Вы тут

Агляд чытацкай пошты


Сто залпаў салюту ў гонар ветэрана!

Мой дзядуля Эдуард Сямёнавіч Дзяўго жыве ў вёсцы Еленка Маладзечанскага раёна. Ён ваяваў на 1-м Беларускім фронце пад камандаваннем маршала Ракасоўскага, у складзе 32-га пяхотнага палка прайшоў шлях Беласток—Варшава—Кёнігсберг, узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, дзясяткамі медалёў.

Нягледзячы на ўзрост (а дзядулі ні многа ні мала сто!), ён нястомны апавядальнік і цікавы суразмоўца. З ім можна пагаварыць на самыя розныя тэмы, аднак першая і галоўная для яго — вайна.

Што-нішто з яго ўспамінаў адкрыла для мяне новыя цікавыя факты, падрабязнасці з гісторыі нашага роду і рэалій часу.


— Помню ўсё, як быццам яно ўчора было, — не раз прызнаваўся дзядуля. — У тую нядзелю мы, хлопцы з Еленкі і ваколіц, пайшлі ў Дубровы (гэта суседняя вёска) на заняткі па ваеннай падрыхтоўцы. Там і пачулі, што вайна пачалася, але нам не верылася: усё ціха было, нічога не чуваць. Вярнуліся дадому, ноч перажылі, а назаўтра прачнуліся — самалёты равуць...

Першы час мы дома на гаспадарцы былі. У войска прызвалі значна пазней, пасля вызвалення Беларусі, разам з братамі Адольфам і Міхаілам. Прыйшлі ў Радашковіцкі ваенкамат, адтуль на цягнік — і ў Бабруйск, у крэпасць. Навучалі там месяцы са тры (жылі ў бараках), найперш — як трэба страляць, да суровага жыцця рыхтавалі. На дварэ, напрыклад, марозік, а нас прыгналі да рэчкі і загадваюць хутка распрануцца і лезці ў ваду. Мы: «Як гэта? Голымі? Змерзнем...» А нам у адказ: «А калі на фронце спатрэбіцца? Як вы будзеце фарсіраваць рэчку?»

І потым такі спатрэбілася!

Прынялі прысягу і адразу на фронт. Прывезлі на цягніку ў Польшчу, у Беласток, размеркавалі, адправілі ў лес, кажуць — рабіце зямлянкі.

Абутак у нас благі быў, дзіравы, але на гэта ніхто не глядзеў. Цэлымі днямі ходзіш з мокрымі нагамі, ды яшчэ і нанач ідзеш у халодную зямлянку... Але ж нічога не зробіш, трывалі.

Зіму жылі ў лесе. Пасля адправілі на Кёнігсберг. Ішлі туды вельмі хутка. Памятаю, неяк сказалі, што сёння многа прайшлі — семдзесят кіламетраў...

Мне вельмі пашанцавала, што на вайне я быў разам з братам Адольфам. І не толькі ў адной дывізіі, але і пры адным кулямёце. Разам мы цягалі яго: брат — ніжнюю частку, я — ствол, які важыў каля трох дзясяткаў кілаграмаў.

Вера ў Бога яшчэ ратавала. Свой нацельны крыжык я ніколі не здымаў.

Але ж неяк мы фарсіравалі рэчку Нісу, сталі наступаць. Адольф быў наводчыкам кулямёта, я падносіў патроны. Помню, бягу і думаю: вось за тым узгорачкам упаду... Толькі сабраўся і бах — паваліўся, як скошаны. Мусіць, снайпер страляў. Як праз сон чую: «Ай-я-яй! Эдзіка забілі!» Гэта брат крычыць.

Пазней мне перавязалі нагу, і я разам з іншымі параненымі застаўся ляжаць на полі. Увечары нас сталі падбіраць, укладваць на калёсы. Прывезлі ў нейкую вёсачку, але палажылі чамусьці проста на зямлю, пакінулі нанач. Толькі назаўтра прыйшлі дактары і ўжо вырашалі, каго куды везці і як лячыць. Шпіталя не было. У нейкай хаце доктар рабіў перавязкі. Пасля ў цагельні лячылі. Рана стала крыху зацягвацца, зажываць, і мяне выпісалі ў запасны полк. Туды час ад часу прыязджала машына — высвятлялі, хто з якога палка, і забіралі. Так я зноў трапіў у сваю дывізію, што стаяла на мяжы з Чэхаславакіяй. Затым нас з Адольфам мабілізавалі.

...Пасля вайны працаваў у калгасе. Памятаю, пасля агляду ў шпіталі адна доктарка сказала: «З вашым здароўем, Эдуард Сямёнавіч, трэба лёгкую работу шукаць, не для вас цяжкая фізічная праца». А я толькі засмяяўся: «Міленькая, дзе ж вы на вёсцы лёгкую работу бачылі?»

Да працы, любой, я прывучаны з дзяцінства. Бацькі былі хлебаробы. Нас, дзяцей, мелі васьмёра: шэсць хлопцаў і дзве дачкі. Самы старшы — Юзаф, потым Міхаіл, Ядвіга, Ванда, Адольф, я. Пасля мяне — Валюсь, а затым яшчэ Волісь.

