджанскай сср, прысвечанай 100-годдзю пісьменніка і грамадскага дзеяча джаліла мамедкулізадэ (псеўданім мола насрэддзін, 1866—1932)...такія паездкі прыносілі не толькі знаёмствы, але і багатыя ўражанні, у выніку якіх нараджаліся новыя вершы…

1968 год... пад старшынствам максіма танка адбылося чарговае пасяджэнне беларускага юбілейнага камітэта па правядзенні стагоддзя з дня нараджэння а. м. горкага. максім горкі першы з рускіх пісьменнікаў звярнуў увагу на творчасць беларускіх пісьменнікаў янкі купалы і якуба коласа. пераклаў на рускую мову верш купалы «а хто там ідзе?», назваўшы гэты твор нацыянальным гімнам беларусі. на беларускую мову творы максіма горкага перакладалі тэрэза гардзялкоўская, кузьма чорны, максім гарэцкі, эдуард самуйлёнак, пятро глебка, кандрат крапіва, міхась лынькоў, аркадзь куляшоў і іншыя. выдадзена па-беларуску больш чым дзесяць кніг класіка рускай літаратуры. у купалаўскім тэатры, пачынаючы з 1920 года, ставіліся п’есы м. горкага «на дне», «апошнія», «зыкавы»…

6 сакавіка ў сп бсср прайшла сустрэча беларускіх пісьменнікаў з супрацоўнікамі ўсесаюзнага часопіса «дружба народов». галоўны рэдактар сяргей баруздзін пазнаёміў з планамі выдання на 1968 год. у чэрвені 1968 года ў ленінградзе прайшоў тыдзень беларускай літаратуры. 24 ліпеня ў беларусі пачаліся дні в’етнама. над возерам нарач гучалі вершы в’етнамскіх паэтаў. 

20 верасня «лім» друкуе артыкул с. касымава «волат сусветнай літаратуры», прысвечаны 525-годдзю з дня нараджэння алішэра наваі. у гэтым жа нумары друкуюцца «газелі. афарызмы» а. наваі ў перакладзе васіля сёмухі. у лістападзе 1968 года ў краіне адзначаецца 150-годдзе з дня нараджэння класіка рускай літаратуры і. с. тургенева.

1969 год. 10 студзеня савет па беларускай літаратуры саюза пісьменнікаў ссср праводзіць пасяджэнне, прысвечанае 70-годдзю з дня нараджэння беларускай паэтэсы канстанцыі буйло, чыя першая кніга — «курганная кветка» — выйшла ў 1914 годзе. 11 лютага ў мінску праходзіць вечар, прысвечаны 200-годдзю з дня нараджэння рускага байкапісца і. а. крылова. у сакавіку ў гродне і гродзенскай вобласці праходзяць дні літоўскай літаратуры. беларускае таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі праводзіць вечар да 100-годдзя з дня нараджэння дацкага пісьменніка м. нексе.

«хроніка...» абмінула такія падзеі, якія, несумненна, спрыялі развіццю міжнародных, міжнацыянальных стасункаў беларускай літаратуры, як выданне ў перакладзе а. куляшова кнігі м. лермантава «выбраная паэзія». у 1969 годзе выйшла па-беларуску і кніга г. лангфэла «спеў аб гаяваце» ў перакладзе ізноў жа аркадзя куляшова. у элісце (калмыкія) пабачыў свет зборнік «маці мая, беларусь». на яго старонках па-калмыцку надрукаваны вершы я. коласа, п. броўкі і іншых беларускіх мастакоў слова.

па-за межамі «хронікі...» засталіся выступленні беларускіх пісьменнікаў у маскоўскіх выданнях. у прыватнасці, «литературная газета» надрукавала артыкул «кто не знает дядю стёпу?» аркадзя куляшова, напісаны ў сувязі з вылучэннем славутай трылогіі сяргея міхалкова на ленінскую прэмію. маскоўскае выдавецтва «молодая гвардия» выдала анталогію паэзіі «у адзіным страі». поруч з творамі іншых пісьменнікаў змешчаны і вершы беларускіх паэтаў розных пакаленняў. у «новом мире» — публікацыя паэмы аркадзя куляшова «далеко до океана» ў перакладзе на рускую мову навума кісліка.

