Вы тут

Спартсменка Настасся Яцэвіч: 30 кіламетраў ідзеш, а 20 церпіш


Хадакі пераадольваюць каля 400 км у месяц, 50 з іх — за чатыры гадзіны. Што адчувае арганізм, і як аднаўляецца пасля падобнага стрэсу.

Настасся Яцэвіч у спартыўнай хадзе ўжо 20 гадоў, за яе спінай дзве Алімпіяды, чэмпіянаты свету і Еўропы. Яна выступала на дыстанцыях 5, 10, 20, 35 км, а потым перайшла на 50 км. Сёлета адзін з галоўных стартаў для Настассі — камандны чэмпіянат свету, які ўпершыню ў гісторыі прыме Мінск. Па вуліцах нашага горада пройдуць найлепшыя хадакі з 50 краін. У перыяд падрыхтоўкі да гэтага турніру ўраджэнка Омска, якая ў дзяцінстве пераехала ў беларускі гарадскі пасёлак Акцябрскі, падрабязна расказала пра гэты від спорту. Што адчувае спартсмен на дыстанцыі 50 км, чаму некаторыя страчваюць прытомнасць і чым харчуюцца хадакі ў гэты час?


«Паказаць усё найлепшае дома»

— Анастасія, раскажыце, які старт сёлета будзе для вас у прыярытэце?

— Для многіх самым галоўным стартам будуць Алімпійскія гульні, але для нас, мне здаецца, на роўных з ім будзе і чэмпіянат свету, які пройдзе ў маі ў Мінску. Для хады гэта вялікая падзея, магчымасць паказаць і сябе, і твар краіны. Я мэтанакіравана рыхтуюся да яго. Ужо прайшоў адзін збор у Турцыі, ішла там 20 км, хацела паглядзець сваю гатоўнасць. 50-кіламетровыя дыстанцыі я хаджу ўжо два гады, але адчуваю, што яшчэ не самарэалізавалася, таму настроена на гэты чэмпіянат. Тут не трэба праходзіць акліматызацыю, проста патрабуецца сабрацца, падрыхтавацца і паказаць усё найлепшае дома.

— Дзве алімпійскія ліцэнзіі ў хадзе ў беларусак ужо ёсць, але ад краіны могуць удзельнічаць тры спартсменкі. Прэтэндуеце на пуцёўку?

— Цяпер я рыхтую сябе да 50 км, таму толькі пасля чэмпіянату свету буду спрабаваць адбірацца на Алімпійскія гульні. Не хачу фарсіраваць падзеі, я яшчэ не ў ідэальнай форме, хоць зразумела, што кожнаму хацелася б паехаць на Гульні.

— Што галоўнае ў хадзе: тэхніка, генетыка, падрыхтоўка?

— Мне здаецца, усё. Псіхалогія, фізіка, медыцына — трэба, каб склалася ўсё адразу. Трэніруюцца ўсе, перамагчы жадаюць усе, але выйграе той, у каго ў пэўны дзень супадуць усе фактары. Генетыка таксама важная: хтосьці спрынтар, хтосьці больш схільны да цягавітасці — ад гэтага таксама залежыць многае, але гэта можна вызначыць яшчэ ў дзяцінстве, нават візуальна, па размяшчэнні і выглядзе цягліц.

— У вашым відзе спорту часта даводзіцца праяўляць і цярпенне, і характар, і працавітасць. У які момант хады на 50 км трэба пачынаць пераадольваць сябе?

— Як кажа мой трэнер, 30 кіламетраў ідзеш, а 20 церпіш. Вельмі заманліва бывае на 32—34 кіламетры, здаецца, што ты ўсё можаш, такі свежанькі, а потым цябе накрывае так, што апошнія пяць кіламетраў можаш наогул не дайсці. Таму першыя 30 лепш ісці спакойна, а потым цярпець і не тузацца. Калі становіцца цяжка, разумееш, што такое адчуванне ва ўсіх, спрабуеш сябе ўгаворваць, здараецца, што кожны крок угаворваеш сябе. Калі пераадолеў гэты пераломны момант, то ўжо адкрываецца другое дыханне. А бывае, не адкрываецца, тады гэта называецца «напакутаваўся».

— Памятаеце, як вам даліся першыя 50 кіламетраў?

