Вы тут

Каласы Коласа


Вобразы класікаў у свядомасці многіх непарушна сур’ёзныя, калі не сказаць забранзавелыя. Але ж мы часам забываем, што яны былі ў нечым падобныя на звычайных людзей, жылі сваімі маленькімі і вялікімі радасцямі, засмучэннямі, жартавалі... Выстаўка «Шарж на класіка», што адкрылася ў Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа да Дня гумару, у нечым развейвае гэты міф.


Малюнак Алега Карповіча

Ідэя выстаўкі ўзнікла даўно. Аднойчы, праглядаючы сайт аўкцыёну, галоўны захавальнік фондаў музея Васіліна Міцкевіч натрапіла на літаграфію шаржа на Коласа расійскага мастака-карыкатурыста Іосіфа Ігіна. Гэтую работу набылі, цяпер яна захоўваецца ў сямейным архіве Міцкевічаў (і прадстаўлена на часовай экспазіцыі). Міхась Міцкевіч, малодшы сын Якуба Коласа, спецыяльна да выстаўкі напісаў пра пісьменніка эпіграму:

Яго пяро было іскрыстым,

Што дала ежу для шаржыстаў.

Прайшлі гады, і неўзабаве

З’явілісь шаржы на выставе.

Першы з прадстаўленых на выстаўцы шарж належыць пяру Янкі Кашкеля, выйшаў малюнак у 1927 годзе ў газеце «Звязда».

— Уражвае на ім позірк Коласа, — распавядае куратар выстаўкі Васіліна Міцкевіч. — Ён так на цябе глядзіць, быццам зазірнуў у душу і разумее, што ты думаеш…

Адметны шарж, зроблены знакамітым савецкім графікам-карыкатурыстам Барысам Антаноўскім. З Коласам мастак пазнаёміўся ў 1936 годзе, калі праходзіў І Усесаюзны з’езд пісьменнікаў, дзе Колас быў удзельнікам. Шарж Галіны Дакальскай выйшаў у «ЛіМе» ў 1936 годзе да 30-годдзя літаратурнай дзейнасці Коласа. Цікавы ён тым, што побач з Коласам можна бачыць і герояў яго твораў: дзеда Талаша, Савося Распусніка ды некаторых іншых.

А вось на навагоднім шаржы Анатоля Волкава, таксама калісьці надрукаваным у «ЛіМе», Колас выяўлены задуменна-рамантычным, з ягадкай у руцэ. Мастак знакаміты і тым, што ілюстраваў «Новую зямлю», якая выйшла ў Мінску ў 1958 годзе. Вядомыя работы і яго бацькі, Валянціна Волкава. Адна з іх, партрэт Якуба Коласа, упрыгожвае выстаўку. Гэта класічная выява пісьменніка як раўнавага вобразу творцы, прадстаўленаму на малюнках экспазіцыі ў гумарыстычным амплуа.

Шарж пяра Сяргея Раманава быў змешчаны ў друку да 30-годдзя БССР, на ім — плеяда класікаў і герояў з адсылкамі да твораў Максіма Танка, Аркадзя Куляшова, Эдзі Агняцвет, Янкі Маўра, Міхася Лынькова ды іншых… Уражвае абазнанасць мастака ў беларускай літаратуры...

Але не толькі малюнкі ўпрыгожваюць вітрыны музея. Пад шклом адной з іх — на талерцы — кавалачак хлеба. Успаміны Іосіфа Ігіна пераносяць нас у Маскву на ІІ пісьменніцкі з’езд, дзе, вядома ж, быў і Якуб Колас. Дэлегацыя пісьменнікаў прыйшла на сустрэчу да Коласа ў рэстаран, дзе паэт ужо сядзеў за столікам і чакаў іх. У адзін момант пісьменнік нахіліўся і падняў з падлогі кавалак хлеба. Калі потым у яго спыталі, навошта ён гэта зрабіў, бо хлеба на стале было ўдосталь, Колас адказаў, што на Беларусі да хлеба заўжды ставіліся з павагай і ён інакш не мог. Мастак запомніў і расповеды пра тое, што каля сядзібы пісьменніка заўжды расла дзялянка каласоў, ён рабіў з іх букеты і дарыў сябрам.

Ёсць на выстаўцы і больш сучасныя малюнкі. На адным з іх, які зрабіў Алег Карповіч, паміж двума класікамі, Коласам і Купалам, выява сучаснага творцы Міколы Адама. Сталыя пісьменнікі выхоўваюць маладога, упэўнена Васіліна Міцкевіч! Дарэчы, тэма шаржаў у айчынным літаратуразнаўстве, як падкрэсліла куратар выстаўкі, яшчэ не распрацаваная. А з кожным з малюнкаў можа быць звязана цікавая гісторыя, адметныя факты з біяграфій літаратараў, тое, што цікава было б ведаць аматарам прыгожага пісьменства.

Яна БУДОВІЧ, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Шалям засталося прыкласці зусім няшмат намаганняў, каб жаданая мэта была дасягнута.

Грамадства

Камандзір вядзе за сабой

Камандзір вядзе за сабой

Пяцікурснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Е. Полацкай быў удастоены ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2023».

Моладзь

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Вераніка Цубікава: Натхняюся жаданнем дзяліцца

Яе песні займаюць першыя радкі ў музычных чартах краіны, пастаянна гучаць на радыё і тэлебачанні.