у 1970 годзе ў мінску выйшла кніга калмыцкага паэта і беларускага партызана міхаіла хонінава «хвоі і цюльпаны». а яшчэ — кніга перакладаў паэзіі саламеі нярыс «калі зямля прачынаецца...». у 1970 годзе выходзіць у мінску і кніга вершаў грузінскага паэта мірза гелавані «клятва».

міжнародныя стасункі ў галіне культуры і літаратуры — пагадзіцеся, яркая і патрэбная частка дыпламатыі. і не толькі народнай... дыялог, які дапамагае весці мастацкае слова, заўжды спрыяе дружбе народаў і краін.

кастусь лешніца, вячаслаў селяменеў

культураслова коласа і купалы крочыць па свеце

у зонах радыеактыўнага забруджвання жыве больш за 900 тыс.чалавек. пра гэта распавёў першы намеснік начальніка дзяржатамнагляду леанід дзедуль на прэс-канферэнцыі, паведамляе белта.


фота белта

наступствы катастрофы на чарнобыльскай атамнай электрастанцыі носяць глабальны характар: яны закранулі больш за два дзясяткі краін. у выніку выбухаў і пажараў у атмасферу было выкінута каля 200 відаў радыенуклідаў з перыядам паўраспаду ад некалькіх гадзін да сотняў тысяч гадоў, пры гэтым асноўны ўдар прыйшоўся на тэрыторыю беларусі, распавёў леанід дзедуль.

«да прыкладу, калі ўзяць радыенуклід цэзій-137, то 35% ад агульнага аб’ёму, які выпаў, прыйшлося на нашу краіну. гэты радыенуклід складае каля 90% дозавай нагрузкі на насельніцтва. за пасляаварыйны перыяд плошча забруджанай тэрыторыі рэспублікі па цэзію-137 зменшылася амаль у два разы і ў цяперашні час складае каля 25,5 тыс.кв. км, або 12% агульнай плошчы краіны», — распавёў ён.

на сённяшні дзень у зонах радыеактыўнага забруджвання размешчана больш за 2 тыс.населеных пунктаў, у якіх пражывае каля 930 тыс. чалавек (185 тыс. — гэта дзеці). гэта тэрыторыі гомельскай, магілёўскай, мінскай, брэсцкай і гродзенскай абласцей.

«карэкціроўка гэтага пераліку ажыццяўляецца кожныя пяць гадоў — на працягу 2024-2025 гадоў работа па радыеэкалагічным абследаванні гэтых населеных пунктаў будзе завершана і ў пачатку 2026 года будзе скарэкціраваны пералік з прыняццем адпаведнай пастановы ўрада», — адзначыў спецыяліст.

гэтая праца ажыццяўляецца ў рамках рэалізацыі дзяржаўнай праграмы па пераадоленні наступстваў катастрофы на чарнобыльскай аэс на 2021-2025 гады. гэта ўжо шостая праграма, яна накіравана на вырашэнне ўсіх наяўных пытанняў на пацярпелых тэрыторыях, у тым ліку ў сацыяльнай сферы, у галіне забеспячэння радыяцыйнай бяспекі.

шэраг мэтавых задач па чарнобыльскай праблематыцы рэалізуецца сумесна з расійскай федэрацыяй у рамках саюзных праграм. «на дадзеным этапе пастаянным камітэтам саюзнай дзяржавы ўжо зацверджана і адобрана сумесная прапанова па распрацоўцы саюзнай праграмы на 2025-2029 гады. у бягучым годзе плануем ужо яе распрацаваць і ўнесці на зацвярджэнне ўраду саюзнай дзяржавы. асобна таксама плануем уключыць у рамках саюзнай дзяржавы мерапрыемствы, прымеркаваныя да 40-й гадавіны з дня трагедыі на чарнобыльскай атамнай электрастанцыі», — сказаў на заканчэнне леанід дзедуль.