Бацька памёр, калі мне было 12, а малодшыя і зусім малыя... Нагараваліся... А потым яшчэ і брат Юзя, які пасля бацькі за кармільца застаўся, разбіўся на таку.

Я пры панскай Польшчы скончыў у Пугачах чатырохкласную школу (навучанне праходзіла ў хаце, асобнага будынка не было). Потым мяне адправілі вучыцца ў мястэчка Гарадок, але пасля смерці брата на гаспадарцы працаваць не было каму, і ў шосты клас я ўжо не пайшоў.

Усё жыццё працаваў на зямлі: то ў калгасе на паляводстве, то вартаўніком пры конях, то пастухом... Мучыліся тады, бо пашы зусім не было, а затым у Еленку прыгналі яшчэ і кароў. Стаялі яны ў таках, у канюшні — кароўнік потым з'явіўся, і я загадчыкам фермы стаў. Хапіла ліха... Але ж змагаўся, стараўся як найлепш, 22 гады кіраваў.

Нашаму пакаленню цяжка жылося: трэба было і гарады будаваць, і гаспадарку выцягваць. Памятаю, у Налібоцкую пушчу пасылалі — прызначылі сто кубаметраў лесу вытраляваць. У нас добры конь быў. Снег, маразы, а мы набяром коням сена, сабе — хлеба... У лесе жылі, на марозе начавалі. Хто коней не меў, дрэвы рэзалі. Бярвенні па рэчцы сплаўлялі.

І тады, далібог, не глядзелі, хто там франтавік, хто не. Адразу пасля вайны бабы нават казалі: хто ваяваў — той прапаў, загінуў, а вы, можа, і пораху не нюхалі. Але я шкадаваў гэтых жанчын, бо ліха ім шмат дасталася, многія паўдавелі, цягнулі дзяцей, гаспадарку. Я ім па-добраму казаў: «Дурніцы, каб усіх пабілі — дык тут немцы былі б...

Ды і падумайце — касой косяць, і тое нейкая травіна застанецца. Таксама і на вайне»...

Але што казаць: пабілі ў нас многа — і мужыкоў, і хлопцаў...

Да рэвалюцыі ў Еленцы 60 хат было. Пры Польшчы парабілі хутары, і вёска амаль знікла: толькі сем двароў засталося, і адзін з іх — наш.

Пасля вайны талакой школу збудавалі.

Тут я і ажаніўся ў 47-м, не ў лепшы час. Марыю прысваталі, сказалі, што ёсць харошая дзяўчына, швачка. Я ўбачыў, што яна прыгожая, працавітая. Сталі мы з ёй разам хадзіць да касцёла ў Дубровы...

Спачатку жылі з ёй у доме маці, сталі памалу будавацца. У сваю хату засяліліся, калі там яшчэ і падлогі не было, — глінай выбілі. Так і жылі, усё паціху зрабілі, траіх дзяцей на ногі паставілі... Марыя працавала даяркай, вельмі добра шыла: сукенкі, спадніцы, гарнітуры рабіла ўсяму наваколлю. Дзеўкі, маладзіцы аж вішчалі ад яе фасонаў! Да таго ж яна і пявуння была. Хадзілі мы на вечарыны, танцавалі і польку, і кракавяк, а найболей любілі вальс...

Раней на Дуброўскі сельсавет было 47 ветэранаў, збіраліся кожны год на 9 Мая. А цяпер ужо нікога з маіх сяброў не засталося. Толькі я і адна партызанка ў суседняй вёсцы.

***

...З прыгожым юбілеем, стагоддзем, майго дзядулю прыязджала віншаваць кіраўніцтва Аляхновіцкага сельвыканкама, тэрытарыяльнага цэнтра сацабслугоўвання, прафсаюзнай і ветэранскай арганізацый, настаўнікі і, вядома ж, нашчадкі!

Увечары ў гонар юбіляра быў салют у сто залпаў, які стаў сапраўднай падзеяй для невялічкай вёсачкі і яе жыхароў.

Ірына ЛАПЦЁНАК, унучка і (гэта дзякуючы дзеду з бабуляй) кандыдат філалагічных навук, дацэнт, дырэктар Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў, г. Мінск


Нашы, глыбоцкія!

...Не вам казаць: для таго каб паступіць у медінстытут, трэба дасканала вывучыць хімію з біялогіяй.

Аляк­сандр Яў­ге­на­віч Смоль­скі, Аляк­сей Ле­а­ні­да­віч Ка­буш,  Ан­тон Аляк­санд­ра­віч Ла­та­ноў­скі.

Дзесяцігоддзямі я выкладала ў школе гэтыя прадметы, помню вельмі многіх вучняў, але ж асобных, здаецца, найбольш. Антон Латаноўскі, напрыклад, прагна лавіў ці не кожнае слова, выконваў самыя складаныя заданні, шмат займаўся самастойна... І вось, помню, тэлефонны званок яго бацькі: Антон паступіў!

Нават я тады была на сёмым небе ад шчасця! Што ўжо казаць пра студэнта!

