Вы тут

Непрачытанае


Непрачытанае

Напэўна, кожнаму надаралася завіснуць са старой кнігай, знойдзенай падчас уборкі ці пры адборы рэчаў на адпраўку ў камору або на гарышча. Нанава перажываць некалі прачытанае, забытае, высвечанае раптам узроставым успрыманнем па-новаму. І здзіўляцца: дык вось жа яно — сугучнае сённяшнім думкам, адказ на пытанні, якія якраз і хвалююць. Яно тут — у надзейна забытай кнізе.

Мы бясконца шукаем новае. Не паспеем засвоіць толькі што атрыманую інфармацыю, як ужо косім вока на свежую. Як цяпер модна гаварыць, мы падсаджаны на пастаянную яе змену. І вельмі крыўдна за аўтараў прамінулых стагоддзяў, чые творы намі па-сапраўднаму не прачытаны і не ацэнены. Мы спадзяемся на шэдэўр, які б адкрыў нам нешта невядомае, уразіў навізной думак. Але ўсё значнае ўжо сказана — і сказана таленавіта. Новае ж часта апынаецца, прабачце за банальнасць, добра забытым старым, толькі другасным і слабейшым. Прыклад? Ды калі ласка!

На мой погляд, разрэкламаваны ў свой час «Алхімік» Паола Каэльё саступае раману Германа Гесэ «Сідхартха» на падобную тэму пошуку Шляху (з апорай на ўсходні светапогляд). Той, хто прагне ісціны, знаходзіць у нямецкага пісьменніка метафару важных этапаў спасціжэння чалавекам жыцця, яго ўзаемаадносін са светам і шлях да сябе. Гесэ не толькі больш глыбокі, але і больш складаны. А мы ж так прызвычаіліся да дынамікі і «фішачак», хаця б у выглядзе таленавітых ілюстрацый, каб воку было за што зачапіцца.

Шукаем, шукаем філасофскую дапамогу, новыя фарбы для карціны свету, а яны вось — побач, на кніжнай паліцы. «Вусны, як карэнне, пілі каханую істоту». Як эратычна і цнатліва-пяшчотна, праўда? Гэта з цудоўнай амаль забытай аповесці Рамэна Ралана «П’ер і Люс», якая, між іншым, гучыць як магутны пратэст супраць войнаў. А паэма Максіміліяна Валошына «Шляхамі Каіна» з падзагалоўкам «Трагедыя матэрыяльнай культуры» здаецца настолькі актуальнай па думцы, абагульненнях і мове, што дзіўна, як так атрымалася, што гэты шэдэўр яшчэ не вывучаецца ў школе ў якасці своеасаблівай ілюстрацыі да гісторыі чалавецтва. Кожная глава — адкрыццё.

Мудрагельствуюць у нас наконт пазітыўнага мыслення, і многім здаецца, што афірмацыі Луізы Хей і іншых гуру нашага часу — гэта нешта новае. А гэта не так. Па-першае, думкамі пра санагеннае мысленне набітыя амаль усе духоўныя вучэнні. Па-другое, быў і ёсць цудоўны раман Элінор Портэр «Паліяна». Галоўны ўрок, дадзены бацькам дзяўчынкі перад сыходам з жыцця, — пачынаць дзень з пошуку радасці. Гэта і ратуе дзяўчынку-сірату ў яе няпростым жыцці. У Фэйсбуку ёсць старонка, дзе такая тэрапія прапануецца для пераадолення зімовай дэпрэсіі.

А які дасціпны забыты «Хор» Чэстэртана! Вось нават і пераказваць не буду: выслізне тонкасць філосафа. Хацела аддаць у бібліятэку лішнія кнігі, у тым ліку і зборнік «Самасвядомасць еўрапейскай культуры ХХ стагоддзя», пагартала і — завісла, адчуваючы, як ад асалоды бягуць па целе славутыя мурашкі. Цяпер у хвіліны суму я ўспамінаю аптымістычны хор чалавецтва з эсэ і міжволі ўсміхаюся.

Тэхналагічны прарыў паставіў нас перад новымі праблемамі: ці можа быць нешта накшталт свядомасці ў машын, ці можа ўзнікнуць свабода волі ў робата, ці можна ствараць прылады, якія самі сябе праграмуюць… Навуковая фантастыка заўсёды была полем віртуальнага эксперыменту. Цяпер дадамо і кіно. Ці памятае хто геніяльную, на мой погляд, «Маску» Станіслава Лема? У гэтай невялікай кнізе дастаткова адказаў на прыкладзе метамарфозаў істоты, запраграмаванай на забойства: ад ракавой прыгажуні да жудаснай металічнай сараканожкі, яго (яе) рэфлексіі. А матыў адказнасці навукі ў Лема гучыць рэфрэнам ва ўсіх творах.

Хіба можна нешта дадаць істотнае ў тэме пра Сістэму бюракратыі ў кафкіянскім «Замку»? Вобраз настолькі яскравы і несуцешны, што астатняе можа хіба разбаўляць уражанне. Новыя дэталі не заўсёды патрэбны. І антыўтопія Дж. Оруэла вычарпала тэму, як мне здаецца. Канечне, калі чытаць гэтыя творы ўважліва, і, канечне ж, не ў адаптаваных версіях. Цяпер жа з мэтай эканоміі многае прыстасоўваецца пад фармат азнаямлення. Існуе цэлы праект, які стварае матэрыялы, што сцісла перадаюць сэнсы кніг. О часы, о норавы!

Людміла РАХМАТУЛІНА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Захаваць. Нельга знесці

Захаваць. Нельга знесці

Знакі прыпынку нарэшце расстаўлены.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.