Вы тут

На месцы дома ўбачыў варонку


Былы гамяльчанін Зіновій Хайкін у вайну быў на фронце, а вяртацца яму пасля 1945-га ўжо не было куды


Да Зіновія Хайкіна прыйшлі актывісты суполкі “Белая Русь”

Летась мы ў Самары ўручалі медаль “75 год вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў” ветэрану Вялікай Айчыннай вайны Зіновію Хайкіну. Пры тым высветлілі: Зіновій Маркавіч нарадзіўся ў Гомелі 1 сакавіка 1925 года: хутка ў яго юбілей. 95 гадоў! Таму й хочацца пра земляка расказаць.

Да вайны хлопец вучыўся ў гомельскай школе імя Камінтэрна, якая, згадвае, была на Гогалеўскай вуліцы, хадзіў і ў музычную школу. З пачаткам вайны 16-гадовы юнак запісаўся ў народнае апалчэнне. З дакументаў таго часу вынікае: ужо 23 чэрвеня 1941 года ў Гомелі пачалася мабілізацыя мужчын прызыўнога ўзросту. Тысячы жыхароў горада выказалі жаданне стаць добраахвотнікамі. Тады ж была арганізавана барацьба з варожымі дыверсантамі, парашутыстамі, ахова важных аб’ектаў. Прадпрыемствы горада пачалі пераходзіць на выпуск ваеннай прадукцыі. Напрыклад, станкабудаўнічы завод імя Кірава вырабляў мінамёты, “Гомсельмаш” — міны, “Рухавік рэвалюцыі” — гранаты. На кандытарскай фабрыцы “Спартак” асвоілі выпуск гаручай сумесі — каб змагацца з варожай бранятэхнікай. Тую сумесь разлівалі ў бутэлькі на лікёрагарэлачным заводзе. І запалкі спецыяльныя выпускаліся на фанерна-запалкавым камбінаце. На швейных фабрыках, у майстэрнях горада шылі ваеннае абмундзіраванне.

Да пачатку ліпеня фронт наблізіўся да Гомельшчыны. 4 ліпеня танкавыя злучэнні вермахта ўварваліся ў Жлобін і Рагачоў, а рух на Гомель перакрывалі 21-я і 13-я арміі. Войскі Заходняга фронту атрымалі загад: усімі сіламі абараняць Гомельскі ўмацаваны раён. А на пачатку жніўня пачалася эвакуацыя на ўсход абсталявання прамысловых прадпрыемстваў, матэрыяльных каштоўнасцяў. За кароткі тэрмін на Урал і ў Паволжа з Гомеля вывезлі абсталяванне 42 прадпрыемстваў. Толькі для эвакуацыі станкоў і матэрыялаў завода “Гомсельмаш”, завода ў імя Кірава і паравозавагоннага спатрэбілася больш за 2,5 тысяч вагонаў.

Тады й Зіновій Хайкін разам з бацькамі быў эвакуяваны ў Чкалаўскую (цяпер Арэнбургская) вобласць Расіі, у Меднагорск. У студзені 43-га быў прызваны ў Чырвоную армію, накіраваны для вучобы ў 2-е Бердычаўскае пяхотнае вучылішча, якое на той час было ў Тамбове. Ды скончыць яго юнак не паспеў. Улетку 1943-га курсанты былі падняты па трывозе, адпраўлены на Паўднёва-Заходні фронт у 8-ю гвардзейскую армію генерала Чуйкова. Баявы шлях радавы Хайкін пачаў камандзірам кулямётнага разліку 120 стралковага палка 39 гвардзейскай дывізіі. Удзельнічаў у наступе на Запарожжа ў складзе 3-га Украінскага фронту. 11 кастрычніка ў наступальных баях быў цяжка паранены. Яго адправілі на лячэнне ў Саранск Мардоўскай АССР. У студзені 1944-га Зіновій Хайкін вярнуўся на фронт, але трапіў на 3-ці Беларускі фронт, у 265 знішчальна-супрацьтанкавы артполк. У яго складзе ўдзельнічаў у баях за вызваленне Беларусі, Польшчы, Усходняй Прусіі, удзельнічаў у штурме Кенігсберга. 7 лютага 1945 года ў баях пад Ландсбергам (Усходняя Прусія, цяпер горад Гураў-Ілавецке, Польшча) зноў быў паранены, адпраўлены на лячэнне ў шпіталь у горад Ісінбург. Пасля шпіталя вярнуўся ў 47 знішчальна-супрацьтанкавую брыгаду камандзірам узвода разведкі, якую пасля заканчэння вайны ў Еўропе перадыслакавалі ў Манголію: каб весці вайну з Японіяй.

Расказваць пра саму вайну Зіновій Маркавіч не любіць, нам адказаў так: “Вайна — гэта цяжкая праца, звязаная са смерцю. Вельмі часта цяжка нам даводзілася, але мы ўсё вытрымалі і перамаглі!” Пасля перамогі над Японіяй Зіновій Хайкін у сакавіку 1946-га быў дэмабілізаваны ў званні старшага сяржанта і вярнуўся да бацькоў, якія жылі тады ў Куйбышаве (Самара) у дзядзькі. Працаваў памочнікам выхавальніка ў Сувораўскім вучылішчы, працягнуў вучобу ў музычным вучылішчы, якое закончыў у 1950 годзе. Працаваў у Самарскай філармоніі, Драматычным тэатры, Акадэмічным тэатры оперы й балета. У 1995 годзе, ва ўзросце 70 гадоў, выйшаў на пенсію.

Пасля заканчэння вайны ў Гомелі наш зямляк быў адзін толькі раз. “Калі прыехаў да бацькоўскага дому на вуліцы Партовай, 15, што насупраць былога стадыёна “Дынама”, то на месцы дома ўбачыў толькі велізарную варонку, — так успамінае Зіновій Маркавіч. Куды было вяртацца? Вось так і засталіся мы жыць у Куйбышаве”.

Зіновій Хайкін узнагароджаны ардэнамі Чырвонай зоркі, Айчыннай вайны I ступені, медалямі “За адвагу”, “За ўзяцце Кенінгсберга”, “За перамогу над Германіяй”, “За перамогу над Японіяй”, шматлікімі юбілейнымі, памятнымі медалямі.

Алег Ксяндзоў, кіраўнік Самарскай рэгіянальнай грамадскай арганізацыі па захаванні й развіцці самабытнасці беларускага народа “Белая Русь”

Нумар у фармаце ПДФ

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.