плошча забруджвання цэзіем-137 у беларусі з 1986 года зменшылася амаль удвая

тры адчайныя хлопцы, тры героі выходзяць жывымі з розных сітуацый і рызыкоўных аперацый — ці не супергероі (як цяпер кажуць)? толькі дзейнічаюць на акупаваных тэрыторыях падчас вайны. іван, казбек і яша — імёны рэальных асоб, герояў вялікай айчыннай, якія сталі прататыпамі галоўных дзеючых персанажаў фільма «час вярнуцца», прэм’еру якога да майскіх свят прымеркавала кінастудыя «беларусьфільм». але на экран ён выходзіць, падмацаваны адмысловым сімвалізмам: каб 80-годдзе вызвалення беларусі сёлета не проста адзначыць айчынным кінапрадуктам, а праз яго нагадаць пра самі падзеі, якія прывялі да паспяховай аперацыі «баграціён», у выніку якой была разгромлена нямецкая група армій «цэнтр», і паспрыялі гэтаму партызаны. для нацыянальнай кінастудыі гэта асаблівая і сімвалічная тэма.


1. у чым сімвалізм?

з сімвалізмам у фільме «час вярнуцца» ўсё як мае быць. работа над стужкай стартавала ў дзень пачатку самой аперацыі «баграціён» — летась, 23 чэрвеня. для здымачнай групы на чале з рэжысёрам іванам паўлавым гэта мела вялікае значэнне. а завяршыўся здымачны працэс у першыя дні верасня (наступальная аперацыя савецкіх войскаў на беларускім напрамку скончылася 29 жніўня). закладваючы такія даты, трэба было быць вельмі ўпэўненым у поспеху. ці поспех закладваўся самой тэмай і зваротам да аперацыі «баграціён»: паглядзець, як у ёй дапамаглі беларусы — абавязак кожнага жыхара рэспублікі-партызанкі, дзе жывуць нашчадкі людзей, што перажылі акупацыю і маглі быць удзельнікамі тых падзей. боль не суцішаецца ў тых, хто заспеў ці быў дзіцем у той час, а пакаленні, што прыйшлі ў свет пасля вайны, атрымліваюць свае раны (ужо на ўзроўні свядомасці) іншым чынам — праз мастацтва ў тым ліку. нам ніяк не забыць пра мінулую вайну — і кіно ў гэтым робіць сваю справу. рэжысёр іван паўлаў на прэс-паказе падкрэсліў, што арыентаваўся на моладзь: «каб яна паглядзела, што такое вайна і як здабывалася перамога». і ці не таму ў фільме падзеі выяўляюцца праз галоўных дзеючых асоб, якіх бы ўпадабала юнацкая аўдыторыя: яна шукае харызматычных герояў — і вось яны. зноў-такі, не без сімвалізму: гэта прадстаўнікі трох народаў — зборны вобраз тых, хто ваяваў на тэрыторыі беларусі і вызваляў яе. «у нас тры галоўныя героі — узбек, беларус і яўрэй. і прадстаўнікі іншых народаў далучыліся да вызвалення беларусі, кожны ўнёс часцінку сябе», — адзначыў рэжысёр.

наступальная аперацыя савецкіх войскаў стала нечаканасцю для ворага на беларускім напрамку, а тым больш з боку непраходных балот. як праз іх можна было правесці армію? тое вядома толькі партызанам. менавіта іх намаганні і разведвальныя даныя дапамаглі войскам зайсці ў тыл ворага.

