Вы тут

Ана Марыя Матутэ Аўсэха


Ана Марыя Матутэ Аўсэха

Дарагія сябры-чытачы «Маладосці», нарэшце вяртаюся дадому пасля кароткага перапынку! Да таго ж у мяне цудоўныя навіны (прынамсі, я іх так бачу): я не проста вяртаюся да вас, а ў якасці сувеніра прывезла вам з далёкіх краёў новую рубрыку. Яна, на маю думку, натуральны працяг калонкі «Прысутны позірк», якая пачала з’яўляцца ў часопісе яшчэ ў 2016 годзе. Калі ў сваіх калонках я дзялілася з вамі рознымі думкамі аб усім і ні аб чым, то «У бібліятэцы з Анхелай», як, верагодна, здагадваецеся, мае іншы характар і даволі канкрэтныя мэты.

Геніяльны беларускі паэт Максім Багдановіч калісьці напісаў: «Я не самотны, я кнігу маю», і я з ім не магу не пагадзіцца — хто мае кнігу, той мае вернага сябра, які падтрымае ў самыя цяжкія моманты і цягам тужлівых перыядаў адзіноты. А тым лепей, калі чалавек сапраўды назапасіў кнігі, словамі Уладзіміра Караткевіча, «перад халоднаю зімой», напоўніў імі сваю душу, а цяпер носіць з сабой не толькі сваё неба, але і багатую, разнастайную бібліятэку. Трэба сказаць, мне ў дзяцінстве пашанцавала: навучылася чытаць рана, бацькі не шкадавалі грошай на новыя тамы, у доме панавала агульная любоў да чытання. Потым я прайшла і праз музычную школу, і праз гуманітарны профіль звычайнай школы, і вывучыла шэраг замежных моў, і, разам з гэтым, узбагаціла свой літаратурны запас.

Рубрыка «У бібліятэцы з Анхелай» ствараецца сёння акурат ад разумення таго, што мае веды пра літаратараў і літаратуры розных краін і эпох могуць мець нейкую вартасць для вас: каму ж не дапамагае знаёмства з такімі творамі, якія лятаюць уласнымі крыламі і ўмеюць віць свае гнёзды ўнутры чытачоў? Я буду кожны месяц выбіраць аднаго аўтара або, як тут, адну аўтарку (без асаблівага парадку, але з імкненнем зрабіць як мага цікавей) і расказваць вам пра яго/яе жыццёвы і творчы шлях. Я разлічваю на тое, што чытачы «Маладосці» ведаюць беларускую літаратуру даволі добра, таму ў нашай з вамі бібліятэцы будуць замежныя літаратары, яркія прадстаўнікі сусветнай літаратуры. Не хвалюйцеся — урыўкі з іх твораў я буду для вас перакладаць.

Такім чынам, ласкава запрашаю да сябе ў бібліятэку. У нас сёння неверагодная госця — іспанская пісьменніца Ана Марыя Матутэ Аўсэха.

У размовах пра сусветную літаратуру з беларускімі сябрамі я заўважыла цікавы прабел у калектыўнай культуры: веды пра іспанскіх аўтараў спыняюцца на Федэрыка Гарсія Лорку і ўзнаўляюць рух наперад толькі з прыходам сучаснага празаіка Карласа Руіса Сафона (пра яго, можа, некалі іншым разам). І дарэмна — вельмі цікавыя рэчы пісаліся ў Іспаніі і ў ХХ стагоддзі. Гэтым тэкстам паспрабую паказаць вам адну такую.

Мудра напісаў Райнер Марыя Рыльке, што сапраўдная радзіма чалавека — гэта дзяцінства. І ніхто не разумее гэта лепш за тых, каго гісторыя пазбавіла яго, няхай і часткова. Ана Марыя Матутэ Аўсэха, прадстаўніца найвыбітнейшых іспанскіх празаікаў (яна была намінаваная і на Нобелеўскую прэмію, якую атрымаў паэт Вісентэ Алейскандрэ, як кажуць некаторыя, «замест яе»), нарадзілася ў Барселоне ў 1925 годзе. Належала да літаратурнага пакалення, назву якому прыдумала сама: los jóvenes sorprendidos, або, калі па-наску, «здзіўленая моладзь». Гэта група літаратараў, чыё дзяцінства прайшло падчас грамадзянскай вайны, якая адбылася ў Іспаніі паміж 1936 і 1939 гадамі, і ў надзвычай складаную пасляваенную эпоху.

