Вы тут

Штуршок да новага, крок да лепшага


Значная падзея ў культурным і навуковым жыцці краіны — І Рэспубліканскі краязнаўчы форум — прайшоў на пляцоўках Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь. У межах Года малой радзімы арганізатары форуму — Міністэрства культуры, Міністэрства інфармацыі, Нацыянальны гістарычны музей, Беларускі фонд культуры пры падтрымцы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і Выдавецкага дома «Звязда» — сабралі краязнаўцаў, супрацоўнікаў устаноў культуры, адукацыі, навукі і інфармацыі, студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў, навучэнцаў устаноў агульнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, прадстаўнікоў грамадскіх арганізацый для абмеркавання стану, праблем і перспектыў краязнаўства ў краіне.


Узнагароду за найлепшае выданне 2017—2019 гадоў атрымлівае намеснік дырэктара Выдавецкага дома «Звязда» Юлія Дашкевіч

Мэта форуму — даць магчымасць краязнаўцам з розных рэгіёнаў падзяліцца назапашаным вопытам і прапанаваць канкрэтныя ініцыятывы, а таксама прэзентаваць свае выданні. Атрымалася ці не, змогуць расказаць толькі самі краязнаўцы на наступным форуме, які, ёсць спадзяванні, зноў збярэ аматараў беларушчыны і пакладзе пачатак добрай традыцыі.

— Разлічваем, што гэтая імпрэза здольная згуртаваць вакол сябе краязнаўцаў і стварыць паўнавартасны дыялог паміж усімі, хто рупліва займаецца захаваннем, адраджэннем, трансляцыяй нашай гістарычнай памяці, вывучае гісторыка-культурную спадчыну, хто неабыякавы да сваёй краіны. Галоўнае — каб мы ўсе адчулі сапраўднае свята беларускага краязнаўства і мелі магчымасць пазнаёміцца і абмяняцца думкамі, — зазначыў падчас адкрыцця форуму дырэктар Нацыянальнага гістарычнага музея Павел Сапоцька.

Адна з адметнасцей І Рэспубліканскага краязнаўчага форуму — удзел школьнікаў і студэнтаў. Для іх арганізавалі канфэрэнцыі «Пазашкольнае краязнаўства: вопыт рэгіёнаў» і «Моладзь і краязнаўства». Увогуле ж, ладзіліся секцыі «Краязнаўства ў сістэме навукова-даследчай працы», «Краязнаўства ў вучэбна-выхаваўчым працэсе ўстаноў адукацыі», «Экалагічнае краязнаўства і турыстычная дзейнасць», а таксама «Асоба ў краязнаўстве: з гісторыі біяграфій беларускіх краязнаўцаў». Ужо запланавана выданне зборніка самых цікавых дакладаў.

У межах форуму падвялі і вынікі конкурсу на найлепшае краязнаўчае выданне за 2017—2019 гады. Паступіла больш чым 200 заявак з усіх рэгіёнаў Беларусі: ад выдавецтваў, бібліятэк, архіваў, музеяў, нацыянальных культурных аўтаномій беларусаў свету і асобных краязнаўцаў. Сярод ключавых тэматычных кірункаў  — 75-годдзе Вялікай Перамогі, кнігі для дзяцей і моладзі, славутыя імёны радзімы, шматканфесійнасць і  шматэтнічнасць Беларусі. Усе конкурсныя выданні можна было ўбачыць на выстаўцы ў Нацыянальным гістарычным музеі, якую склала таксама краязнаўчая літаратура розных часоў з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. Гран-пры конкурсу — у гісторыка Сяргея Чыгрына.

У сучасных умовах існавання грамадства краязнаўству павінна адводзіцца надзвычай важная роля, адзначыў падчас пленарнага пасяджэння Ігар Капылоў, дырэктар Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Краязнаўства адыгрывае значную ролю ў  вырашэнні эканамічных праблем, у тым ліку і ў сферы турызму. Краязнаўства ўздымае імідж той ці іншай мясцовасці і рэйтынг яго жыхароў, выконваючы да таго ж і кансалідуючую функцыю ў час, калі прэцэсы глабалізацыі імкліва развіваюць інфармацыйныя і камунікацыйныя тэхналогіі.

— З аднаго боку, з’ява пазітыўная, бо свет становіцца адзінай прасторай, што садзейнічае ўзаемаўзбагачэнню культур. Але з другога — гэта прыводзіць да сцірання культурнай разнастайнасці і разбурэння этнамоўнай ідэнтычнасці кожнага чалавека паасобку і грамадства ў цэлым. Безумоўна, трэба клапаціцца пра фарміраванне этнічнай і нацыянальнай ідэнтычнасці. Сёння на гэта ўплывае перш за ўсё дэмаграфічная сітуацыя, — патлумачыў Ігар Капылоў.