кажуць, дома дапамагаюць сцены, а ў некаторых выпадках — нават балоты... у фільме беларускае балота аднойчы ўратавала жыццё групе партызан, якія сыходзілі праз яго ад жудасных паляўнічых-карнікаў. у гэтай групе былі і тры галоўныя героі. у кожнага з іх свая гісторыя прыходу да лясных братоў. яўрэй яша (яго ролю выконвае цімур бурын) — у характэрным капелюшы і камізэльцы — сам паспеў уратавацца, але страціў сям’ю. параненага ўзбека казбека (аляксей тахараў) выхадзіла беларуская мама — так называюць адну і тую ж жанчыну яны разам з іванам (яго ўвасобіў вядомы беларускі акцёр іван сенькін), які вядзе сваю вайну ў мясцовасці, што ведае з дзяцінства. у паліцаяў шмат пытанняў да маці івана: дзе яе сын з пачатку вайны? ці не вяртаўся дадому? нездарма. іван, здабываючы каштоўную інфармацыю, часта з’яўляецца ў горадзе і акупаваных вёсках, рызыкуючы быць раскрытым, наведваецца да маці нават днём, ведаючы па небяспеку. казбек не менш рызыкоўны і гатовы да любых дзеянняў, можа, таму паліцаі пра яго даведваюцца і разносяць лістоўку з выявай партызана з усходняй знешнасцю ды абяцаннем грошай за яго галаву. яша як чалавек, які глыбока перажывае страту блізкіх, мо самы радыкальны ў дачыненні да ворагаў. ён з нянавісцю глядзіць нават на нямецкага ўрача, які дапамагае атраду лекамі, а пасля пераходзіць на бок партызан і з’яўляецца ў лесе. але нашы партызаны — усё ж гуманісты. ратуючы жыхароў вёскі ад рабавання паліцаямі, не страляюць здраднікаў, а адпускаюць без нагавіц і ботаў, у споднім. тыя вяртаюцца ў оршу. іх бачаць не толькі камендант, але і камандзір ягдкаманды — асаблівага і вельмі жорсткага падраздзялення карнікаў, якія прыбылі ў раён на зачыстку любой формы супраціву. і пачынаецца паляванне…

2. у чым сіла?

людзі, абазнаныя ў гісторыі, будуць глядзець фільм, звяртаючыся да фактаў і разважаючы: як тады ставіліся да здраднікаў?.. як маглі дзейнічаць паляўнічыя-карнікі?.. тым больш што фільм звяртае да рэальных падзей — і ўключаецца пачуццё гістарычнай праўды на падсвядомым узроўні. бо гэта тая гісторыя, якую беларусы засвоілі, прычым не толькі паводле школьных урокаў, але і паводле расповедаў, якія перадаюцца ў сем’ях з пакалення ў пакаленне. напрыклад, сярод маіх сваякоў жыве памяць пра паказальна закатаваную сям’ю партызана — дзеля запалохвання ўсёй вёскі ў першыя гады вайны. у стужцы дзеянне адбываецца, калі ўжо некалькі гадоў на тэрыторыі беларусі праводзілі буйныя карныя аперацыі са знішчэннем мірнага насельніцтва, у 43 годзе акупанты перайшлі да выкарыстання тактыкі «выпаленай зямлі», пра што не маглі не ведаць партызаны аршаншчыны... але гэта кіно, прадукт творчай працы. іван паўлаў зазначыў: «калі паўстала пытанне: што рабіць з палоннымі, — мы сказалі, што беларусы палонных не расстрэльваюць...» атрымаўся такі, — відаць, сучасны — сімвалізм: мы, беларусы, — мірныя людзі…

калі фільм прывязаны да гісторыі, то хочаш не хочаш, а будзеш думаць: а як магло быць насамрэч? асабліва важна гэта, калі маецца на ўвазе аўдыторыя з пэўным узроўнем ведання гісторыі, жыцця і разумення рэчаіснасці. фільм «час вярнуцца» арыентаваны на гледачоў ад 12 гадоў і больш. а школьнікі такое кіно ўспрымаюць у нейкім сэнсе як частку ўрокаў па гісторыі. таму (з думкамі ў тым ліку пра іх) на пачатку і ў канцы фільма паставілі дакументальную хроніку. ёсць канкрэтныя даныя пра маштаб аперацыі «баграціён» і ўдзел беларусаў у вайне. у прыватнасці, у партызанскім руху (у яго актыўнай фазе) бралі ўдзел 374 тысячы чалавек. за дакладнасць лічбаў і звестак адказваў гістарычны кансультант фільма загадчык аддзела навейшай гісторыі інстытута гісторыі нацыянальнай акадэміі навук беларусі сяргей траццяк, ён лічыць: «гісторыка-мастацкі фільм — не гульнявая рэканструкцыя падзей мінулага. рэканструкцыя падзей мінулага — гэта гісторыка-дакументальны фільм з удзелам акцёраў. гэта іншае. мастацкі твор на ваенна-гістарычную тэму павінен уздымаць пытанні, якія хвалявалі б гледача. ён павінен выхоўваць гледача. ён павінен даваць адказы на запыты часу... усё ж фільм — гэта мастацкі твор. стваральнікі маюць права на мастацкі вымысел. і ён павінен быць. але не павінен пры гэтым падаўляць гістарычныя факты». залатыя словы…