Маленькая Ана Марыя, вядома, добра запомніла вайну. Асабліва з улікам таго, што яна была адораным дзіцём і падлеткам: у пяцігадовым узросце, пасля цяжкай хваробы, ад якой ледзь не памерла, яна напісала і праілюстравала сваю першую казку. Першы раман, Pequeño teatro («Малы тэатр»), напісала ў сямнаццаць, але змагла апублікаваць толькі праз адзінаццаць гадоў. Яна была членам Каралеўскай Акадэміі Іспанскай Мовы (трэцяй выбранай у яе жанчынай, займала крэсла літары K), многія яе раманы і зборнікі казак атрымалі самыя прэстыжныя ўзнагароды іспанскай літаратуры як для дарослых, так і для дзяцей.

Мяркую, варта сур’ёзна паразмаўляць пра «дзіцячыя» кнігі Матутэ. Бо, мне здаецца, тут было невялічкае непаразуменне. Памятаеце, Антуан дэ Сент-Экзюперы пісаў, што ўсе дарослыя былі калісьці дзецьмі, але мала хто з дарослых памятае, як гэта — быць дзіцём? Ана Марыя Матутэ Аўсэха з’яўляецца тут выключэннем — яна дакладна памятала. І майце на ўвазе, што ёй было адзінаццаць гадоў, калі пачалася вайна... Што ў выніку? Яе кароткія казкі, у якіх дзеці выступаюць у галоўных ролях, маюць фальклорную аснову, простую структуру і даволі відавочныя сюжэтныя лініі. З тае прычыны, на першы погляд, яны выглядаюць дзіцячымі. Калі ўчытацца, з іншага боку, адразу ясна, што яны не зусім для дзяцей. Нават так: яны зусім не для дзяцей. Яны пра дзяцей для дарослых.

Казкі Аны Марыі Матутэ Аўсэха вельмі добра ілюструюць дзіцячую ментальнасць: яны паказваюць мысленне дзяцей, ход іх думак... Але пісьменніца не баіцца паказваць у сваёй прозе жорсткасць дарослых, вайны і, зрэшты, жыцця — праз наіўную прызму дзіцячых вачэй. Дзеці ў творах Матутэ часта хварэюць, паміраюць або вымушаныя расці (эмацыйна і фізічна) занадта хутка. Па гэтай прычыне мая мама памятае, як у школе, яшчэ ў 1967 годзе (або 1968), прачытала казку Аны Марыі Матутэ Аўсэха і атрымала першы ў жыцці літаратурны шок. Спадзяюся, вы, наадварот, атрымаеце асалоду ад гэтай казкі. Згатуйце гарбатку — і пабачымся ў бібліятэцы праз месяц!
 

Анхела Эспіноса Руіс

***

Хлопчык, у якога памёр сябар

Аднойчы зранку хлопчык устаў і пайшоў да сябра, па той бок агароджы. Але сябра там не было і, калі ён вярнуўся, маці яму сказала:
— Сябар памёр.
Хлопчык, не думай больш пра яго, шукай каго іншага, з кім гуляць. Хлопчык сеў на парог хаты, закрыў твар далонямі і паклаў локці на калені. «Ён вернецца», — падумаў хлопчык. Бо так не можа быць, каб ляжалі шкляныя шарыкі, грузавік і бляшаная стрэльба, ды яшчэ той гадзіннік, які ўжо не ходзіць, а сябар не прыходзіў па іх. Надышла ноч, узышла вялікая зорка, а хлопчык не хацеў вяртацца дамоў на вячэру.
— Давай дадому, хлопчык, бо холад ідзе, — сказала маці.
Але замест таго, каб увайсці, хлопчык падняўся з парога і пайшоў шукаць сябра са шклянымі шарыкамі, грузавіком, бляшанай стрэльбай і гадзіннікам, які не хадзіў. Калі дайшоў да агароджы, голас сябра яго не паклікаў, і ён яго не пачуў ні на дрэве, ні ў студні. Хлопчык шукаў сябра ўсю ноч. І ноч была доўгай, амаль белай, і запэцкала яго касцюм і абутак пылам. Калі зайшло сонца і хлопчыку захацелася піць і спаць, ён выцягнуў рукі і падумаў: «Якія дурныя і маленькія гэтыя цацкі. А гадзіннік, які не ходзіць, нічым не карысны». Ён усё выкінуў у студню і вярнуўся дадому вельмі галодным. Маці адчыніла яму дзверы і сказала:
— Ох, ну і хлопчык, як ён вырас, Божа ж мой, як ён вырас!
І набыла яму мужчынскі касцюм, бо той, які ён насіў, быў яму ўжо малы.

А. М. Матутэ. Са зборніка казак Los niños tontos («Дурныя дзеці»). Пераклад аўтарскі.

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?