Так, паводле звестак Вялікага гістарычнага атласа Беларусі, з пачатку 1980 па 1997 год з карты нашай краіны зніклі 2922 паселішчы. З пачатку ХХІ стагоддзя было афіцыйна скасавана 936 населеных пунктаў. Між тым 1132 паселішчы засталіся без ніводнага жыхара. Па выніках апошняга перапісу, доля сельскага насельніцтва складае каля 22 %. Дарэчы, сёння Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа працуе над стварэннем электроннага рэсурсу пад назвай «Зводны слоўнік беларускіх народных гаворак», які абагульніць назапашанае дыялектолагамі на працягу XX стагоддзя і той матэрыял, што захоўваецца ў архівах і працягвае збірацца падчас экспедыцый.

Важным штуршком для развіцця краязнаўства стала гісторыка-краязнаўчая літаратура, як мастацкая, так і навукова-папулярная. Сярод такіх выданняў  — творы Уладзіміра Караткевіча «Зямля пад белымі крыламі» і «Чорны замак Альшанскі», лічыць старшыня Беларускага фонду культуры Тадэвуш Стружэцкі. Распавядаючы пра навукова-даследчыя і выдавецкія праекты, ён звярнуў увагу і на грамадскі праект «Ушануем і захаваем сваю малую радзіму», што скіраваны перш за ўсё на захаванне памяці аб знікаючых вёсках і мястэчках. Да таго ж Тадэвуш Стружэцкі прапанаваў стварыць на базе Нацыянальнай бібліятэкі спецыяльны фонд краязнаўчай літаратуры з уключэннем у  яго і малатыражных выданняў. Сапраўды, якраз бібліятэкі маюць самае напасрэднае дачыненне да краязнаўства. Як адзначыў намеснік генеральнага дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, дацэнт, кандыдат культуралогіі Алесь Суша, дзесяцігоддзямі краязнаўчы рух у  Беларусі развіваецца надзвычай актыўна:

— Ёсць багата дасягненняў, якія захоўваюць шматлікія інстытуты памяці: архівы, музеі, бібліятэкі. Нам выпаў агульны лёс несці гэтую спадчыну далей. Я ведаю сціпласць многіх краязнаўцаў, якія не адважыліся прыехаць на конкурс, бо яны працуюць у маленькіх вёсках. Гэтая сустрэча — запрашэнне да супрацы. Нам патрэбны новыя ідэі, якія маюць шанц быць рэалізаванымі. Магчыма, нейкія вынікі мы зможам абмеркаваць падчас Міжнароднага кангрэса, прысвечанага краязнаўчай тэматыцы, у Нацыянальнай бібліятэцы ў кастрычніку.

Так, з канкрэтнай прапановай звярнуўся дырэктар выдавецтва «Рыфтур», фатограф і даследчык прыроды Сяргей Плыткевіч. Ён прадставіў краязнаўчы інфармацыйны рэсурс пад назвай «Планета Беларусь», што функцыянуе на трох мовах: беларускай, рускай і англійскай. Рэсурс прапаноўвае цікавыя турыстычныя маршруты, пазнавальныя артыкулы пра выдатныя мясціны, асобы, падзеі, а  таксама арыгінальныя фотаздымкі і  многае іншае. Сяргей Плыткевіч запрашае ўсіх жадаючых далучыцца да стварэння і  ўдасканалення матэрыялаў праекта, які можа стаць вартым інструментам для той ці іншай краязнаўчай арганізацыі. Дарэчы, другі этап праекта — «На арбіце планеты Беларусь» — будзе прысвечаны краінам, дзе жылі знакамітыя беларусы за мяжой.

Гаворачы пра важнасць такіх сустрэч, як Рэспубліканскі краязнаўчы форум, доктар гістарычных навук, прафесар, старшыня пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Ігар Марзалюк адзначыў:

— Даследчык, які стварае тэксты, жыве да таго часу, пакуль жывуць яго творы. Мне хочацца, каб у беларускай культурнай традыцыі засталіся тыя словы і тыя тэксты, якія вартыя зберажэння, памнажэння і папулярызацыі. Я жадаю ўсім нам пазбавіцца комплексу мізэрнасці (гэтае слова падабаецца мне больш, чым калька з рускай «непаўнавартасці») і комплексу правінцыялаў. За нашымі плячыма — і вялікая традыцыя, і вялікая гісторыя, і вялікая культура. І кожны мусіць любіць, шанаваць і тыражаваць веды аб нашых здабытках.

Якраз у гэтым важнае значэнне краязнаўства, упэўнены Ігар Марзалюк.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Фота Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.