падставай для аналізу стваральнікаў станавіліся старыя ваенныя хронікі і фотаздымкі (як выглядалі партызаны, якія жылі ў лесе, наколькі чыстыя і паголеныя былі і г. д.). на адным з фота, зробленых у партызанскім атрадзе, адлюстраваны дзеці з драўлянымі аўтаматамі — гэта перанеслі ў фільм. аператар вячаслаў дунаеў адзначыў, што ўсе працавалі на тое, каб зрабіць карцінку, якая б нагадвала той час. але не заўсёды гэта магчыма, як, напрыклад, нельга аднавіць рэальны выгляд камендатуры оршы. ды і самі здымкі праходзілі ў іншых раёнах беларусі, а раку днепр замяніла вілія — яе пераплывалі савецкія вайскоўцы, калі збягалі з лагера для ваеннапалонных (адны з найбольш складаных эпізодаў для здымак тыя, што адбываліся ўночы). акрамя беларускіх акцёраў, запрасілі расійскіх. для пераканаўчасці ў некаторых ролях важным было ўменне размаўляць па-нямецку (напрыклад, ролю ўрача выканаў дзмітрый фрыд). а камандзіра партызанскай брыгады ўвасобіў расійскі акцёр, які падобны да яго прататыпа з рэальнага жыцця…

3. у чым праўда?

зразумела: чым далей ад вайны, тым больш складана даецца гэтая пераканаўчасць. рэжысёры і сцэнарысты мінулых пакаленняў былі бліжэйшыя да ваенных падзей, лепш ведалі той час. у гэтым была іх сіла. нездарма адна з аўтараў сцэнарыя таццяна команава нагадала: «кожны беларус ведае, якое павінна быць ваеннае кіно. і ў гэтым быў выклік: што мы як аўтары можам распавесці новага? нам было важна паказаць, што вайна — гэта штодзённы выбар кожнага чалавека. пры ўсёй шматнацыянальнай гісторыі хацелі распавесці пра беларуса, які не па сваёй волі апынуўся ў акупацыі, але зрабіў свой выбар. ён вымушаны быў падрываць і знішчаць, а напрыканцы пабудаваць „дарогу жыцця“, якая дасць перамогу...»

выбар — так павялося — прадугледжвае паглыбленне ў псіхалогію герояў, іх асабістыя гісторыі, нейкую інтрыгу. асабістае тут праходзіць пункцірам. мы разумеем, што нейкія адносіны звязваюць івана з сувязной любай. нешта намячаецца паміж нямецкім доктарам і кацяй, але ж вайна робіць сваю справу... тут няма выразных ліній кахання, каб мы сачылі за развіццём адносін на ўзроўні сюжэта. напэўна, каб гледача ўражваць праз іншае. таму тут ёсць спецэфекты, дынаміка, экшн, скіраваны на акцыі партызан.

у фільмах, дзе зварот да гістарычных падзей, вельмі важнае адчуванне часу і кантэксту, нават праз дэталі. на ўзроўні падсвядомасці ў гледача адбіваецца той самы традыцыйны ўзор вышыўкі на кашулі ці фартушку — а гэта ж сімвал радзімы (у кожным рэгіёне беларусі ён быў свой, у тым ліку на аршаншчыне)... ці які быў партызанскі і вясковы хлеб ваеннага часу — у адрозненне ад сучаснага бохана з супермаркета... ці як людзі гінулі — гераічна, выпадкова... а гібель вяскоўцаў у нейкіх момантах фільма падаецца нібыта... паэтызавана. з разлікам на сілу эмоцый?