З часам ён паспяхова скончыў медыцынскі інстытут, інтэрнатуру і спраўдзіў-такі сваю мару: стаў хірургам, дзесяць гадоў працуе ўжо ў нашай Глыбоцкай раённай бальніцы і застаецца такі ж уважлівы да людзей, уедлівы да ведаў ды старанны да працы.

Многія ў райцэнтры ведаюць Антона Аляксандравіча, шчыра паважаюць і яго, і ягоных калег Аляксандра Яўгенавіча Смольскага і Аляксея Леанідавіча Кабуша — спецыялістаў з багатым прафесійным досведам.

І вось што цікава: неяк я трапіла ў абласную бальніцу, папрасілася на аперацыю да аднаго хірурга, але ён адмовіўся, бо гэта, маўляў, не ягоны профіль: ён робіць іншыя аперацыі.

Нашы ж хірургі не дзеляць іх на «свае» і «нечыя» — яны днём і ноччу ратуюць людзей, працуюць поплеч, за што яшчэ раз хочацца сказаць ім: «Дзякуй!»

Зоя Наваенка, г. п. Падсвілле, Глыбоцкі раён


Каб помнілі...

Афганская вайна — своеасаблівая старонка нашай гісторыі, напісаная крывёй вайскоўцаў, слязьмі і горам іх родных. На карце Беларусі амаль не знойдзецца мясцін, ураджэнцы якіх не ўваходзілі б у склад так званага абмежаванага кантынгенту...

Ваявалі ў Афганістане і дзесяць хлопцаў з вёскі Дварэц ды ваколіц: Юрый Белятка, Віктар Буткевіч, Анатоль і Юрый Губко, Аляксандр і Генадзь Жылінскія, Валерый Івашка, Сяргей Сямашка, Уладзімір і Дзмітрый Лазовікі. Апошні з іх, ураджэнец вёскі Малая Палонка, за праяўленыя мужнасць і адвагу (на вялікі жаль, пасмяротна) узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі. Яго імя носіць піянерская дружына школы, сёлета ў рамках праекта «Без права на забыццё» збіраюцца матэрыялы для стварэння музейнага пакоя, для падрыхтоўкі кнігі пра воінаў-інтэрнацыяналістаў Дзятлаўшчыны. Валанцёры сочаць за парадкам на магілах Дзмітрыя Лазовіка і Юрыя Беляткі, штогод да дня памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў у школе праводзіцца адкрыты турнір па валейболе...

На прыкладзе гераізму старэйшых выхоўваецца патрыятызм маладых.

Сяргей Каско, кіраўнік школьнага гісторыка-краязнаўчага музея, Дзятлаўскі раён


«Вайна» ў малодшай групе

...У той дзень унука з садка забірала я. Прыйшла, зазірнула ў пакой — малога нідзе не відаць. Не відаць і выхавацелькі, каб спытацца, дзе ён... Праўда, у цэнтры пакоя — дзіцячы натоўп. І заняты ён, мяркуючы па сагнутых, напружаных спінах, нечым вельмі сур'ёзным.

— Нясіце бінты! — даносіцца адтуль.

— Сястра, скальпель!

На ватных нагах кідаюся туды, праціскаюся паміж дзецьмі ў цэнтр натоўпу і бачу, што там, на падлозе (рукі раскінуты, вочы заплюшчаны) ляжыць наш хлопчык!

— Гэта яны ў вайну пяць хвілін гулялі, — ціха з-за спіны падказвае выхавацелька. — А цяпер во, лечаць параненых.


Ад гарэлкі розум мелкі?

Неяк раз еду я ў аўтобусе. Народу не сказаць, каб шмат, але месцы ўсе занятыя. А ў праходзе п'яны стаіць — ледзь на нагах трымаецца. Ва ўсякім разе, кандуктар проста не ведае, як яго абысці.

П'яны гэтую нерашучасць разумее па-свойму.

— Адкрыйце люк, — загадвае кандуктару, — а то вельмі горача.

— Гэта аварыйны. Бачыце, — жанчына паказвае пальцам уверх, — так і напісана: адкрываецца ў час аварый.

— Ага, значыць, такі адкрываецца?! — настойвае п'яны.

— Дык я ж кажу: у час аварый, пажараў...

— Тады адчыняйце: у мяне ўнутры ўсё гарыць!..

— Бач, ты — п'яны, — з павагай прамаўляе мужчына, што сядзіць побач са мной, — але розум не страціў.

Наталля Шастакова, г. Гомель

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Адзін з найбуйнейшых рэгіёнаў, які захаваўся ў некранутым стане і які за разнастайнасць азёр, рэк і балот празвалі Еўрапейскай Амазонкай (ці морам Герадота), усё яшчэ застаецца невядомым шырокаму колу турыстаў

Грамадства

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Нацыянальным брэндам Беларусі па праве лічыцца сацыяльная падтрымка сем'яў дзяржавай, і таму напярэдадні Міжнароднага дня сям'і прадстаўнік

Калейдаскоп

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Пачнём, зразумела, з дзяўчынак, бо менавіта іх мамы ўжо цяпер ламаюць галаву над выпускным уборам дачок.