— Гэта было ў Кітаі, на камандным чэмпіянаце свету, і я паказала там нядрэнны вынік — 9-е месца. Гэта было незразумела, таму што я не ведала, чаго чакаць, — можа быць, таму і не было дужа складана. Потым на чэмпіянаце Еўропы я вельмі добра была гатова, ішла чацвёртая, даганяла чэмпіёнку свету — партугалку, але суддзі вырашылі мяне прытрымаць, далі пяць хвілін штрафу. Спартсменка з Партугаліі была лідарам сезона і проста павінна была выйграць любымі шляхамі. У нас ад судзейства залежыць многае, таму што від спорту тэхнічны. Тады я нахапала шмат картак літаральна за 500 метраў. Па сутнасці, прычапіцца можна да любога спартсмена. Суддзі размешчаны на дыстанцыі праз кожныя 300 метраў, усіх мы ведаем ужо ў твар, ведаем, ад каго чаго можна чакаць. Часам судзяць вельмі лаяльна, а бывае, што ўсе як адзін вельмі злыя.

«Памятаю, упала, але ўстала і пайшла далей»

— Што адчувае арганізм на працягу гэтых 50 кіламетраў, ці бываюць нечаканыя сітуацыі са здароўем?

— Так, можна хутка пачаць, тады арганізм уміг закісляецца і ламаецца, ад гэтага маладыя спартсмены часта не даходзяць да фінішу або падаюць. Другая прычына — не ідзе харчаванне. Мы ж харчуемся па ходзе дыстанцыі рознымі энергетычнымі напоямі, але яны могуць не падысці, і тады страўнік спыняецца, спартсмена пачынае ванітаваць. У моцную спякоту арганізм блакіруецца, уключае сваю ахоўную функцыю, каб чалавек не памёр. І тады спартсмен страчвае прытомнасць. Гэта не слабасць, як многія думаюць, а элементарная абарона, прыдуманая прыродай. У мяне было такое перад Алімпіядай у Рыа. Памятаю: іду і раптам на 15-м кіламетры пачынае цямнець у вачах, сама не разумею чаму. Пачынаю сябе пераконваць, што трэба сабрацца. Я нават упала, мой трэнер ужо выключыў секундамер, але ў падсвядомасці ў мяне было, што трэба ўстаць і скончыць дыстанцыю, я ўстала і пайшла. Самае цяжкае — гэта калі ты не гатовы выходзіць на старт, яшчэ не зрабіў усю работу для гэтага, а цябе, як кацяня, кідаюць у барацьбу. Гэта цяжка і псіхалагічна, і фізічна.

— Колькі часу трэба для аднаўлення арганізма пасля 50-кіламетровай дыстанцыі?

— Месяц, пяць тыдняў. Трэба каб усе крывяныя цельцы, якія зламаны, аднавіліся, прыйшлі ў норму мышачныя звязкі, суставы, не кажучы ўжо пра галаву, таму што пасля старту, як бы ты ні выступіў, добра ці дрэнна, — ты знясілены. Калі выйграў, здаецца, усё добра, але ўсё роўна ты псіхалагічна выпусташаны, трэба зноўку запоўніць гэтую ўнутраную пустэчу і са смакам пайсці на трэніроўку.

У гэты месяц мы ўсё роўна трэніруемся, але ўжо ў сваё задавальненне, бегаем, плаваем, хадой не ходзім, каб адцягнуцца. Я люблю пры гэтым яшчэ памяняць абстаноўку, паехаць на іншую трасу або пабегаць у зале, таму што арганізм усё роўна ж памятае, як ты на гэтай трасе паміраў. Нават хадоўкі, у якіх раблю складаныя трэніроўкі, не абуваю нейкі час.

— Якія ўмовы самыя складаныя для хады?

— Самае складанае надвор'е для нас — спякота, напрыклад, якая была на чэмпіянаце свету 2019 года ў Досе. Людзі там проста падалі. А так — мы хадзілі і пад дажджом, і ў вецер. У нас жа ў Беларусі няма такіх паўднёвых гарадоў, у якіх можна было б праводзіць спаборніцтвы вясной у камфортных умовах. Так што летась за дзень да старту ў Гомелі чысцілі трасу ад снегу, а нам у трусах трэба ісці. Хадакам абавязкова трэба выступаць у кароткай форме, каб суддзі бачылі калена. Але па холадзе ўсё роўна лягчэй хадзіць, чым у спякоту.

— Які ўзрост найбольш падыходзіць для добрых вынікаў у хадзе?