...маці ўратавала немаўля ад расправы, закрыўшы яго сваім целам, калі яе дагнала куля. дзядуля з бабуляй бачаць гранату пад нагамі, якая вось-вось выбухне, — і замілавана глядзяць адно на аднаго ў апошні момант свайго жыцця. кабета, разумеючы, што ідзе бяда, хавае сына ў сене — і затрымліваецца, каб наглядзецца на яго перад смерцю. загінулі абодва…

смерць асобнага чалавека — боль. калі яго адчуваеш, не будзеш думаць: паэтычна, узнёсла гэта ці не. масавая гібель людзей — трагедыя. адчуванне трагедыі, што адбывалася на ўзроўні нацыі, у мяне, напрыклад (як прадстаўніка пасляваеннага пакалення), нараджалася дзякуючы ў тым ліку кіно, якое здымалася ў беларусі. 

гэта было пераважна кіно чалавечага болю, які перадаваўся дзякуючы сіле праўды, у тым ліку мастацкай (але без штучнасці), таму ў яе верылі. яна была кранальнай, а часам падавалася жорстка. мы з сябрамі разважалі пра тое, што такое фашызм, чаму адзін чалавек вырашае, што можа забіваць іншых, як адна нацыя можа падпарадкоўваць народы, пазбаўляць іх будучыні. ці не ў гэтым была мэта ваенных драм, якія ўсе глядзелі і глыбока перажывалі?.. да думак пра тое, чым быў легендарны «беларусьфільм», падштурхнула новая стужка. а яна іншая.

сёння ў нашай кінавытворчасці іншыя магчымасці (а ў такіх праектах яны падмацаваны бюджэтам) — у чым яны, ці пабачым? а таксама іншая сіла ўплыву на аўдыторыю. ды інструменты, каб яе прыцягнуць. паказы фільма «час вярнуцца» плануюцца ў сталіцы, абласных і раённых цэнтрах, у аграгарадках, з удзелам прадстаўнікоў здымачнай групы, кінастудыі альбо музейных спецыялістаў ды гісторыкаў.

ларыса цімошык

фота белта

пункт вяртання: 1944культуракіногісторыя беларускіх партызан — у новай кінастужцы «беларусьфільма»

апошнім часам балканскія цыкланічныя віхры сталі ў нас частымі гасцямі. нягледзячы на сваё паўднёвае паходжанне, гэтыя цыклоны прыносяць амаль зімовае надвор’е, паведамляюць спецыялісты рэспубліканскага цэнтра па гідраметэаралогіі, кантролі радыеактыўнага забруджвання і маніторынгу навакольнага асяроддзя мінпрыроды.


фота: pixabay.com

у аўторак чакаецца воблачнае з праясненнямі надвор’е. раніцай у многіх раёнах ападкі (дождж з мокрым снегам), днём месцамі па паўднёвым усходзе невялікія кароткачасовыя дажджы. у начныя і ранішнія гадзіны ў асобных раёнах слабы туман. вецер заходні, паўднёва-заходні ўмераны, уначы на поўначы парывісты. максімальная тэмпература паветра днём будзе вагацца ад плюс 3 градусаў па паўночным захадзе да 13 цяпла па паўднёвым усходзе краіны. атмасферны ціск будзе расці.

у сераду — воблачна, ноччу з праясненнямі і кароткачасовымі ападкамі ў выглядзе дажджу, магчымы мокры снег. днём на большай частцы тэрыторыі краіны прагназуюцца дажджы, месцамі моцныя, у асобных раёнах прагрымяць навальніцы. вецер будзе ўсходняй чвэрці ноччу ўмераны, днём парывісты, пры навальніцах моцны парывісты. тэмпература паветра ўначы 1–6 цяпла, месцамі, а па віцебскай вобласці на большай частцы чакаюцца замаразкі да мінус 3 градусаў. аднак днём паветра прагрэецца да 8–15 цяпла.

у чацвер у дзённыя гадзіны на паўднёвы ўсход краіны пачнуць паступаць цёплыя паветраныя масы з балканскага паўвострава. будзе воблачна з праясненнямі. на большай частцы тэрыторыі краіны адзначацца кароткачасовыя дажджы, у асобных раёнах з навальніцамі. ноччу і раніцай месцамі чакаецца слабы туман. вецер паўднёвай чвэрці парывісты, пры навальніцах моцны парывісты. тэмпература паветра ноччу 4–6 цяпла, максімальная днём — плюс 10–17 градусаў, па паўднёвым усходзе краіны — да 21 цяпла.

у пятніцу месцамі па краіне чакаюцца кароткачасовыя дажджы. ноччу і раніцай у асобных раёнах слабы туман. тэмпература паветра ўначы будзе ў межах ад плюс 1 да плюс 8 градусаў, месцамі замаразкі ад 0 да мінус 2 градусаў. удзень тэмпература плюс 8–13 градусаў, а ў асобных раёнах — да плюс 16 градусаў.

згодна з папярэднім прагнозам айчынных спецыялістаў, у далейшым фон атмасфернага ціску пачне расці і верагоднасць лакальных дажджоў захаваецца толькі ў пятніцу і ў ноч на суботу. пры гэтым пры ўмове працяглых праясненняў і слабым ветры не выключана верагоднасць замаразкаў ад 0 да мінус 2 градусаў.

у суботу ноччу па ўсходняй палове месцамі пройдуць кароткачасовыя дажджы, днём пераважна без ападкаў. ноччу і раніцай у асобных раёнах слабы туман. тэмпература паветра ўначы складзе плюс 1–8 градусаў, месцамі прагназуюцца замаразкі ад 0 да мінус 2 градусаў.

днём будзе плюс 10–15 градусаў, а па поўдні — да 18 цяпла.

у нядзелю чакаецца пераважна без ападкаў. ноччу і раніцай месцамі слабы туман. уначы сіноптыкі абяцаюць плюс 1–7 градусаў, месцамі магчымы замаразкі да мінус 2 градусаў. 

але днём прагназуецца цудоўнае надвор’е: тэмпература павысіцца да плюс 13–20 градусаў.

сяргей куркач

калейдаскопнадвор'е: спачатку замаразкі і моцныя дажджы, а потым значна пацяплее

президент беларуси александр лукашенко при назначении сергея масляка министром природных ресурсов и охраны окружающей среды очертил круг задач, стоящих перед новым главой ведомства, передает белта.


фото белта

«что касается министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды, мы недавно провели серьезное совещание в этом плане. скажу прямо: надо копать и искать. кроме этого, надо, чтобы ты заставил всех в этом направлении работать. я не верю, что в наших недрах нет того, что нам нужно. вот если хоть в какой-то степени решишь эту задачу — это памятник можно ставить в любом месте», — сказал президент.

глава государства отметил, что в беларуси более-менее разведали месторождения минеральных удобрений. «но я не верю, что у нас нет больших объемов нефти», — подчеркнул александр лукашенко.

в связи с этим он обратил внимание на то, что в сфере разведки и добычи нефти в беларуси в настоящее время работает только одна компания. причем, как отметил президент, работает неплохо, и руководит ей хороший специалист. тем не менее в этой сфере нет конкуренции.

«не мы придумали — конкуренция должна быть. надо больше мнений, больше впечатлений и прочее», — ориентировал нового министра глава государства.

лукашенко поставил задачу перед новым главой минприроды

президент беларуси александр лукашенко при назначении сергея масляка министром природных ресурсов и охраны окружающей среды очертил круг задач, стоящих перед новым главой ведомства, передает белта.


фото белта

«что касается министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды, мы недавно провели серьезное совещание в этом плане. скажу прямо: надо копать и искать. кроме этого, надо, чтобы ты заставил всех в этом направлении работать. я не верю, что в наших недрах нет того, что нам нужно. вот если хоть в какой-то степени решишь эту задачу — это памятник можно ставить в любом месте», — сказал президент.