— Мне здаецца, пачынаючы з 25-28 і да 40 гадоў. У нас жа цыклічны від спорту, таму я назіраю, што свае найлепшыя вынікі людзі паказваюць і ў 35, і ў 40 гадоў. Ёсць іспанец, якому ўвогуле 50, і ён яшчэ ходзіць на роўных са многімі. Тут вялікую ролю адыгрывае вопыт, калі ты псіхалагічна і фізічна напрацаваны.

— Ці лічыце, колькі кіламетраў вы праходзіце за сезон?

— За сезон — не ведаю, але, напрыклад, за гэты месяц у мяне 360 кіламетраў, бывае і па 400—420.

«Дзяцінства праходзіла ў асноўным на стадыёне»

— Вы нарадзіліся ў Омску, але пераехалі ў беларускі Акцябрскі. Цяпер адчуваеце сябе беларускай?

— Вядома. Але ў Расіі таксама вельмі камфортна сябе адчуваю, знаходжу агульную мову з расіянамі, хоць паміж нашымі народамі ёсць невялікая розніца.

— Успомніце, як праходзіла ваша дзяцінства ў Акцябрскім.

— Вельмі весела, у мяне ёсць яшчэ два браты — старэйшы і малодшы. Тата заўсёды працаваў трэнерам у мясцовай спартыўнай школе, таму дзяцінства праходзіла ў мяне галоўным чынам на стадыёне. Тата забіраў з садка і вёў з сабой на работу. Выдатна памятаю — більярд, тэніс, бегавыя дарожкі. Лета — гэта рэчка, возера: у нас жа не было камп'ютараў, таму ўвесь час праводзілі на вуліцы. У двары былі ў асноўным хлапчукі, таму я гуляла з імі ў футбол, баскетбол, казакоў-разбойнікаў. Раніцай то абліваліся халоднай вадой, то бегалі кросы, было такое, што кожны вечар адціскаліся з братамі на час. Я настолькі натрэніравалася, што калі прыйшла ў вучылішча, устанавіла рэкорд — адціскалася каля 100 разоў.

— Атрымліваецца, бацька — ваш першы трэнер?

— Так, у нас у спартыўнай школе ён выкладаў не толькі лёгкую атлетыку, але і настольны тэніс. Я не асабліва разглядала прафесійны спорт для сябе, у мяне былі то гурткі вязання, то танцы, а тата пастаянна нагадваў, што сёння трэніроўка. Пазней, калі пачалі ездзіць на спаборніцтвы, мне стала падабацца, з'явілася цікавая кампанія.

— Вам не здавалася, што хада — даволі сумны спорт, той жа настольны тэніс нашмат цікавейшы?

— Для дзіцяці так, але тата ў мяне матэматык-фізік, таму ў яго лагічны склад розуму. Калі ён бачыў, як я гуляю ў тэніс, не разумеў, як можна не разлічыць, дзе падбіць шарык, як яго падсекчы, як не звярнуць увагі на траекторыю. А я стаяла і проста махала гэтай ракеткай. Тата казаў, што гэта ганьба, а не гульня. Там, дзе трэба лагічнае мысленне, у мяне нічога не атрымлівалася, а вось там, дзе трэба было бегаць, скакаць, праблем не было. Потым проста не было каму выступаць на спаборніцтвах, і тата сказаў: «Ідзі ты, паспрабуй у хадзе». У мяне даволі хутка ўсё стала атрымлівацца, першы раз заняла трэцяе месца. А дзіцяці што трэба? Медаль ды грамата.

— Якія ў вас планы цяпер? Вы казалі, што, магчыма, гэтая Алімпіяда стане для вас апошняй.

— Цяжка вырашыцца на сыход — думаеш, можна ж зрабіць перапынак і паспрабаваць вярнуцца да Парыжа. Я не буду загадваць. Цяпер хачу рэалізаваць сябе на чэмпіянаце свету, а далей буду глядзець. Вядома, ужо нейкія мікратраўмы турбуюць перыядычна, матываваць сябе ўвесь час таксама складана. Да таго ж цяпер я хачу ўжо і сям'ю, і дзяцей. Хтосьці можа сумяшчаць гэта з прафесійным спортам, але для мяне гэта не варыянт. Я не ўяўляю, як пакіну сваё дзіця і паеду на зборы на месяц-два і не буду кантраляваць і бачыць, што там адбываецца. Хачу, каб у майго дзіцяці была мама, каб яно не думала, што яна жыве ў камп'ютары, у скайпе.

Дар'я Лабажэвіч

Фота з асабістага архіва гераіні

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.