глава государства отметил, что в беларуси более-менее разведали месторождения минеральных удобрений. «но я не верю, что у нас нет больших объемов нефти», — подчеркнул александр лукашенко.

в связи с этим он обратил внимание на то, что в сфере разведки и добычи нефти в беларуси в настоящее время работает только одна компания. причем, как отметил президент, работает неплохо, и руководит ей хороший специалист. тем не менее в этой сфере нет конкуренции.

«не мы придумали — конкуренция должна быть. надо больше мнений, больше впечатлений и прочее», — ориентировал нового министра глава государства.

лукашенко поставил задачу перед новым главой минприроды

у зонах радыеактыўнага забруджвання жыве больш за 900 тыс.чалавек. пра гэта распавёў першы намеснік начальніка дзяржатамнагляду леанід дзедуль на прэс-канферэнцыі, паведамляе белта.


фота белта

наступствы катастрофы на чарнобыльскай атамнай электрастанцыі носяць глабальны характар: яны закранулі больш за два дзясяткі краін. у выніку выбухаў і пажараў у атмасферу было выкінута каля 200 відаў радыенуклідаў з перыядам паўраспаду ад некалькіх гадзін да сотняў тысяч гадоў, пры гэтым асноўны ўдар прыйшоўся на тэрыторыю беларусі, распавёў леанід дзедуль.

«да прыкладу, калі ўзяць радыенуклід цэзій-137, то 35% ад агульнага аб’ёму, які выпаў, прыйшлося на нашу краіну. гэты радыенуклід складае каля 90% дозавай нагрузкі на насельніцтва. за пасляаварыйны перыяд плошча забруджанай тэрыторыі рэспублікі па цэзію-137 зменшылася амаль у два разы і ў цяперашні час складае каля 25,5 тыс.кв. км, або 12% агульнай плошчы краіны», — распавёў ён.

на сённяшні дзень у зонах радыеактыўнага забруджвання размешчана больш за 2 тыс.населеных пунктаў, у якіх пражывае каля 930 тыс. чалавек (185 тыс. — гэта дзеці). гэта тэрыторыі гомельскай, магілёўскай, мінскай, брэсцкай і гродзенскай абласцей.

«карэкціроўка гэтага пераліку ажыццяўляецца кожныя пяць гадоў — на працягу 2024-2025 гадоў работа па радыеэкалагічным абследаванні гэтых населеных пунктаў будзе завершана і ў пачатку 2026 года будзе скарэкціраваны пералік з прыняццем адпаведнай пастановы ўрада», — адзначыў спецыяліст.

гэтая праца ажыццяўляецца ў рамках рэалізацыі дзяржаўнай праграмы па пераадоленні наступстваў катастрофы на чарнобыльскай аэс на 2021-2025 гады. гэта ўжо шостая праграма, яна накіравана на вырашэнне ўсіх наяўных пытанняў на пацярпелых тэрыторыях, у тым ліку ў сацыяльнай сферы, у галіне забеспячэння радыяцыйнай бяспекі.

шэраг мэтавых задач па чарнобыльскай праблематыцы рэалізуецца сумесна з расійскай федэрацыяй у рамках саюзных праграм. «на дадзеным этапе пастаянным камітэтам саюзнай дзяржавы ўжо зацверджана і адобрана сумесная прапанова па распрацоўцы саюзнай праграмы на 2025-2029 гады. у бягучым годзе плануем ужо яе распрацаваць і ўнесці на зацвярджэнне ўраду саюзнай дзяржавы. асобна таксама плануем уключыць у рамках саюзнай дзяржавы мерапрыемствы, прымеркаваныя да 40-й гадавіны з дня трагедыі на чарнобыльскай атамнай электрастанцыі», — сказаў на заканчэнне леанід дзедуль.

плошча забруджвання цэзіем-137 у беларусі з 1986 года зменшылася амаль удвая